£:'-< \'t£'; s >'-'\ i
hlMm^gi
llllllMIM^^M
BMI^BI^mImI^^M
jBgHHBBaBBMMi
*w
IGNATIUS ORTIZ DE URBINA S. I.
Professor Patrologiae in Pontificio Institute Orientali
PATROLOGIA SYRIACA
PONT. INSTITUTUM ORIENTALIUM STUDIORUM
PIAZZA S. MARIA MAGGIORE, 7
RGMAE 1958
IMPRIMI POTEST
Romae, die 29 Septembris 1958.
P. Alphonsus Raes, S, J.
Praes. Pont. Inst. Orient.
E Vicariatu Urbis, die 2 Octobris 19S8.
t Aloysius Traglia
Archiep. Caesarien., Vicesgerens
TYPIS PONTIFICIAE UNIVERSITATIS GREGORIANAE
ROMAE
gffilM
PRINCETON UNIVERSITY LIBRARY
32101017460609
SUMMARIUM
Pag.
Praefatio 9
slcna et abbreviationes 11
Introductio 13
Prolegomena historica : A) Initia christianismi in Osrhoene.
B) Initia christianismi in Persia.
Prolegomena litteraria : A) Lingua syriaca. B) Poesis.
Manuscripta. Inscriptiones. Fontes praecipui.
Bibliographia : A) Tractatus de Patribus syris. B) Editiones mul-
tiplices. C) Theologica. D) De re liturgica. E) luridica. F) De
archaeologia et arte.
Pars prima. PATRES ET SCRIPTORES ORTHODOXI
Caput. I. - Primi scriptores syri 33
Diatessaron. Acta Thomae. Pseudo-Melito Sardensis. Liber Le-
gum Regionum. Abgar : Addai. Mara Bar Serapion.
Caput. II. - Scriptores syri in Imperio Persarum 43
Aphrahates. Simeon Bar Sabba'e. Marutha Maipherkatensis.
Mar Papa. « Ordo et Canones impositionis manus in sancta
Ecclesia ».
Caput. III. - Sanctus Ephraem 52
Vita. Scripta. Doctrina.
Caput IV. - Alii scriptores edesseni saec. IV 78
Aithallah. 'Uda seu 'Udai. Asuana. Zenobius e Gazir. Aba. Vita
Eusebii Samosateni. Cyrillonas.
Caput V. - Scriptores syri occidentales saec. V et ineunte VI 82
Liber Graduum. Balaeus. Apocrypha de Transitu Mariae. Spe-
lunca Thesaurorum. Testamentum Patris Nostri Adam. Rabbula
ep. Edessae. Ibas. Isaac antiochenus. Simeon Stylita senior.
Acta Lucae. Stephanus Bar Sudaili. Jacobus Sarugensis. Simeon
Quqaia. Sergius e Res'aina. Poema in cathedralem Edessae.
Anonymae homiliae. Sergius Stylita. Simeon Edessae.
STJMMARITJM
Pars secunda. THEOLOGI NESTORIANI
Pag.
Caput I. - Primi magistri nisibeni 107
Narsai. Bar Sauma nisibenus. Statuta Scholae Nisibis. Synodicon
Orientale. Baboj. Acacius, katholikos. Babaj. Abraham de Beth
Rabban. Ioannes de Beth Rabban. Joseph Huzaya. Mar Aba I.
Paulus Nisibenus. Thomas Edessenus. Cyrus Edessenus. Theo-
dorus ep. Merw.
Caput II. - Auctores nestoriani secunda medietate saec. VI 1 20
Joseph katholikos. Bud. Ezechiel katholikos. Iso'jahb I katholi-
kos. Barhadbesabba de Arbaia. Barhadbesabba Halwanensis. Gre-
gorius monachus Cypri. Gregorius I, katholikos. Michael magi-
ster nisibenus. Nathanael ep. Sirzor. Abraham e Kaskar. Dadiso'
abbas in Monte Izla. Abraham de Nathpar. Babaj Bar Nesibnaje.
Subhalemaran ep. Ba'ut monachus. Henaniso' monachus. Bar
Sahde. Sabriso' I, katholikos.
Caput III. - Nestoriani scriptores ab ineunte saec. VII ad medium
VIII 130
Babaj Magnus. Iso'jahb II, katholikos. Bar Sauma ep. Karkae
de Laden. Surin. Silvanus de Qardu. Iso'jahb III, katholikos.
Simeon monachus. Dadiso' e Beth Qatraje. Isaac Ninivita. Sah-
dona seu Martyrios. Gabriel Taureta. Joseph IJazzaja. Simeon
e Rewardasir. Georgius I, katholikos. Georgius ep. Nisibis.
'Enaniso' monachus. Henaniso' I, katholikos. Ioannes Azraq.
Ioannes Bar Penkaje. Sabriso' ep. Nisibis. Babaj e Gebilta.
Abraham Bar Dasandad. Mar Aba II, katholikos. Ioannes e Da-
ljata.
Pars tertia. THEOLOGI MONOPHYSITAE
Caput I. - Primi theologi monophysitae 147
Philoxenus Mabbugensis. Polycarpus. Simeon ep. Beth Arsam.
Ioannes Bar Kursos. Jacobus Burde'ana seu Baradaeus. Miscel-
lanea polemica monophysitica. Petrus e Callinico. Daniel e Salah.
Ioannes Ephesi aut Asiae. Ahudemmeh. Henana. Antiquissima
monumenta liturgica.
Caput II. - Scriptores monophysitae prima medietate saec. VII 159
Atanasius I, patriarcha. Paulus ep. Teliae. Thomas e Harqel.
Paulus Edessae. Anonyma Catena Biblica. Poema de Alexandra
Magno. Ioannes I, patriarcha. Marutha Tagritensis. Severus
Sebokt. Severus ep. Nisibis. Simeon e Qennesrin.
summarium 7
Pag.
Caput III. - Theologi monophysitae a medio saec. VII ad medium
VIII 166
Jacobus Edessae. Athanasius II, patriarcha. Georgius ep. Arabum.
Ioannes e Litarba. Jonas ep. Teliae. Januarius Candidates. Atha-
nasius Nisibenus. Vocalizatio jacobitica. Elias episcopus. Ioannes
II, patriarcha. Georgius e Be'eltan, patriarcha. Evangelium XII
Sanctorum Apostolorum.
Pahs quarta. OPERA HISTORICA ANONYMA
Caput I. - Acta Martyrum 1 80
Martyres Edessae. Martyres Persiae. Acta legendaria. Acta s.
'Azazai'l.
Caput II. - Scripta hagiographica 187
Biographiae monachorum maioris auctoritatis. Hagiographiae
satis legendariae. Homo Dei de Urbe Romae. Legendae hagio-
graphicae.
Caput III. - Chronicae et varia 192
Chronica minora. Documenta origines monophysitarum illu-
strantia. Chronica Arbelae. Chronicon anonymum ad an.
1234. Chronicon Pseudo-dionysianum an. 774-5.
Pars quinta. SCRIPTORES SYRI EPOCHAE POSTPATRISTICAE.
VERSIONES.
Caput I. - Scriptores nestoriani epochae postpatristicae 201
Timotheus I, katholikos. Iso' Bar Nun, katholikos. Theodorus
Bar Koni. Thomas, metropolita Margae. Iso' Denah e Basra.
Iso' Dad e Merw. Elias Bar Sinaja. Lexica ab Iso" Bar 'Ali et
ab Abu-1-Hasan Bar Bahlul. 'Abdiso' Bar Berika seu Ebedjesu
Sobensis.
Caput II. - Scriptores monophysiti epochae postpatristicae 206
Michael I, patriarcha. Dionysius e Tellmahre, patriarcha. Dio-
nysius Bar Salibi. Gregorius Abu-1-Farag, Barhebraeus.
Caput III. - Versiones S. Scripturae 210
Vetus Testamentum. Novum Testamentum. Ahikar. Apocrypha
Veteris Testamenti.
SUMMARIUM
Pag.
Caput IV. - Versiones Patrum graecorum epocha orthodoxa 215
Antiquissimae versiones saec. IV factae. Patres praeniceni. Patres
saeculi IV. Hagiographica et iuridica.
Caput V. - Versiones post epocham orthodoxam . 226
Versiones a Nestorianis factae. Versiones a Monophysitis factae.
Iuridica et hagiograhica.
Index nominum 235
Index rerum systematicus 249
lif
Mr-
PRAEFATIO
Proposui mihi « Patrologiam syriacam », in compendium con-
tractam, investigatorum ac maxime patrologorum studio utile instru-
mentum praebere. Circumscripsi ergo obiectum investigationis limiti-
bus epochae patristicae quae in Oriente cum morte s. loannis Dama-
sceni, medio saeculo VIII, desinit. lam veto de auctoribus et scriptis
syris qui ad Mud tempus recensentur et quorum opera sive certa sive
dubia hucusque remanent, nullum praeterire volui. De singulis porro
breviter descripsi biographiam, seriem operum ac doctrinam, si de theo-
logis agitur. Ubique adposui bibliographias quantum potui completas.
Praecedentia opera libenter adhibui, praesertim eruditissimam
Geschichte der syrischen Liter atur clarissimi A. Baumstark quae
mihi quasi fundamento fuit. Attamen addidi recensionem doctrinae,
saepe etiam illius investigationes, collatis novis editionibus et studiis,
emendavi et perfeci. Praetermisi tamen, brevitatis gratia, omnia et
singula manuscripta operum prout ipse fecit, elenchare. Indicavi
tamen antiquissimum omnium codicem ubi de ineditis agitur vel de
scriptis quorum genuinitas maxime ab aetate manuscripti pendent.
Quidquid vero de perficiendo opere cl. Baumstark asserebam, id de
libro perspicuo sed vetustiore R. Duval La litterature syriaque et
de compendio W. Wright A short History of syriac Literature,
a fortiori dicendum esse censeo.
Auctores syros qui post epocham patristicam floruerunt omnino
silere etiam ad ipsam patrologiam nocivum fuisset : quare eos qui
pro antecedenti periodo pretiosi f antes sunt, breviter commemoravi.
Egi in fine de anonymis versionibus, praecipue operum graeco-
rum. De anonymis inquam, nam cum de singulis Patribus disserui
eorum etiam versiones suo loco recensere non omisi.
Timeo ne opus hoc defectibus labor et de quibus a doctis correc-
tiones libenter accipiam. Spero tamen hum librum, prouti iacet, plu-
ribus adiurnento futurum esse. Quod faxit Deus !
«g«aw»>ass£gMBS-^ gsapgl&^^giJ&1
essfSlffi
■^ WSSmm —
SIGNA ET ABBREVIATIONS
AB = Analecta Bollandiana.
An. syr. = P. De Lagarde, Analecta syriaca, Londinii 1855.
Bardenhewer = Geschichte der altkirchlichen Literatur.
Baumstark = Geschichte der syrischen Literatur, Bonn 1922.
Bedjan, AMS = Acta Martyrum et Sanctorum.
BHO = Bollandistae, Bibliotheca Hagiographica Orientalis.
Bi = Biblica.
Bibl. Z. = Biblische Zeitschrift.
BKV = Bibliothek der Kirchenvater.
BO = J. S. Assemani, Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticana.
BZ = Byzantinische Zeitschrift.
CSCHO = Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium.
DAL = Dictionnaire dArcheologie et de Liturgie.
DDC = Dictionnaire de Droit Canonique.
DThC = Dictionnaire de Theologie . Catholique.
DSp = Dictionnaire de Spiritualite.
EE = Estudios Eclesiasticos.
EO = Echos d'Orient.
ETL = Ephemerides Theologicae Lovanienses.
Greg. = Gregorianum.
JA = Journal Asiatique.
JRAS = Journal of the Royal Asiatic Society.
JSOR = Journal of the Society of Oriental Research.
JTS = The Journal of Theological Studies.
LA = Th. Lamy, S. Ephraemi hymni et sermones.
MBS = Al Magallah al-Batrlrkiyah Assiriyaniyah, Jerusalem.
Mel. Univ. S. Jos. = Melanges de l'Universite de Saint Joseph,
Beyrouth.
Mus. = Le Museon.
NTT = Nieuw Theologisch Tijdschrift, Haarlem.
Nagm = Al Nagm, Ephem. Patriarchatus Chaldaei, Mossul.
OC = Oriens Christianus.
OCP = Orientalia Christiana Periodica.
Or. Chr. = Orientalia Christiana.
Or. Lit. Zeit. = Orientalische Literatur Zeitung.
OS = L'Orient Syrien, Paris.
Ost. St. = Ostkirchliche Studien, Wiirzburg.
OV = Overbeck, S. Ephraem Syri, Rabulae, Balaei etc.
Proche-Or. Chr. = Proche-Orient Chretien.
PO = Patrologia Orientalis.
12
SIGNA ET ABBREVIATIONES
PS = Patrologia Syriaca.
RAM = Revue d'Ascetique et Mystique.
Rend. Ace. Naz. Line. = Rendiconti della Regia Accademia Nazio-
nale dei Lincei, Roma.
RHE = Revue d'Histoire Ecclesiastique.
ROC = Revue de 1'Orient Chretien.
RSO = Rivista di Studi Orientali, Roma.
RSR = Recherches de Science Religieuse.
Schol. = Scholastik.
St. Sin. = A. Smith Lewis - M. D. Gibson, Studia Synaitiea.
St. Syr. = I. Rahmani, Studia Syriaca.
Trad. = Traditio.
ThLZ = Theologische Literatur Zeitung.
ThQ = Theologische Quartalschrift, Tubingen.
TuU = Texte und Untersuchungen.
ZATW = Zeitschrift fur Alttestamentische Wissenschaft.
ZDMG = Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft.
ZDPV = Zeitschrift des Deutschen Palastina Vereins.
ZKg = Zeitschrift fur Kirchengeschichte.
ZKT = Zeitschrift fur Katholische Theologie.
ZNTW = Zeitschrift fur Neutestamentliche Wissenschaft.
INTRODUCTIO
§ 1. Prolegomena historica.
Christiani qui per millennium lingua syriaca utebantur habi-
tabant partem orientalem Syriae et regnum Osrhoenes, urbe capi-
tali Edessa, quod anno 216 imperio romano aggregatum est. Hi
autem syri qui intra fines imperii romani vixerunt appellantur
« occidentales ». Porro etiam extra imperium romanum, in tota
Mesopotamia nempe, christiani linguam syriacam adhibebant,
qui prius imperii persarum inde tamen a medio saec. VII kalipha-
tus subditi fuerunt. Hi vocantur syri « orientales ». Post epocham
patristicam arabes etiam « occidentales » syros perpetuo occu-
paverunt eorumque lingua syriacam paulatim suffocavit.
A) Initia christianismi in Osrhoene
Verissimile est prima semina christianismi iam tempore
apostolico in Osrhoenem introducta esse. Circa finem saec. II
dicitur ecclesias Osrhoenes sententiam propriam de die Paschatis
stabiliendo Romam misisse (Eus. H.E. 5,23,4). Fere eodem tem-
pore episcopus Abercius, teste eius celebri inscriptione, trans
fmmen Euphratem, ergo in Osrhoene, invenit christianos. Secun-
dum narrationem publicam anni 202 quae includitur in Chronica
Edessae (cfr. § 146), inundatio aquarum invasit Edessae templum
christianorum. Paulo post lulius Africanus narrat in sua Chrono-
graphia se in aula regis Edessae Abgaris (176-213) invenisse chris-
tianum gnosticum Bardesanem e cuius schola prima syriaca
scripta proveniunt.
Legendaria notitia, nullo fundamento praedita, narrat Abga-
rum regem Osrhoenes tempore Christi a discipulo Addai seu
Thadaeo baptizatum esse. Neque constat apostolum Thomam
14
INTRODUCTIO
praedicasse in Osrhoene, licet eius corpus iam medio saec. IV
Ldessae veneratione honorabatur.
Abgar-Sage Brunswick 1880. - H. Gompertz, Hat e jemals in Edessa
(is£tt S° m f geg ^ en? ArcM ° L Epigr - MitteiL aus Osterreich 19
rf« K ' I X°1 Gutschmid t, Untersuchungen iiber die Geschichte
des Komgsmchs Osrhoene, Memoires de lAcad. de Saint-Petersbourg
1887. - J. P. Martin, Les origines de l'Eglise d'Edesse et des Eglises
syriennes Pans 1889. - A. von Harnack, Mission und Ausbreitunf de
Chnstentums, II, Leipzig 1924, pp. 678 ss. - I. Ortiz de Urbina, lj ori-
ole tf^ 1 T S1 nu m EdCSSa> Greg " " (1934 > 82 - 91 ' " G - LlETZMANN,
d D^W C H ^ Ste ^ S m Syrien Und Seinem Hinterland, Sitzb
d. Deutsch. Ak. d. Wiss. Berlin 1935, pp. 729-30.
Bibl. gener. de syris occidentalibus : J. S. Assemanus, Series chronologi-
caPatriarcharum Antiochiae, Romae 1881. - C. Burkitt, Early Eastern
Shr Tb Y '- h ° nd0n 19 °f' " TER " MlNA ™ T *> Die armenische Kircne
I fastidHI, S UngCn ZU den , Syr - Kirch6n ' Leipzig 1904 - " L E - Rahmani,
I iasti della Chiesa patnarcale antiochena, con appendice di vari antichisl
sirm documenti mediti, Roma 1920. - H. Lammens, La Syrie precis
stefiTd To^ 2 V IL' A - WlGRAM ' The Separatio » of theMonophy-
pS lt?5 Ik " L - °" C ? E8NE " H - Quentin, L'Eglise au Vie J c l e ,
fl n ,, " r AASE ' Altchristl iche Kirchengeschichte nach orientali-
schen Quellen, L ei p Z1 g 1925. - A. Julicher, Zur Geschichte der Mono-
To™nh C ' ZN JW24 (1925) 17-42. - E. Honigmann, Historthe
47 nfot i 16 J° n f°l d ^ rlen lm Altertum, ZDPV 46 (1923) 149-93 ;
York 1928 R n ^ Palmyrena > a topographical Itinerary, New
Slk h" R „ Du T SSAUD > Topographie de la Syrie antique et medievale,
AIM,?; ■ 7n Mo^r?!!* La Syrie a r6p ° que de la conquete arabe,
Al-Machriq 30 (1932) 10-16. - J. Matters, A travers les villes mortes
V^frr ? yn6 ' M6L U . niV -, S - J ° S - 1? (1933 > U176 - - U - MonneSt de
H*^' Vescovi gmcobiti della Nubia, Melang. Maspero, Cairo 1934,
iL !'; H - CARLES, Le christianisme des arabes nomades sur le
P a Tlotk T If 6S V- s y rom esopot a mien aux alentours de l'Hegire,
A™ i 7 no«T^ na e Si " nei docum enti dell'Egitto greco-romano,
Aegypt 17 (1937) 29-52. - R. Devreesse, Le patriarcat d'Antioche depuis
la paix de lEglise jusqu'a la conquete arabe, Paris 1945. - PH Hitti
History of Syria, including Lebanon and Palestine, London 1951 - e'
Honigmann Eveques et eveches monophysites d'Asie anterieure au
Vie Slec j L Q 195L _ Chn A _ p ApADOpouLO £a , Ex _
xXvja la? Avnoxews, Alexandre 1951. - A. van Roey, Les debuts de l'E-
glise Jacobite H . Bacht - G. Grillmeier, Das Konzil v. Chalkedon II,
Wurzburg [s d.J 339-60. - R. Dussaud, La penetration des arabes en Sy-
ne avant l'lslam, Paris 1955. y
1. PROLEGOMENA HISTORICA
IS
B) Initia christianismi in Persia
Ut legendaria reicienda est praedicatio Mar Maris in Persia,
discipuli itidem legendarii Addaei. Id autem quod « Chronica
Arbelae» narrat, nempe circa an. 100 christianismum a Peqida,
discipulo Addaei, nuntiatum esse tali fortuna ut an. 224 in Persia
17 sedes episcopales notae essent, firmam fidem non meretur.
Priraum documentum historicum de exsistentia christia-
norum in Persia invenitur in « Libro Legum Regionum » (cfr.
§ 10) ante medium saec. Ill scripto. « Chronica Seertensis », in-
dubiae auctoritatis, refert Saporem I in Syriam et in ipsam Antio-
chiam irruisse et plurimos captivos christianos secum deportasse,
quos inter ipse ep. Antiochiae Demetrianus erat ; hos vero in
quibusdam locis Persiae stabilivit. Non est tamen tenendum hos
fuisse primos in Persia christianos. Tempore Constantini plures
erant christiani in imperio Saporis II ad quern ille epistolas com-
mendatitias pro fidelibus misit. Tandem in scriptis Aphrahatis
(cfr. § 13) monstratur Ecclesia sat bene constituta et ipsa perse-
cutio Saporis II an. 340 inchoata plures martyres novit.
Christianismus in Persia ab ideologia hellenizante « occiden-
talium » segregata, potius influxui traditionum iudaicarum submis-
sus est.
Bibl. gener. pro syris orientalibus : J. A. Assemanus, De Catholicis
seu Patriarchis Chaldaeorum et Nestorianorum commentarius histo-
rico-chronologicus, Romae 1775. - A. J. Maclean - W. H. Browne, The
Catholicos of the East and his People, London 1892. - J. Labourt, Le
christianisme dans l'Empire perse sous la dynastie sassanide, 2 ed. Paris
1904. - A. Christensen, L'Empire des Sassanides. Le peuple, l'Etat, la
Cour, Cobenhavn 1907. - W. A. Wigram, An Introduction to the History
of the Assyrian Church (100-640 A. D.), London 1910. - A. Scher, Histoi-
re de la Chaldee et de l'Assyrie, 2 voll., Beyrouth 1912-13. - F. C. Burkitt,
Early Christianity outside the Roman Empire, Cambridge [s. d.]. - E.
Sachau, Vom Christentum in der Persis, Berlin 1916. - P. Peeters. Le
debut de la persecution de Sapor d'apres Fauste de Byzance, Rev. Etud.
Armen. 1 (1920) 15-33. - H. Guppy, The Genuineness of at-Tabari's
arabic « Apolog » and the syriac document on the spreed of Christianity
in central Asia, in the John Rylands Library, Bull. John Ryl. Libr. 14 (1930)
121-4. - A. Musil, The middle Euphrates, New York 1927. - J. Stewart,
Nestorian Missionary Enterprise, Edinburgh 1928. - W. A. Wigram,
The Assyrians and their Neighbours, London 1929. - G. Messina, II
cristianesimo nascente alia conquista dell'Asia, Civ. Catt. 1923, 2, pp.
535-43. - F. Nau, Les arabes chretiens de Mesopotamie et de Syrie du
VII e et VHP siecle, Paris 1933. - A. d'ALBS, Eglise nestorienne de Chine.
16
INTHODUCTIO
2. PROLEGOMENA LITTERARIA
17
Document du Ifi s. (635-38 ?), Rev. d'Hist. d. Missions 10 (1933) 410-18
6 (m^f s'^qo 111 ^l tem P ore T d >- n f stiae P«sicae [arabice], Nagm
o, (MV 2A1-X, 281-90. - H. Bernard, La decouverte de Nestoriens Mon-
gols aux Ordos et l'histoire ancienne du christianisme en Extreme-Orient,
Sf ''A "35- " A - Christensen, L'Iran sous les Sassanides, Copenhague
1936. - A. R. Vine, The Nestorian Churches, London 1937. - E Tisserant
Nestonenne (Eglise) DThC XI, 157-323. - I. Ortiz de Urbina, Storke
cause dello scisma della Chiesa di Persia, OCP 3 (1937) 456-85 - A N
Poliak, L'arabisation de POrient semitique, Rev. Etud. Islam (1938)
35-63. - S. H. Taqizadeh, The Early Sassanians : Some chronological
n«o.^^, P08 £ & CaU f ° r Revision > Bu »- School Or. Stud. London
11 (1943) 6-52. - G. Messina, Metodo di propaganda e vicende dell'espan-
sione nestonana m Asia, Civ. Catt. 1946, II, pp. 116-27. - W. Ensslin,
foi7 n ^ ne ?f d6S Sa Sf aniden Sha P<« *> Sitzsb. Bayr. Akad., Munchen
"t, ,„!1 INA ' Cnstlanesi «io, buddismo, manicheismo nell'Asia
antica, Roma 1947. - J. Dauvillier, Les provinces chaldeennes « de l'ex-
terieur^ au moyen-age, Melanges Cavallera, Toulouse 1948, pp 260-316
o \, f ' L ' Hlstoire des Eglises chaldeenne et syrienne, Mossul [s d 1
2 voll. - A Colonna, L'assedio di Nisibis del 350 D. C. e la cronologia di
Eliodoro Emiseno, Athenaeum N.S. 28 (1950) 79-87, Pavia - U Mon-
neret de Villard, La fiera di Batnae e la traslazione di S. Tomaso a Edes-
sa, Rend. Ace. Naz. Line. Class. Sc. Moral, vol. 6, 3 Roma 1951 - E
Honigmann - A. Maricq, Recherches sur les « Res gestae Divi Saporis »]
Bruxelles 1953. - M. J. Higgins, Chronology of the fourth-century Mel
tropolitans of Seleucia-Ctesiphon, Trad. 9 (1953) 45-100. - R. Ghirsham
Iran from the earliest Times to the islamic Conquest, London 1954 - F*
Altheim - R. Stiehl, Ein asiatischer Staat. Feudalismus unter den Sas-
samden und ihren Nachbarn, Wiesbaden 1954. - D. H. Marot, Un exemple
^centralisation e cclesiastique : l'ancienne Eglise chaldeenne, Irenik 28
(1955) 176-86. - J. Dauvillier, L'expansion de l'Eglise Svrienne en Asie
Centrale, OS 1 (1956) 76-87.
i 2. Prolegomena litteraria.
A) Lingua syriaca
Vocatur etiam aramaica orientalis et est lingua semitica qua
christiani Syriae septentrionalis et orientalis et Mesopotamiae
usi sunt. Illam etiam usurparunt Mandaei et auctores Talmudis
Babylonensis. Prima documenta syriaca initio aerae christianae
habentur. Litterae syriacae a saec. IV ad VII maxime floruerunt,
quo tempore a lingua arabica expelli coeperunt. Christiani saepe
ipsam linguam arabicam litteris syriacis scripserunt (« karsuni »).
Lingua syriaca non subiit progressu temporis nisi exiguam muta-
tionem. Haec debetur separationi saec. V et initio VI habitae inter
Nestorianos et Jacobitas, quae ansam dedit formationi duorum
dialectorum, occidentalis seu jacobitici et orientalis seu nestoriani.
Primo tempore scribebatur lingua syriaca consonis solis, quae
archaica scriptura vocatur « estranghelo ». Deinde tamen jacobitae
mutarunt paululum formam consonantium et minusculas vocales
graecas in parte superiore addiderunt, quae scriptura vocatur
jacobitica seu « serto >>. Viceversa nestoriani ipsas consonas magis
quadratas efformarunt et eas punctis loco vocalium affecerunt
ita ut scriptura haec vocetur « nestoriana ». Notandum est penu-
riam particularum in syriaca lingua fideli versioni e graeco
graviter obstare.
Usque ad saec. V et « occidentales » et « orientales » syri
orthodoxiam professi sunt; sed labente saec. V « orientales »
prms per schisma separati deinde Nestorianam Ecclesiam forma-
runt, dum « occidentales » initio saec. VI monophysiticam Eccle-
siam^ Jacobiticam constituerunt. Exinde vix aliquod scriptum
prodiit quod orthodoxiam chalcedonensem profiteretur.
Grammaticae et chrestomatiae recentiores : J. D. Michaelis, Syr.
Chrest., Gottingen 1768. - G. Kirsch - G. H. Bernstein, Chrest. syr.
Leipzig 1832-6. - G. Knos, Chrest. syr. maximam partem e codd. mss.
collecta, Gottingen 1807. - Ae. Roediger, Chrest. syr. ,Halle, 3 ed. 1892. -
F. Uhlemann, Gramm. der syr. Sprache, Berlin 1857. - Idem, Syr.
Chrest. - J. B. Wenig, Scholia syr. 1. Chrest. syr., Innsbruck 1866. - P.
Zingerle, Chrest. syr., 1871. - E. Nestle, Brevis linguae syr. gramm.
Karlsruhe-Leipzig 1881. - vers. germ. : Leipzig 1898. - vers. angl. : Lon-
don 1904. - R. Duval, Traite de gramm. syriaque, Paris 1881. - E. O.
Merx, Historia artis gramm. apud Syros, Leipzig 1889. - A. J. Maclean,
Grammar of the dialects of vernacular syriae, Cambridge 1895. - G. Car-
dahi, Liber thesauri de arte poetica syrorum, Romae 1875 [arabice]
- Idem, Kitab al-Manahegh seu syntaxis et rhetoricae syrorum institu-
tiones, 2 ed. Romae 1906 [arabice]. - H. Gismondi, Linguae syr. gramm.
et chrest. 4 ed. Romae 1913. - A. Ungnad, Syr. Gramm. mit tjbungs-
buch, 2. ed. Munchen 1932. - C. Brockelmann, Syr. Grammatik, 6 ed.,
Leipzig 1951. - I. E. Barsaum, Mots syriaques dans les dictionnaires
INTRODUCTIO
§ 3. MANTJSCRIPTA
.19
arabes, Rev. Academie Arabe, Damas 1951. - R. Robert, Textus et para-
digmata syriaca, Romae 1952. - L. Palacios, Gramm. syr., 2 ed. Romae-
Parisiis [1954]. - L. Costaz, Grammaire syr., Beyrouth [1955]. - Idem
. Anthologie syr. I, Beyrouth 1955.
Lexica recentia : Crinesius Ch. Lexicon syr. e N. Tes. et Rituali
Severi... Wittenbergae 1612. - P. Zingerle, Lex. syr. in usum chrest
suae syr., Romae 1873. - R. Payne Smith, Thesaurus Syriacus, 2 voll
Oxonii 1879-1901. - Idem : A compendious syr. Dictionary. Oxford 1903
J. Brun, Diction, syr.-lat., 2 ed. Beryti 1911. - O. Klein, Syr.-Griechi-
sches Worterbuch zu den vier kanonischen Evangelien, Giessen 1916. - J
P. Margoliouth, Supplement to the Thesaurus Syr. of R. Payne Smith.
Oxford 1927. - C. Brockelmann, Lexicon syriacum, 2. ed. Halle 1928.
- R. Kobert, Vocabularium syr., Romae 1956.
B) Poesis
Poesis syriaca in eo stat quod versus constent certo numero
syllabarum. Neque quantitas prosodica neque parallelismus quid-
quam referunt. Talis silva versuum vocatur « memra » seu homilia
aut sermo. Frequentes initio fuerunt versus heptasyllabi et pentasyl-
labi.
Quando vero versus efformant strophas inter se divisas sermo
est de « madrasa » seu carmine aut hymno. Interdum inter sin-
gulas strophas iteratur idem versiculus seu « refrain ». Species
quaedam hymnorum constituitur a « sughitha » in qua forma
dialogi adhibetur. De aliis formis agit liturgia, ut sunt « sedro »
ad modum litaniarum, et « tesbohta » nempe hymnus laudis.
Dicemus, loquentes de Ephraemo, probabilem esse hypothe-
sin iuxta quam metrica syriaca ansam dedit hymnologiae byzan-
tinae.
Studia : J. P. Martin, De la metrique chez les syriens, Abh. fur die
Kunde des Morgenl. 7, 2, 1879. - Idem, Traite sur F accentuation chez les
syriens orientaux, Paris 1887. - Jeannin, Melodies liturgiques syriennes et
chaldeennes, 2 voll. Paris 1924. - A. Baumstark, Altsyrische Profandich-
tung in gereimten Siebensilbern, Or. Lit. Zeit. 36 (1933) 345-8. - A. Mo-
berg, Uber den grieschischen Ursprung der syrischen Akzentuation,
Monde Oriental 1 (1906) 87-100. - G. Holscher, Syrische Verskunst,
Leipzig 1932. - Th. Weiss, Zur ostsyrischen Laut- und Akzentlehre auf
Grund der ostsyrischen Massorah-Handschrift des Britischen Museums,
Stuttgart 1933. - J. B. Segal, The diacritical point and the accents in Sy-
riac, Oxford 1953. - A. Dihle, Die Anfange der griechischen akzentuie-
renden Verskunst, Hermes 82 (1954) 182-99. - I. H. Dalmais, L'apport
des Eglises syriennes a Fhymnographie chretienne, OS 2 (1957) 243-61.
§ 3. Manuscripta.
Codices syriaci sunt copiosi et saepe valde archaici. Anti-
quissimus nobis notus — Brit. Mus. Add. 12150 — scriptus est
anno 411. Saec. XVIII Bibliotheca Vaticana adquisivit pretiosum
thesaurum mss. quae e monasterio « Syrorum » in Skete (Aegypti)
proveniebant ; ex eodem fonte saec. XIX British Mus. locuple-
tatum est. In hac mole fere omnia mss. pertinent ad jacobitas et
ad epocham orthodoxam. Mss. nestoriana per missiones Propa-
gandae Fidei in Mus. Borgianum pervenerunt, quae nunc Vati-
canae Bibl. adiuncta sunt. Duae hae Bibliothecae maximam et
potissimam partem mss. syriacorum possident.
Bibl. gener. : A. Baumstark, Vom Bibliotheks- und Buchwesen der
christlichen Syrier, Wissensch. Beilage zur Germania 1909, pp. 297-301.
- A. RiiCKER, Bericht iiber einige syrische Handschriften, OC 3, 2 (1927)
159-63. - G. Gabrieli, Manoscritti e carte orientali nelle biblioteche e
negli archivi d'ltalia, Firenze 1930. - J. Simon, Repertoire des bibliothe-
ques publiques et privees d'Europe contenant des manuscrits syriaques,
Orientalia 9 (1940) 271-88.. - J. M. Voste, L'ere de F Ascension de N. S.
dans les manuscrits nestoriens, OCP 7 (1941) 233-50. - H. Buchtal - O.
Kurz, A Hand list of illuminated oriental christian Manuscripts, London
1942. - W. H. P. HaTCH, An Album of dated syriac Mss., Boston-Cambrid-
ge 1946. - M. H. Gottstein, A List of some uncatalogued syriac biblical
mss. Bull. John Ryland Libr. 37 (1955) 429 ss.
En, ordine alphabetico, selectum elenchum Bibliothecarum
et catalogorum mss. syriacorum :
1) Ambrosiana (Mediolani) : J. B. Chabot, Inventaire des fragments
des mss. syr. conserves a la Bibl. Ambr. a Milan, Mus. 49 (1936) 37-54.
- Idem, Note sur la polyglotte de la B. Ambr. de Milan, OCP 13 (1947)
451-53.
2) 'Agra (Iraq) : J. M. Voste, Catalogue des mss. syro-chaldeeens
conserves dans la Bibl. episc. de 'Aqra, OCP 5 (1939) 368-406.
3) Berlin : E. Sachau, Die Handschriftenverzeichnisse der Kgl.
Bibl. zu Berlin. 23. Bd. Verzeichniss der syr. Hss., Berlin 1899.
4) Bodleiana (Oxonii) : R. Payne-Smith, Catalogi codd. mss. Bibl.
Bodl. ; pars IV, codd. syr., carshunicos, mandaeos complectens, Oxonii
1864.
5) British Museum, (Londinii) : V. Rosen - J. Forshall, Catal. codd.
mss. orientalium qui in Mus. Brit, asservantur. Pars 1 codd. syr. et car-
shunicos amplectens, London 1838. - W. Wright, Catalogue of the syr.
Mss. in the Br. Mus. acquired since the year 1838, 2 voll, London 1870-
asm
irs
INTEODUCTIO .
§ 3. MANUSCRIPTA
.19
P
i
II
II
arabes, Rev. Academie Arabe, Damas 1951. - R. Robert, Textus e.t para-
digmata syriaca, Romae 19S2. - L. Palacios, Gramm. syr., 2 ed. Romae-
Parisiis [1954]. - L. Costaz, Grammaire syr., Beyrouth [1955]. - Idem,
. Anthologie syr. I, Beyrouth 1955.
Lexica recentia : Crinesius Ch. Lexicon syr. e N. Tes. et Ritual)'
Severi... Wittenbergae 1612. - P. Zingerle, Lex. syr. in usum chrest.
suae syr., Romae 1873. - R. Payne Smith, Thesaurus Syriacus, 2 voll.
Oxonii 1879-1901. - Idem : A compendious syr. Dictionary. Oxford 1903.
J. Brun, Diction, syr.-lat., 2 ed. Beryti 1911. - O. Klein, Syr.-Griechi-
sches Worterbuch zu den vier kanonischen Evangelien, Giessen 1916. - J.
P. Margoliouth, Supplement to the Thesaurus Syr. of R. Payne Smith,
Oxford 1927. - C. Brockelmann, Lexicon syriacum, 2. ed. Halle 1928. -
- R. Robert, Vocabularium syr., Romae 1956.
B) Poesis
Poesis syriaca in eo stat quod versus constent certo numero
syllabarum. Neque quantitas prosodica neque parallelismus quid-
quam referunt. Talis silva versuum vocatur « memra » seu homilia
aut sermo. Frequentes initio fuerunt versus heptasyllabi et pentasyl-
labi.
Quando vero versus efformant strophas inter se divisas sermo
est de « madrasa » seu carmine aut hymno. Interdum inter sin-
gulas strophas iteratur idem versiculus seu « refrain ». Species
quaedam hymnorum constituitur a « sughitha » in qua forma
dialogi adhibetur. De aliis formis agit liturgia, ut sunt « sedro »
ad modum litaniarum, et « tesbortta » nempe hymnus laudis.
Dicemus, loquentes de Ephraemo, probabilem esse hypothe-
sin iuxta quam metrica syriaca ansam dedit hymnologiae byzan-
tinae.
Studia : J. P. Martin, De la metrique chez les syriens, Abh. fur die
Kunde des Morgenl. 7, 2, 1879. - Idem, Traite sur l'accentuation chez les
syriens orientaux, Paris 1887. - Jeannin, Melodies liturgiques syriennes et
chaldeennes, 2 voll. Paris 1924. - A. Baumstark, Altsyrische Profandich-
tung in gereimten Siebensilbern, Or. Lit. Zeit. 36 (1933) 345-8. - A. Mo-
berg, Uber den grieschischen Ursprung der syrischen Akzentuation,
Monde Oriental 1 (1906) 87-100. - G. Holscher, Syrische Verskunst,
Leipzig 1932. - Th. Weiss, Zur ostsyrischen Laut- und Akzentlehre auf
Grund der ostsyrischen Massorah-Handschrift des Britischen Museums,
Stuttgart 1933. - J. B. Segal, The diacritical point and the accents in Sy-
riac, Oxford 1953. - A. Dihle, Die Anfange der griechischen akzentuie-
renden Verskunst, Hermes 82 (1954) 182-99. - I. H. Dalmais, L'apport
des Eglises syriennes a l'hymnographie chretienne, OS 2 (1957) 243-61.
§ 3. Manuscripta.
Codices syriaci sunt copiosi et saepe valde archaici. Anti-
quissimus nobis notus — Brit. Mus. Add. 12150 — scriptus est
anno 411. Saec. XVIII Bibliotheca Vaticana adquisivit pretiosum
thesaurum mss. quae e monasterio « Syrorum » in Skete (Aegypti)
proveniebant ; ex eodem fonte saec. XIX British Mus. locuple-
tatum est. In hac mole fere omnia mss. pertinent ad jacobitas et
ad epocham orthodoxam. Mss. nestoriana per missiones Propa-
gandae Fidei in Mus. Borgianum pervenerunt, quae nunc Vati-
canae Bibl. adiuncta sunt. Duae hae Bibliothecae maximam et
potissimam partem mss. syriacorum possident.
Bibl. gener. : A. Baumstark, Vom Bibliotheks- und Buchwesen der
christlichen Syrier, Wissensch. Beilage zur Germania 1909, pp. 297-301.
- A. RtiCKER, Bericht uber einige syrische Handschriften, OC 3, 2 (1927)
159-63. - G. Gabrieli, Manoscritti e carte orientali nelle biblioteche e
negli archivi d'ltalia, Firenze 1930. - J. Simon, Repertoire des bibliothe-
ques publiques et privees d'Europe contenant des manuscrits syriaques,
Orientalia 9 (1940) 271-88.. - J. M. Voste, L'ere de l'Ascension de N. S.
dans les manuscrits nestoriens, OCP 7 (1941) 233-50. - H. Buchtal - O.
Kurz, A Hand list of illuminated oriental christian Manuscripts, London
1942. - W. H. P. HaTCH, An Album of dated syriac Mss., Boston-Cambrid-
ge 1946. - M. H. Gottstein, A List of some uncatalogued syriac biblical
mss. Bull. John Ryland Libr. 37 (1955) 429 ss.
En, ordine alphabetico, selectum elenchum Bibliothecarum
et catalogorum mss. syriacorum :
1) Ambrosiana (Mediolani) : J. B. Chabot, Inventaire des fragments
des mss. syr. conserves a la Bibl. Ambr. a Milan, Mus. 49 (1936) 37-54.
- Idem, Note sur la polyglotte de la B. Ambr. de Milan, OCP 13 (1947)
451-53.
2) 'Aqra (Iraq) : J. M. Voste, Catalogue des mss. syro-chaldeeens
conserves dans la Bibl. episc. de 'Aqra, OCP 5 (1939) 368-406.
3) Berlin : E. Sachau, Die Handschriftenverzeichnisse der Kgl.
Bibl. zu Berlin. 23. Bd. Verzeichniss der syr. Hss., Berlin 1899.
4) Bodleiana (Oxonii) : R. Payne-Smith, Catalogi codd. mss. Bibl.
Bodl. ; pars IV, codd. syr., carshunicos, mandaeos complectens, Oxonii
1864.
5) British Museum (Londinii) : V. Rosen - J. Forshall, Catal. codd.
mss. orientalium qui in Mus. Brit, asservantur. Pars 1 codd. syr. et car-
shunicos amplectens, London 1838. - W. Wright, Catalogue of the syr.
Mss. in the Br. Mus. acquired since the year 1838, 2 voll., London 1870-
I
20-
INTRODUCTIO
72. - G. Margoliouth, Descriptive List of syr. and karshunic Mss. in
the Br. Mus. acquired since 1873, London 1899. - C. Moss, A syriac
patristic Ms., JTS 30 (1929) 249-54.
6) Cairo : Bibliotheque de Mss. Paul Sbath, 2 voll, Cairo 1928. - P.
Sbath, 1500 Mss. scientifiques et litteraires, tres anciens en arabe et en
syriaque, Bull. Inst. d'Egypte 8 (1926) 21-43. - P. Kahle, The Cairo
Geniza, London 1947.
7) Cambridge : W. Wright - St. A. Cook, A catal. of syr. Mss pre-
served in the Library of the Univ. of Cambridge, Cambridge 1901.
8) Charfe (Libano) : I. Abmalet, Catalogue des mss. de Ch., Jou-
nieh 1937.
9) Damascus : A. Baumstabk, Syr. und syr.-arab. Hss in Damaskus,
OC5 (1905) 321-31.
10) Diarbekir : A. Scher, Notes sur les mss. syr. de Diarb. et autres
localites d'Orient, Mus. 50 (1937) 345-51. - JA 10, 10 (1907) 331-62,
385-431.
11) India Office (Londinii) : G. Furlani, II ms. siriaco 9 delPIndia
Off., RSO 10 (1924) 315-20.
12) Jerusalem, patriarch, graec. : J. B. Chabot, Journ. As. 9,3
(1894) 92-132. - K, KoixuXiSt]?, Ka-rdX. oovottuxo? tcov sv rf\ (3i[3X. -rou
tspou xotvou tou II. Tdcpou d7rox£i|jivcov aupiaxcov xsipoypa.<p(x>v, Berlin 1898.
Conventus s. Marci. A. Baumstark, Die liturgischen Hss. desjakobitischen
Markuskloster in Jer. OC. 2, 1 (1911) 103-15, 286- 314. - A. Baumstark,
G. Graf - A. Rucker, Die liter. Hss. des jakob. Markuskloster in Jerusa-
lem, OC 2, 2 (1912) 120-36, 317-33 ; 2, 3 (1913) 128-34, 311-27. Monast.
nestorianorum: A. Rtjcker, Ein alter Handschriftenkatalog des ehemali-
gen nestorianischen Klosters in Jer., OC. 3, 6 (1931) 90-96.
13) Kerkouk: J. M. Voste, Catal. des mss. syro-chaldeens de K.
OCP 5 (1939) 72-102.
14) Laurentiana (Florentiae) : St. E. Assemani, BibL Medicaeae L.
et Palatinae codd. mss. orientalium catal., Florentiae 1742.
15) Leningrad (St. Petersbourg) : Catal. des mss. et xylographes
orientaux de la Bibl. Imp. publique de St. Petersbourg, St. Petersbourg
1852. - H. Goussen, tlber die syr. Hss. in Leningrad, OC 3, 1 (1927)
169-73. - N. V. Pigulevski, Sur le ms. syr. de PHist. Eccl. d'Eusebe de
Cesaree de la Bibl. publ., Orientalia, fasc. 1, Leningrad 1926, pp. 115-22.
- Idem, Mss. syr. bibliques de Leningrad, Rev. Bibl. 46 (1937) 83-92,
217-30, 373-400, 556-62; 47 (1938) 83-89, 214-27.
16) Leyden : J. P. Land, Anecdota syriaca 1, 1-12, Leyden 1862.
17) Lund : A. Moberg, Eine syr. Masora-Hs. in der Universitats-
bibl. zu L., Lund 1928.
18) Mal'oula : J. Nasrallah, Les mss. de M., Bull. Etud Orient.
11 (1945-46) 91-111.
19) Mardin (Iraq) : Rev. des Bibliotheques 1908, pp. 1-36.
20) A. Mingana (Birminghan). : A. Mingana, Catal. of the Mingana
Collection of Mss. now in the possession of the Trustees of the Wood-
brocke Settlement, Cambridge 1933. - Idem, A Catal. of the Mingana Col-
lect, of Mss. vol. Ill, Additional christian arabic and syriac Mss., Cambrid-
3. MANUSCRIPTA
21
ge 1939 - J M. Voste, Alphonse Mingana. A propos du « Catalogue of
the Mingana Collection, t. Ill », OCP 7 (1941) 514-18.
21) Mosul (Iraq) : A. Scher, Rev. des Bibliotheques, octobre-decem-
bre 1907.
22) Notre Dame des Sentences. Alqos-Iraq : J. M. Voste, Catal. de la
Bibl syro-chaldeenne du couvent de N. D. d. S. pres d'Alqos, Angeli-
cum 5 (1928) 3-36, 161-94, 325-58, 481-98. - A. Scher, JA 10, 7 (1906)
479-512.
23) Paderborn. : A. Baumstark, Syr. Hss. in der Bibl. der Erzbis-
choflichen Akademie in Paderborn, OC 3, 11 (1936) 97-101.
24) Paris. Bibliotheque Nationale : H. Zotenberg, Mss. orientaux.
Catal. de mss. syriaques et sabeens (mandaites) de la Bibl. Nat., Paris
1874. - J. B. Chabot, Notices sur les mss. de la Bibl. Nat. acquis depuis
1874, JA 9, 8 (1896) 234-90 - F. Nau, Notice des mss. syriaques ,ethiopiens
et mandeens entres a la Bibl. Nat. de Paris depuis 1' edition des catalogues,
ROC 16 (1911) 271-323. - Idem, Corrections et additions au catal. de mss.
syriaques de Paris, JA 11, 5 (1915) 487-536. - Idem, Analyse du ms. syr.
de Paris n. 378 de la Bibl. Nat., ROC 27 (1929-30) 411-14. - J. Leroy;
Le ms. syr. 356 de la Bibl. Nat. sa date et son lieu de composition, Syria
24 (1944-45) 194-205.
25) Philadelphia U.S.A. : M. A. Simsar, Oriental Mss. of the John
Frederik Lewis Collection in the Free Library of Ph., Philadelphia 1937.
26) Seert (Iraq) : Catalogue des mss. syr. et arabes conserves dans la
Bibl. episcopate de S., Mosul 1905.
27) Sinai. Monasterium S. Catherinae. : A. Smith-Lewis, Catal.
of the syr. Mss. in the Convent of S. Catherine on Mount Sinai, Studia
Sinaitica 1, London 1894. - G. Graf, Sinaitische Bibelfragmente, OC 12,
14 (1925) 217-20. - W. D. McHardy, Disputes Readings in the syr.
Sinaitic Palimpsest, JTS 45 (1944) 170-76. - Murad Kamil, Fihrist
maktabat dair Sant Katarin bitur Sina [Catal. Bibl. monasterii S. Cathe-
rinae in Mont. Sinai] 2 voll. Cairo 1951.
28) Urmia (Persia) : A. Saran - W. A. Shedd, Catal. of syr. Mss. in
the Library of the Museum Association of Oroomiah College, Urmia
1898.
29) Vaticana Bibl. Apostolica : St. E. Assemani, Bibl. Ap. Vaticanae
codicum mss. catal. in tres partes distributus, Partis I torn. 2 et 3, Romae
1758-9 [iteratum, Paris 1926]. - A. Mai, Scriptorum Veterum nova col-
lectio 5, Romae 1831 (codd. chald. Assemanienses). - H. Hyvernat,
Concordance des cotes des anciens fonds et des fonds actuels syriaques de
la Vaticane, Annales du St. Louis des Francais 7 (1902) 73-89. - Idem,
Vatican syr. Mss new pressmarks, Cath. Univ. Bull. 9 (1904) 94-104. - P.
Cersoy, Les mss. orientaux de Mgr. David au Musee Borgia de Rome,
Zeitsch. Assyr. 9 (1894) 361-84. - A. Scher, Notice sur les mss. syr. du
Musee Borgia, JA 10, 13 (1909) 249-87. - J. M. Voste, Mss. syro-chaldeens
recemment acquis par la. B. Vat., Angelicum 6 (1929) 35-46, 351-53. - E.
Tisserant, I catalogi stampati dei mss. orientali della B. Vat. dal '700 ad
oggi, Orientalia 5 (1936) 102-08. - G. Levi della Vida, Ricerche sulla
formazione del piu antico fondo dei mss. orientali della B. Vat., Citta del
Vaticano 1939 (Studi e Testi 92). - G. de Jerphanion, Les miniatures du
22
INTRODUCTIO
ms. syr. n. 559 de la B. Vatic, Citta del Vaticano 1940 - J M Voste
Note sur le ms. Vat. syr. 457, Bi 26 (1945) 303-06. - Idem, Note sur le
date du ms. Vat. syr. 51, OCP 12 (1946) 205-07.
§4. Inscriptiones.
Antiquissimae omnium e saec. I aut saltern II procedunt.
I. syriacae, quae non valde copiosae sunt, saepe res Christianas
tangunt.
Editiones et studia : H. Pognon, Inscriptions semitiques de la Syrie
de la Mesopotamie et de la region de Mossoul, Paris 1907. - F Schuh-
lein Die chinesisch-syrische Inschrift auf dem nestorianischen Denkmal
von Si-ngan-fu, Freising 1928. - J. B. Chabot, Inscriptions syr. de Ben-
naom Syria 10 (1929) 252-6. - P. Moutebde, Deux inscriptions Jacobites,
r^- u-^ o^/ 38 - 22 (1939) 51 - 56 ' " Idem > ^cription syr. du Gebel
u ^'^j 2 Z (1942 " 43 ) 83 - 86 ' " J- B - Segal, Some syr. Insriptions of
*, 2nd " 3rd Centur y A. D., Bull. School Or. Stud. London 16 (1954)
13-37. - M. Kamil, Em syr. Ostrakon aus dem V. Jahrh., RSO 32 (1957)
411-13. - J. Leroy, Mosaiques funeraires d'Edesse, Syria 34 (1957) 306-
42. - A. Maricq, Les plus anciennes inscriptions syr., ibid. 303-05.
§ 5. Fontes praecipui.
Inprimis ad historiam illustrandam hi fontes syriaci maioris
momenti sunt, quos proprio loco recensebimus :
1) 'Abdiso' seu Ebedjesu gobensis in suo tractatu litterario.
2) Synodicon Orientale pro historia nestorianorum.
3) Uterque Barhadbesabba in libris historicis.
4) Thomas Margensis in historia monachorum.
5) Iso'denah Basrae in « Libro Castitatis ».
6) Lexicon syj. compositum a Bar Bahlul.
7) Elias Bar Sinaja in sua chronographia.
8) Michael I in suo Chronico.
9) Bar Hebraeus in sua Historia Ecclesiastica.
10) Chronica.
Nee levis momenti, inter arabica scripta, « Chronica Seer-
tensis » (ed. A. Scher PO 4, 215-312; 5, 217-344; 7, 95-203;
§ 6. BIBLIOGRAPHIA
23
13, 437-639) quae, paulo post an. 1036 a quodam nestoriano
exarata est et continet eventus profanos et ecclesiasticos. Adiun-
genda est Chronica quae sub titulo « Liber turris » a Mari ibn
Sulaiman saec. XII composita et quae theologos nestorianos
recenset. Haec Chronica retractata est saec. XIV ab ' Amr ibn
Matt a e Tirhan et iterum a Seliba ibn Juhanna (ed. H. Gismondi,
Maris, Amri et Slibae de patriarchis Nestorianorum commentaria,
Romae 1896-9).
Tandem inter fontes byzantinos utilissimi sunt Socrates,
Sozomenus, Theodoretus, Evagrius Scholasticus et Zacharias
Rhetor.
§ 6. Bibliographia.
A) Tractatus de Patribus Syris
J. S. Assemani, Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticana. 1. De
scriptoribus syris orthodoxis, Romae 1719 : 2. De scr. syr. monophysitis,
Romae 1721 : 3. De scr. syr. nestorianis, Romae 1728 [opus fundamental
in quo mss. syr. Vaticana usurpantur]. - G. Bickell, Conspectus rei Syro-
rum Literariae, add. notis bibliographicis et excerptis anecdotis, Munster
i. W. 1 871 . - W. Wright, A short History of syriac Literatur, London 1 894 ;
vers, russica perfectior : K. A. Turaieffa - K. Kokowzoff, Petersbourg
1902. - R. Duval, Anciennes litteratures chretiennes. II. La litterature
syriaque, 3 ed. Paris, 1907. - A. Baumstark, Geschichte der syrischen Li-
teratur mit Ausschluss der christlich-palastinensischen Texte, Bonn 1922 -
O. Bardenhewer, Geschichte der altkirchlichen Literatur. . V. Bd. Frei-
burg 1924. - P. Assemani, Tarih al-Adab as-Suryaniyyah [arabice :
Historia litterarum syriacarum], Jerusalem 1933, 1936. - J. B. Chabot,
Litterature syriaque, Paris 1934. - A. Baumstark - A. Rucker, Die
syrische Literatur, in B. Spuler, Handbuch der Orientalistik, III.
Semitistik, 2-3, Leyden 1954, pp. 168-207. - I. E. Barsaum, Historia
scientiarum et litterarum syriacarum [arabice], 1 ed., Horns 1943 ; 2 ed.,
Aleppo 1957 ; cfr. G. Tropeau, Sa Beatitude Mar Ignace-Ephrem l er
Barsaum, OS 2 (1957) 436-39. - B. Altaner, Patrologie, 3. AufL, Frei-
burg i. Br. 1958.
B) Editiones multiplices
Patrologia Syriaca complectens opera omnia St.Patrum, doctorum
scriptorumque catholicorum quibus accedunt aliorum acatholicorum
auctorum scripta quae ad res ecclesiasticas pertinent quotquot syriace
supersunt secundum codices praesertim Londinenses, Parisienses, Vati-
canos, accurante R. Graffin, Parisiis 1904-1926 [Hoc Corpus omnibus
numeris perfectum, proh dolor interruptum est].
22
INTRODUCTIO
ms. syr. n. 559 de la B. Vatic, Citta del Vaticano 1940. - J. M. Voste,
Note sur le ms. Vat. syr. 457, Bi 26 (1945) 303-06. - Idem, Note sur le
date du ms. Vat. syr. 51, OCP 12 (1946) 205-07.
] 4. Inscriptiones.
Antiquissimae omnium e saec. I aut saltern II procedunt.
I. syriacae, quae non valde copiosae sunt, saepe res Christianas
tangunt.
Editiones et studia : H. Pognon, Inscriptions semitiques de la Syrie,
de la Mesopotamie et de la region de Mossoul, Paris 1907. - F. Schuh-
lein, Die chinesisch-syrische Inschrift auf dem nestorianischen Denkmal
von Si-ngan-fu, Freising 1928. - J. B. Chabot, Inscriptions syr. de Ben-
naom, Syria 10 (1929) 252-6. - P. Mouterde, Deux inscriptions Jacobites,
Mel. Univ. S. Jos. 22 (1939) 51-56. - Idem, Inscription syr. du Gebel
Bil'as, ibid. 25 (1942-43) 83-86. - J. B. Segal, Some syr. Insriptions of
the 2nd-3rd Century A. D., Bull. School Or. Stud. London 16 (1954)
13-37. - M. Kamil, Ein syr. Ostrakon aus dem V. Jahrh., RSO 32 (1957)
411-13. - J. Leroy, Mosaiques funeraires d'Edesse, Syria 34 (1957) 306-
42. - A. Maricq, Les plus anciennes inscriptions syr., ibid. 303-05.
§ 5. Fontes praecipui.
Inprimis ad historiam illustrandam hi fontes syriaci maioris
momenti sunt, quos proprio loco recensebimus :
1) 'Abdiso' seu Ebedjesu §obensis in suo tractatu litterario.
2) Synodicon Orientale pro historia nestorianorum.
3) Uterque Barhadbesabba in libris historicis.
4) Thomas Margensis in historia monachorum.
5) Iso'denah Basrae in « Libro Castitatis ».
6) Lexicon syr. compositum a Bar Bahlul.
7) Elias Bar Sinaja in sua chronographia.
8) Michael I in suo Chronico.
9) Bar Hebraeus in sua Historia Ecclesiastica.
10) Chronica.
Nee levis momenti, inter arabica scripta, « Chronica Seer-
tensis » (ed. A. Scher PO 4, 215-312; 5, 2.17-344; 7, 95-203;
§ 6. BIBLIOGRAPHIA
23
13, 437-639) quae, paulo post an. 1036 a quodam nestoriano
exarata est et continet eventus profanes et ecclesiasticos. Adiun-
genda est Chronica quae sub titulo « Liber turris » a Mari ibn
Sulaiman saec. XII composita et quae theologos nestorianos
recenset. Haec Chronica retractata est saec. XIV ab ' Amr ibn
Matta e Tirhan et iterum a Seliba ibn Juhanna (ed. H. Gismondi,
Maris, Amri et Slibae de patriarchis Nestorianorum commentaria,
Romae 1896-9).
Tandem inter fontes byzantinos utilissimi sunt Socrates,
Sozomenus, Theodoretus, Evagrius Scholasticus et Zacharias
Rhetor.
§ 6. Bibliographia.
A) Tractatus de Patribus Syris
J. S. Assemani, Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticana. 1. De
scriptoribus syris orthodoxis, Romae 1719 : 2. De scr. syr. monophysitis,
Romae 1721 : 3. De scr. syr. nestorianis, Romae 1728 [opus fundamentale
in quo mss. syr. Vaticana usurpantur]. - G. Bickell, Conspectus rei Syro-
rum Literariae, add. notis bibliographicis et excerptis anecdotis, Minister
i. W. 1 871 . - W. Wright, A short History of syriac Literatur, London 1 894 ;
vers, russica perfectior : K. A. Turaieffa - K. Kokowzoff, Petersbourg
1902. - R. Duval, Anciennes litteratures chretiennes. II. La litterature
syriaque, 3 ed. Paris, 1907. - A. Baumstark, Geschichte der syrischen Li-
teratur mit Ausschluss der christlich-palastinensischen Texte, Bonn 1922 -
O. Bardenhewer, Geschichte der altkirchlichen Literatur. . V. Bd. Frei-
burg 1924. - P. Assemani, Tarih al-Adab as-Suryaniyyah [arabice :
Historia litterarum syriacarum], Jerusalem 1933, 1936. - J. B. Chabot,
Litterature syriaque, Paris 1934. - A. Baumstark - A. Rucker, Die
syrische Literatur, in B. Spuler, Handbuch der Orientalistik, III.
Semitistik, 2-3, Leyden 1954, pp. 168-207. - I. E. Barsaum, Historia
scientiarum et litterarum syriacarum [arabice], 1 ed., Horns 1943 ; 2 ed.,
Aleppo 1957 ; cfr. G. Tropeau, Sa Beatitude Mar Ignace-Ephrem l er
Barsaum, OS 2, (1957) 436-39. - B. Altaner, Patrologie, 3. AufL, Frei-
burg i. Br. 1958.
B) Editiones multiplices
Patrologia Syriaca complectens opera omnia St.Patrum, doctorum
scriptorumque catholicorum quibus accedunt aliorum acatholicorum
auctorum scripta quae ad res ecclesiasticas pertinent quotquot syriace
supersunt secundum codices praesertim Londinenses, Parisienses, Vati-
canos, accurante R. Graffin, Parisiis 1904-1926 [Hoc Corpus omnibus
numeris perfectum, proh dolor interruptum est].
II
24
INTEODUCTIO
Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, editum consilio Univ
Cathohcae Americae et Univ. Catholicae Lovaniensis. Scriptores Syri
Lovanu [hucusque prodierunt 81 volumina complectentia textus et versio-
nes Patrum syrorum].
Patrologia Orientalis, curantibus R. Graffin - F. Nau, Parisiis [Edam
hoc Corpus frequenter textus syr. edidit].
Praeterea prodierunt alia volumina quae sub diversis titulis collectio-
nes textuum synacorum publici iuris fecerunt. Praecipua haec sunt •
S. E. Assemani, Acta sanctorum martyrum orientalium et occidentalium
2 voll. Romae 1748. - W. Cureton, Spicilegium syriacum, London 185s'
- P. de Lagarde, Analecta syriaca, Londonii 1855. - J. P. N. Land, Anecdo-
ta syriaca collecta et explicata, 4 voll., Leyden 1862-75. - P. Zing'erle - G
Moesinger, Monumenta syriaca ex romanis codd. collecta, 2 voll Inns-
bruck 1869-78. - E. Sachau, Inedita syriaca, Wien 1870. - P. Martin
??bi t B '/^ RA ' Analecta sacra s Picilegio Solesmensi parata, 4, Parisiis
1883. - I. h. Rahmani, Studia syriaca seu collectio documentorum hacte-
nus meditorum, 4 voll. Charfe 1904-9. - A. Smith Lewis - M D Gibson
Studia Smaitica, 12 voll. Cambridge 1894 ss. ; Horae Semiticae, 11 voll'
Cambridge 1903 ss. - J. Al. Assemani, Codex liturgicus eccles. univers. in
XV libros distribute, Romae 1749-66. - P. Bedjan, Acta martyrum et
sanctorum, 7 voll. Paris 1890-97.Cfr. J. M. Voste, Paul Bedjan, le laza-
nste persan, OCP 11 (1945) 45-102. - A. Mingana, Woodbrooke Studies.
Christian Documents in syriac, arable, and garshuni with a critical appara-
tus, 6 voll. Cambridge 1927-33.
C) Theologica
Generatim: M. Jugie, Theologia dogmatica Christianorum orienta-
lium. Tom. V, De theologia dogmatica Nestorianorum et Monophysita-
rum Parisiis 1935. - G. Klinge, Die Bedeutung der syrischen Theologen
als Vermittler der griechischen Philosophie an den Islam, ZKg 88 (1939)
346-86. - E. Benz, Indische Einflusse auf die fruhchristliche Theologie
Wiesbaden 1951.
Christologia : Fr. Diekamp, Zum Aphthartodoketenstreit, Theol.
Rev. 26 (1927) 89-93. - H. Grbgoire, Mahomet et le monophysitisme Me-
anges Diehl I, 107-19. - P. Mouterde, Le concile de Chalcedoine d'apres
les mstonens de langue syriaque, in Das Konzil von Chalkedon, A Grill-
meier - H. Bacht, vol. I, pp. 581-602. - J. Lebon, La christologie du mo-
nophysisme syrien, ibid 425-580. - A. Grillmeier, Die theologische und
sprachliche Vorbereitung der christologischen Formel von Chalkedon
ibid. 5-202. - W. de Vries, Die syrisch-nestorianische Haltung zu Chal-
kedon, ibid. 603-35.
Mariologia : I. E. Rahmani, De cultu in Mariam Virginem SS. penes
iscclesiam synacam Aatiochiae, Ephem, Liturg. 42 (1928) 84-89 - F S
Mueller, Die anbefleckte Empfangnis Marias in der syrischen und 'ar-
memschen Uberlieferung, Schol. 9 (1934) 161-201. - I. Ortiz de Urbina,
§ 6. bibliographia
25
La mariologia nei Padri siriaci OCP 1 (1935) 100-13. - Idem, Lo sviluppo
della mariologia nella patrologia orientale, OCP 6 (1940) 40-82. - M. Jugie,
La mort et l'Assomption de la Sainte Vierge, Vaticano 1944 (Studi e Testi
114). - C. Balic, Testimonia de Assumptione B. V. Mariae ex omnibus
saeculis. Tom. I. Ex aetate ante concilium Tridentinum, Romae 1948. -
M. Gordillo, La maternidad de Maria Virgen en la teologia de la Iglesia
nestoriana, Estud. Marianos 8 (1949) 345-63. - M. Jugie, L'Immaculee
Conception dans l'Ecriture Sainte et dans la tradition orientale, Rome
1952. - M. Gordillo, Mariologia orientalis, Romae 1954. - P. Kruger,
Einige Erganzungen zu M. Gordillo, Mariologia Orientalis, Ost. St. 4
(1955) 154-58. - Idem, Die Immaculata-Frage bei den syrischen Kirchen-
vatern. Virgo Immaculata IV, Romae 1955 pp. 10-24. - J. van Der Ploeg,
Maria in de Syrischen Kerk, Het Christl. Oosten en Hereniging 8 (1955-
56) 33-53. - I. Ortiz de Urbina, Dignitas regia Mariae iuxta primaevos
syros. Virgo Immaculata, torn. XII, Romae 1956 pp. 1-11. - C. Vona,
Elementi apocrifi e popolari nella omiletica mariana antica, Eunt. Doc.
10 (1956) 51-65. - G. Khouri -Sarkis, L'Assomption de Marie dans le
breviarie syrien, OS 2.(1957). 315-27.
Ecclesiologia : A. Hoh, Primatus in doctrina Nestorianorum illustra-
tus novis argumentis, Act. V. Conv. Velehradensis, pp. 97-104. - I. Arma-
le, Primatus romanus in ecclesia syriaca [arabice], Beryti 1933. - M. Jugie,
La primaute romaine d'apres les premiers theologiens monophysites
(V e et VI e siecles), Ech. d'Or. 33 (1934) 181-89. - H. Engberding, Die
Kirche als Braut in der ostsyrischen Liturgie, OCP 3 (1937) 5-48. - W.
de Vries, Zum Kirchenbegriff der nestorianischen Theologen, OCP 17
(1951) 95-132. - Idem, Primat, Communio und Kirche bei den fruhen
syrischen Monophysiten, OCP 18 (1952) 52-88. - Idem, Zum Kirchenbe-
griff der spiiteren Jakobiten, OCP 19 (1953) 128-77. - Idem, Der Kirchen-
begriff der von Rom getrennten Syrer, Rom 1955. - Idem, La conception
de l'Eglise chez les syriens separes de Rome, OS 2 (1957) 111-25 ; 3 (1958)
149-164. - F. Graffin, Recherches sur le theme de P Eglise-Epouse
dans les liturgies et la litterature de langue syr., OS 3 (1958) 317-37.
Sacramento: A. Raes, Les paroles de la consecration dans les anaphores
syriennes, OCP 3 (1937) 486-504. - C. M. Edsman, Le bapteme de feu,
Leipzig-Uppsala 1940. - W. de Vries, Sakramententheologie bei den sy-
rischen Monophysiten, Rom 1940. - Idem, Sakramententheologie bei den
Nestorianern, Rom 1947.
Varia : I. Hausherr, Penthos. La doctrine de la componction dans
l'Orient chretien, Rome 1944. - Idem, Dogme et spiritualite orientale,
Rev. Asc. Myst. 23 (1947) 3-37. - A. Levene, The early Syrian Fathers
in Genesis, London 1951. - P. Kruger, Das alteste syrisch-nestorianische
Dokument iiber die Engel, Ost. St. 1 (1952) 283-96. - M. Hayek, Elie
dans la tradition syriaque. Elie le prophete. I. Selon les ecritures et les
traditions chretiennes, Etud. Carmel. 1956, pp. 159-79.
26
INTRODUCTIO
§ 6. BIBLIOGRAPHIA
27
D) De re liturgica
E. Renaudot, Liturgiarum orientalium collectio, 2 voll. Parisiis
1716. - G. P. Badger, The Nestorians and their Rituals, London 18S2. -
Breviarum Chaldaicum, 3 voll. Parisiis 1886-7. - Lectionarium [syriace],
Urmia 1889. -A. Baumstark, Lucubrationes syro-graecae, Leipzig 1894!
- Idem, Die Messe im Morgenland, Miinchen [s. d.]. - Idem, Festbrevier
und Kirchenjahr der syr. Jakobiten, Paderborn 1910. - J. Jeannin, L'oc-
toechos syrien. I. Etude historique, II. Etude musicale, OC N. S. 3 (1913)
82-104, 277-98. - R. H. Connolly, Anonymi auctoris Expositio Officio-
rum Ecclesiae, Georgio Arbelensi vulgo adscripta, CSCHO, Lovanii
1911, 1913, 1915. - A. Baumstark, Nichtevangelische syrische Perikopen-
ordnungen des ersten Jahrtausends im Sinne vergleichender Liturgiege-
schichte untersucht, Miinster 1921. - Idem, Paradigmengebete ostsyrischer
Kirchendichtung ,OC N. S. 10-11 (1923) 1-32. - F. Burkitt, The early
syriac lectionary System, London 1923. -A. Rucker, Die syrische Jakobos-
anaphora, Miinster 1923. - Idem, Uber zwei syrische Anaphorensamm-
lungen, OC N. S. 10-11 (1923) 154-57. - R. H. Connolly, Sixth-Cen-
tury Fragments of an East-Syrian Anaphora, Oc N. S. 12-14 (1925) 99-
128. - H. Fuchs, Die Anaphora des monophysitischen Patriarchen J6-
hannan I... im Zusammenhang der gesamten jakobitischen Anaphoren-
literatur, Miinster 1926. - H. Lietzmann, Messe und Herrenmahl, Bonn
1926. - S. A. B. Mercer, The Anaphora of Saint James of Serug, Journ.
of the Soc. of Orient. Research. 11 (1927) 71-75. - M. Wolff, Ostsyrische
Tisch- und Abendmahlgebete, OC 3, 11 (1927) 70-93. - I. E. Rahmani,
Les liturgies orientales et occidentales, etudiees separement et comparees
entre elles, Beyrouth 1929. - E. C. Ratcliff, The original form of the Ana-
phora of Addai and Mari, JTS 30 (1929) 23-32. - A. Baumstark, Die
Idiomela der byzantinischen Karfreitagshoren in syrischer Uberlieferung
OC 3, 3-4 (1930) 232-47. - J. M. Hanssens, Institutiones liturgicae de
ritibus orientalibus II-III, Romae 1930-32. - Idem, Un ancien catalogue
d'anaphores syriennes, Ephem. Liturg. 46 (1932) 439-48. - S. Euringer,
Die athiopischen Anaphoren des hi. Evangelisten Johannes des Donner-
sohnes, und des hi. Jacobus von Sarug, Orient. Christiana, Rom 1934, n.
90. - H. Engberding, Die Kirche als Braut in der ostsyrischen Liturgie,
OCP 3 (1937) 5-48. - Idem, Die syrische Anaphora der zwolf Apostel und
ihre Paralleltexte, OC 3, 12 (1937) 213-47. - A. Raes, Les paroles de la
consecration dans ies anaphores syriennes, OCP 3 (1937) 486-504. - W.
C. van Unnik, Nestorian Questions on the Administration of Eucharistie,
by Isho'yab IV, Haarlem 1937. - J. M. Voste, Breviarium iuxta Syrorum
orientalium, id est Chaldaeorum, Citta del Vaticano 1938. - H. Engberding,
Eine neuerschlossene, bedeutsame Urkunde zur Geschichte der ostlichen
Weiheriten, OC 36 (1939) 38-51. - A. Baumstark, Zwei syrisch erhaltene
Festgebete des byzantinischen Ritus, OC 36 (1939) 52-67. - H. G. Co-
drington, Anaphora Severi Antiocheni. Anaphorae syr. I, Romae 1939,
pp. 50-96. - A. Rucker, Anaphora Timothei Alexandrini. Ibid., pp. 1-47.
- H. G. Codrington, Anaphora Ioannis Chrysostomi. ibid. vol. I, fasc. 2,
Romae 1940, pp. 150-202. - I. Hausherr, Anaphora Gregorii Nazianzeni,
ibid. pp. 98-148. - A. Raes, Anaphora Duodecim Apostolorum prima, ibid,
pp. 203-227. - Idem, Anaphora Duodecim... secunda, ibid. pp. 209-64. -
J. M. Voste, Pontificale iuxta ritum Ecclesiae Syrorum occidentalium, id
est Antiochiae, Citta del Vaticano 1941. - W. de Vries, Zur Liturgie der
Erwachsenentaufe bei den Nestorianern, OCP 9 (1943) 460-73. - A. Raes
Anaphora Cyrilli Hierosolymitani. Anaph. syr. vol. I, fasc. 3, Romae 1944,
pp. 323-64. - G. de Vries, Anaphora Dioscori Alexandrini prima, ibid,
pp. 265-300. - Idem, Anaphora Dioscori... secunda, ibid. pp. 301-21. - A.
Raes, Le recit de 1'institution eucharistique dans l'anaphore chaldeenne
et malabare des Apotres, OCP 10 (1944) 216-26. - Idem, Aux origines de
la fete de l'Assomption en Orient, OCP 12 (1946) 262-74. - Idem, Intro-
ductio in liturgiam orientalem, Romae 1947. - Idem, L'etude de la liturgie
syrienne : son etat actuel, Miscell. liturg. Mohlberg, I, 333-46. - B. Botte,
L'anaphore chaldeenne des Apotres, OCP 15 (1949) 259-76. - K. N.
Daniel, A critical study of primitive Liturgies, especially that of St. James,
2 ed. Tiruvalla 1949. - J. Lassus, Liturgies nestoriennes medievales et
eglises syriennes antiques, Rev. Hist. Rel. 137 (1950) 236-52. - O. Hei-
ming, Palimpsestbruchstiicke der syr. Version der Jacobusanaphora aus
dem 8. Jahrhundert in der Hs. Add. 14615 des Br. Mus., OCP 16 (1950)
190-200. - H. G. Codrington, Anaphora Jacobi Sarugensis prima-tertia.
Anaph. syr. II, 1, Romae 1951, pp. 1-83. - A. Raes, Anaphora Ioannis
Sabae, ibid. pp. 85-104. - O. Heiming, Der nationalsyrische Ritus tonsurae
im Syrerkloster der agyptischen Skete, Miscellan. G. Galbiati, III, 132-
. 74. - Idem, Der Ordo des heiligen M5nchs « schema » in der syrischen
Kirche, Gesammelte Arbeiten z. Ged. O. Casel, Diisseldorf 1951, pp.
152-72. - H. W. Codrington, Studies of the Syrian Liturgies, London
1952. - C Moussess, La liturgie chaldeenne des Apotres, Proche-Or. Chr.
2 (1952) 125-41. - A. Baumstark, Liturgie comparee, 3 ed. Chevetogne
1953. - A. Raes, Anaphora Gregorii Ioannis, Anaph. syr. II, ed. Romae
1953, pp. 211-31. - Idem, Anaphora minor S. Iacobi, ibid, pp. 181-210.
- O. Heiming, Anaphora S. Iacobi, ibid. pp. 100-180. - J. Lassus, La li-
turgie dans les basiliques syriennes, Studi Biz. Neoellen. 8 (1953) 418-29.
- H. Engberding, Das chalkedonische Christusbild und die Liturgien
der monophysitischen Kirchengemeinschaften, A. Grillmeier - H. Bacht,
Das Konzil von Chalkedon II, Wurzburg [s. d.] 697-733. - B. Botte,
Problemes de l'Anamnese, Journ. Eccl. Hist. 5 (1954) 16-24. - M. Black,
The Festival of Encaenia Ecclesiae in the Ancient Church with special
reference to Palestine and Syria, Journ. Eccl. Hist. 5 (1954) 78-85. - M.
Black, A christian Palestinian syriac Horologion, Cambridge 1954. - B.
Botte, L'epiclese dans les liturgies syriennes orientales, Sacr. Erudiri 6
(1954) 48-72. - H. Engberding, Die westsyrische Anaphora des hi. Johan-
nes Chrysostomus und ihre Probleme, OC 39 (1955) 33-47. - E. Hammer-
schmidt, Die syrische Jakobusanaphora, Ost. St. 4 (1955) 289-99. - G.
Khouri-Sarkis, La Fete de l'Eglise dans 1'annee liturgique syrienne,
Irenik. 28 (1955) 186-94. - M. Rajji, L'Horologion melkite en syriaque
palestinien [arabice] Al-Machriq 49 (1955) 339-61. - B. Mariani, Brevia-
rium syriacum, seu martyrologium syriacum saec. IV... ex syriaco in la-
tinum transtulit, Romae 1956. - R. Tonneau, Le rite primitif du bapteme,
OS 1 (1956) 335-45. - E. Delly, Le culte des saintes images dans l'Eglise
II
28
INTRODUCTIO
syrienne-orientale, OS 1 (1956) 291-97. - E. R. Hambye, Le bapteme
dans les Eglises syriennes de l'lnde, OS 1 (1956) 255-67. - A. Raes, Oil
se trouve la Confirmation dans le rite syro-oriental ? OS 1 (1956) 239-55.
- B. Botte, Le bapteme dans l'Eglise syrienne, OS 1 (1956) 137-55. - Idem,
Note sur la priere de signation d'un enfant, OS 1 (1956) 185-88. - G.
Khouri-Sarkis, Prieres et ceremonies du bapteme, selon le rituel de l'Egli-
se syrienne d'Antioche, OS 1 (1956) 156-84. - Idem, Le « propre » de la
Messe syrienne, OS 1 (1956) 445-61. - A. Raes, Les deux composantes de
l'Office divin syrien, OS 1 (1956) 66-75. - I. H. Dalmais, L'apport des
Eglises syriennes a rhymnographie chretienne, OS 2 (1957) 243-61. - G.
Khouri-Sarkis, Reception d'un eveque syrien au VI e siecle, OS 2 (1957)
137-85.
E) luridica
C. A. Nallino, Pherne nel senso « Donatio propter nuptias » in scritti
siriaci e giudaici, Rend. Ace. Line. 6, 2 (1926) 479-91. - Placidus a S.
Joseph, De Fontibus luris ecciesiastici syro-malankarensium (Cod. can.
or.) Citta del Vaticano 1937, 1939. - J. M. Voste, Ordo Iudiciorum Eccle-
siasticorum compositus a Mar 'Abdiso' (Ebedjesu) metr. Nisibis ; latine
interpretatus est... (Cod. can. or.) Citta del Vaticano 1940. - Idem, « Liber
Patrum » latine interpretatus est, notis illustravit (Cod. can. or.) Citta del
Vaticano 1940. - G. Graf, Das Rechtswerk des Nestorianers Gabriel,
Bischofs von Basra, in arabischer Bearbeitung, OCP 6 (1940) 517-22. - P.
Hindo, Disciplina antiochena antica : Siri, III. Textes concernant les
sacrements, Citta del Vaticano 1941. - Idem, Disciplina antiochena antica :
IV (Cod. can. or.) Citta del Vaticano 1943. - Idem, Disciplina antiochena
antica. Siri, II. Les Personnes, Citta del Vaticano 1951. - Ph. Nabaa, Les
sources de 1'ancien droit matrimonial des Melkites, Proche-Or. Chr. 2
(1952) 302-18.
F) De archaeologia et arte
C. Texier, La ville et les monuments d'Edesse, aujourd'hui Orfa en
Mesopotamie, Rev. Or. et Americaine (1859) 326-54. - A. Baumstark,
Vorjustinianische kirchliche Bauten in Edessa, OC 4 (1904) 164-83. - R.
Horning, Verzeichniss von Mosaiken aus Mesopotamien, ZDPV 32 (1909)
113-16. - H. Goussen, IJber eine « sugitha » auf die Kathedrale von Edessa,
Mus. 38 (1925) 117-36. - J. Strzygowski, L'ancien art chretien de Syrie,
son caractere et son evolution... Paris 1936. - S. Guyer, Le role de 1'art de
la Syrie et de la Mesopotamie a l'epoque byzantine, Syria 14 (1933) 56-70.
- G. H. Awad, Ancient Monument in Iraq. The Monastery of Rabban
Hormizd [arabice], Mossul 1934. - E. Condurachi, Elements syriens
dans l'architecture chretienne d'lllyrie, Stud. Biz. Neoellenici 6 (1940)
78-86. - U. Monneret de Villard, Le chiese della Mesopotamia, Roma
1940. - A. M. Schneider, Die Kathedrale von Edessa, OC 36 (1941) 161-
67. - E. Peterson, La croce e la preghiera verso oriente, Ephem. Liturg.
59 (1945) 52-68. - P. Peeters, Les ex-voto de Khosrau Aparwez a Ser-
§ 6. BIBLIOGRAPHIA
29
giopolis, AB 65 (1947) 5-57. - A. Grabar, Le temoignage d'un hymne
syr. sur l'architecture de la cathedrale d'Edesse au VI 6 siecle et sur la
symbolique de P edifice chretien, Cahiers Archeol. 2 (1947) 41-67. - J.
Leroy, L'iconographie des eglises de langue syriaque, Miscellanea Galbia-
ti, I, 175-84. - D. van Berchem, Recherches sur la chronologie des encein-
tes de Syrie et de Mesopotamie, Syria 31 (1954) 254-70. - A. Dupont -
Sommer, Un hymne syriaque sur la cathedrale d'Edesse, Cahiers Archeol.
22(1947) 29-39. - Some historical Vestiges of the Convent of St. Behnam
the Martyr near Mosul, Beirut 1954. - J. Leroy, Mosa'iques funeraires
d'Edesse, Syria 34 (1957) 306-42.
PRIMA PARS
PATRES ET SCRIPTORES ORTHODOXI
IIS
Hi
III!
IB
leg
Caput I
PRIMI SCRIPTORES SYRI
Non multa restant scripta syriaca e periodo primitiva quae
secunda medietate saec. II inchoata est. Tatianus enim suum
« Diatessaron » evangelium, non meram versionem e graeco,
perfecit, quod est primum scriptum Patrologiae syriacae. Acce-
dunt alia opera gnosticismo plus minusve imbuta ut sunt Acta
Thomae, Liber Legum Regionum et quae ad primam iegendam
Abgaris et Addai spectant. Pseudo-Melito e contra orthodoxus
censendus est. Haec omnia scripta inde a secunda medietate
saec. II ad medium saec. Ill composita sunt et quidem vel ubi
florebat Bardesanes vel prope illam urbem apud syros occidentales.
Nullum vero conservatum est opus syriacum in regno persarum
ante saec. IV.
§ 7. Diatessaron.
D. seu graece to Sia Teeraapcov suotyyeXiov, vocatur harmonia
seu mixtio evangeliorum in unicum textum facta a Tatiano proba-
bilius quando adhuc Romae discipulus erat s. lustini Martyris
(-j- 165) aut saltern ante iter in Orientem a. 172.
Etsi a. 1934 inventum sit in minis Durae-Europou frag-
mentum D. in lingua graeca quod ante 254 inscriptum est, com-
munior opinio censetj propter rationes internas historiae et cri-
ticae textualis, D. exaratum esse a Tatiano in sua materna lingua
syriaca.
Cum vetusta mss. D. syriaci desint, tentamen reconstruendi
textum syriacum, hucusque nondum perfecte absolutum, nititur
citationibus antiquiorum auctorum — Aphrahates, Ephraem,
« Liber Graduum » etc. — et vetustarum versionum syriacarum, ut
I PASS - CAPUT I: PRIMI -SCRIPTORES SYRI
ACTA THOMAE
35
1
I
in
est versio librorum Titi Bostrensis contra Manichaeos. Obstat
autem huic labori non solum difficultas iudicandi utrum de adie-
ctis textibus diversorum evangeliorum an de vere fusis in casu aga-
tur, sed etiam factum quod hi auctores versiones etiam evangelio-
rum separatorum interdum adhibere videantur. luvat etiam ad
reconstitutionem comparatio cum pluribus D. in aliis Unguis, inter
quae eminet persicum recenter editum. Magni etiam momenti
est D. armenicum quod influere videtur in versionem armenicam
Commentarii Ephraemi in D. Attamen de nullo ex his D. constat
fidelem fuisse translationem textus syriaci ; nam collata cum frag-
mentis syriacis haec D. apparent saepissime uti liberiores operls
Tatiani retractationes.
Immensus et gravissimus fuit D. influxus in omnes fere
recensiones antiquas evangeliorum. Etenim vestigia eius in
codice Bezae notata sunt et ipsa Vetus Latina et citationes Nova-
tiani supponere videntur antiquiorem versionem latinam D.,
quae mater fuit D. in occidente cum suis vetustis versionibus in
neerlandica, germaniea, anglica et italica Unguis. In Oriente vero
praeter memorata D. persica et armenica, exstat D. arabicum.
Neque desunt vestigia D. in syropalaestinicis evangeliis necnon
in ibericis et turcicis.
Studia : Usque ad an. 1939 bibliographiam copiosissimam collegit
C. Peters, Das Diatessaron Tatians. Seine Uberlieferung und sein Nach-
wirken im Morgen- und Abendland sowie der heutige Stand seiner Er-
forschung, Roma 1939. Ex eo potissima seligo in sequentibus : Th ZAHN
Tatians D., Erlangen 1881. - P. A. Ciasca, Tatiani Evangeliorum harmol
mae arabice, Romae 1888 (2 ed. 1934). - J. R. Harris, The D. of Tatian,
London 1890. - A. Hjelt, Die altsyrische Evangelieniibersetzung und
Tatians D., Leipzig 1903. - H. J. Vogels, Die altsyrischen Evangelien
in ihrem Verhaltmis zu Tatians D., Freiburg i. Br. 1911. - E. Preuschen
Untersuchungen zum D. Tatians, SB. Heidelberg Ak. 9, IS, Heidelberg
1918. - D. Plooij, A Primitive Text of the D., Leyden 1923. - A. Julicher
Der echte Tatiantext, Journ. Bibl. Lit. 43 (1924) 132-71. - A. Baumstark
Die Evangehenzitate Novatians und das D., OC 3, 5 (1930) 1-14. - A
Vaccari, Propaggini del D. in Occidente, Bi. 12 (1931) 326-54. - C. H
Kraeling, A Greek Fragment of Tatian's D. from Dura, London 1935.
- A. Baumstark, Das griechische D.- Fragment von Dura - Europos, OC
3, 10 (1935) 244-51. - D. Plooij - C. A. Phillips - A. J. Barnouw, The
L leg e D. edited, Amsterdam 1929-35. - A. S. Marmadji, D. de Tatien.
Texte arabe, Beyrouth, 1935. - R. P. Casey, The Armenian Marcionites
and the D., Journ. Bibl. Lit. 57 (1938) 185-94. - V. Todesco - A. Vaccari -
M. Vatasso, II D. in volgare italiano, Citta del Vaticano 1938.
Post opus autem citatum, en recentissimam bibl. : M. Black, The
Palestinian Syriac Gospel and the D., OC 3, 14 (1939) 101-11. - A. Baum-
stark, Der Tatiantext von Luc. 24, 13, OC 3,14 (1939) 19-37. - Idem,
Zwei italienische D-Texte, ibid. 225-42. - A. Merk, Tatian in italienischem
Gewand, Bi 20 (1939) 294-305. - C. Peters, Daniel Plooij und die Diatessa-
ronforschung, NTT 28 (1939) 233-41. - A. F. L. Beston, The Arabic
Version of Tatian's D., JRAS (1939) 608-10. - C. PeterS, Ein neues Frag-
ment des griechischen D. ? Bi. 21 (1940) 51-55. - Idem, Zum Problem der
Stilistik in Tatians D., OCP 6 (1940) 508-17. - C. S. C. Williams, Tatian
and the Text of Mark and Matthew, JTS 43 (1942) 37-42. - C. Peters,
Die Entstehung der griechischen. D. iibersetzung und ihr Nachhall in
byzantinischer Kirchenpoesie, OCP 8 (1942) 468-76. - Idem, Der D. text
von Mt 2, 9 und die wests achsische Evangelienversion, Bi 23 (1942)
323-32. - Idem, Neue Funde und Forschungen zum D. problem, Ibid.
68-77. - G. Messina, Un D. persiano del sec. XIII tradotto dal siriaco,
Bi. 23 (1942) 268-305 ; 24 (1943) 59-106. - B. M. Metzger, Recently
published Greek Papyri of the New Testament, Bibl. Archaeologist 10
(1947) 25-44. - S. Lyonnet, Les origines de la version armenienne et le
D., Rome 1950. - G. Messina, D. persiano, Roma 1951. - A. J. Higgins,
The Persian Gospel Harmony as a Witness to Tatian's D., JTS 3 (1952)
83-87. - L. Maries, Le D. a l'origine de la version armenienne, RSR 38
(1952) 247-56. - Idem, Pour 1' etude du D., ibid. 44 (1956) 228-34. - L.
Leloir, Le D. de Tatien, OS 1 (1956) 1-45, 208-31. - R. M. Grant,
Tatian and the Bible, in K. Aland - F. L. Cross, Studia patristica, I,
Berlin 1957, pp. 297-307. - A. Vaccari, Le sezioni evangeliche di Eusebio
e il Diatessaron di Taziano nella letteratura siriaca, RSO 32 (1957) 433-50.
- L. Leloir, L'Evangile d'Ephrem d'apres les oeuvres editees, CSCHO,
Subsidia, Louvain 1958.
§ 8. Acta Thomae.
Hoc apocryphon, cuius textus syriacus conservatur fragmen-
tarie in mss. saec. V-VI — Sin. 30 — integre autem in ms. saec. X
— Brit. Mus. Add. 14645 — describit apostolatum Judae Thomae.
Opus, quod iam ab Epiphanio commemoratur (Panarion, Haer.
47,1), exaratum est primis decenniis saec. Ill et forsan in schola
Bardesanis. Iam antiquitus A. Th. versa sunt in graecum, sed
communior sententia stat pro originalitate textus syriaci. Plures
quaestiones adhuc disputantur : quali gnosi, bardesanitica an
manichaea, liber inspiretur ; utrum carmina in eo inclusa anteriora
sint immo in usu liturgico vigentia ; utrum textus syriacus nobis
traditus subierit orthodoxam retractationem, quam versio graeca
minore gradu noverit.
Gravior quaestio adhuc in litigio est. Nam dum plures nu-
cleum historicum A. Th. nempe iter s. Thomae in Indiam admit-
tunt — v. gr. Dahlmann, Vath, Panjikaran, T. K. Joseph, Ortiz
63
I PARS - CAPUT I : PRIMI SCRIPTOfiES SYRI
de Urbina — alii e contra illud vel omnino negant — v gr Quas
ten — vel ad Parthiam seu septentrionalem Indiam limitant -
srcCharpentier. In favorem historicitatis itineris adducuntur
antiqua et ampla traditio (« Dispersio Apostolorum » ; Ephraem,
Carm. Nis. 42 ; Gregorius Nazianzenus, Or. 33, 11 contra Arianos •
Ambroses, Enarrat in ps 45,21 ; Hieronymus, ad Marcellam
ep 59 ; Gaudentius Bnxiae, Serm. 17 ; Pauiinus Nolae, Poema 19 •
Balai, Hymn. 19 ; Gregorius Turonensis, Gloria mart 31-32 •
Jacobus Sarugensis horn. 99-100) quae non potest tota quanta ab
A. in. pendere, et recenter inventa numismata regis Gundaphoris
m septentnonali India, ne loquar de subsequent! et tenaci traditio-
ne regional! m Malabar. Contra historicitatem itineris ponderatur
character legendarius et congeries elementorum phantasticorum
quibus laborant A. Th.
_ Liber constat 14 actibus quibus narratur lesum iam
missurum apostolos, invenisse in mercatu Abban, legatum regis
Gundaphoris, eique tradidisse Thomam utpote peritum fabrum
Iignanum. Itmere maritimo uterque venit Andrapolim, regiam
urbem, m qua rex unicam filiam uxorem dabat. Cum omnes ad
nuptias mvitarentur, Th. cecinit pulchrum epithalamium quod
gnosticismum redolet. Dein Thomas a rege vocatus super sponsos
benedictionem Christi invocat. In hac prece legitur :
« Tu es, Domine, qui in omnibus es et qui omnia
penetras et in omnibus tuis operibus habitas etper actionem
omnium manifestaris : lesus Christus, Filius misericordiae
et perfectus Salvator ; Christus, Filius Dei vivi, infracta
virtus quae inimicum debellavit, et Vox quae a Principibus
exaudita est, quae omnes suos Potentes movit ; Legatus
qui ab excelsis missus est et in Hadem descendit... »
Christus, apparens paulo post sponsis, eis continentiam per-
suadet. Postea Thomas pergit ad regnurn Gundaphoris et a rege
munus accipit palatium construendi. Thomas vero praedicationi
mcumbit. Regi ergo stupenti quod nullum palatium fuerit con-
structum Th. respondit se palatium spirituale per doctrinam
erexisse: quo audita Gundaphor Thomam in carcerem misit
bed Gads, frater regis, vidit palatium illud erectum in caelo et
monuit Gundaphorem qui Thomam liberavit et ab eo unctionem
et baptismum ritualem recepit. En precem quae hunc actum
comitatur :
§ 8. ACTA THOMAE
37
« Veni,
A^eni,
Veni,
Veni,
Veni,
Veni,
Veni,
Veni,
Sume
Veni,
sanctum Nomen Christi, quod est super omne
nomen !
Virtus Altissimi et perfecta misericordia !
supremum donum !
misericors Mater !
communitas cum viro !
revelatrix absconditorum mysteriorum !
Mater septem domorum, ut in octava domo requiem
habeas !
Senex quinque membrorum : rationis, intelligentiae,
visionis, deliberationis, iudicii !
tibi ex his iuvenibus !
sancta spiritualis virtus et purifica renes suos et
cor suum, et signa eos in nomine Patris et Filii et
Spiritus Sancti ».
Fama Thomae commotus, etiam rex Misdai apostolum arcessi-
vit ut uxorem et filiam a daemonis occupatione liberaret. Thomas
porro omnes aulae faeminas ad continentiam hortatus est; quare in
vincula coniectus, ab eis primum miraculose exivit sed tandem a
militibus regis lanceis occisus est.
In Actu IX longum et aethereum poema inseritur quod « Car-
men animae » nomen accepit. Describitur ortus animae in mundo
superiore de quo in terram descendit ut margaritam quae a dracone
capta fuerat recuperaret. Anima deinde in suum supremum ori-
ginis locum revertitur. Probabilius sub hac imagine alluditur ad
Incarnationem Verbi et ad redemptionem animae humanae.
Editiones : W. Wright, Apocryphal Acts of the Apostles, London
1871, vol. I, pp. 171-333. - P. Bedjan, AMS III, Paris 1892, pp. 1-175.
- F. C. Burkitt, St. Sin. 9, London 1900, pp. 23-44 (solum fragmenta
ms. saec. V-VI). - A. Smith Lewis, The Mythological Acts of the Apostles,
Horae Semiticae, Cambridge 1904 (solum fragmenta).
Versiones : Graeca antiqua : R. A. Lipsius - M. Bonnet, Acta aposto-
lorum apocrypha II, 'Leipzig 1903, pp. 99-288. - M. R. James, Apocrypha
anecdota ser. 2. Cambridge 1897, pp. 27-45 (versio recentior). - M. Bon-
net, Actes de S. Thomas apotre. Le poeme de Tame. Version grecque
remaniee par Nicetas de Thessalonique, AB 20 (1901) 159-64. - anglica :
M. R. James, The apocryphal New Testament 2 , Oxford 1950. - germanica :
E. Hennecke, Neutestamentliche Apokryphen, 2. ed. Tubingen 1924,
pp. 256-89. - neerlandica : H. Bakels, Nieuw Testamentische apocriefen,
Amsterdam 1922. - armenica : Mechitaristi Apocrypha N. Testamenti,II,
38
I PARS - CAPUT I: PRIMI SCRIPTORES SYRI
10. LIBER LEGUM REGIONUM
39
Venetiis 1898, pp. 369-436. - Coptica : E. Revillout, PO 2, 197-8 (fra g -
mentum, libere versum). l lr ag-
Jiudia: K. Macke Syrische Lieder gnostischen Ursprungs eine
Studie uber d.e apokryphen syrischen Thomasakten, ThQ 56 (1874)
"1 A Bm, CM" 118 del ? Zwejstromeland, Mainz 1882, pp. 247-59
: vt' rh 7 a C J? 3 ™? ° f Ae S ° U1 ' cont ^ned in the Syriac A. of St
lh. (Text and Studies, 5,3) Cambridge 1897. - G. Hoffmann Zwei
Hymnen der Thomasakten, ZNTW4 (1903) 273-309.- A. E™ dlycoTt
I T^tondon S 16 wT" ^ ^ * <**** Ax^^X
in 1967 DO 276 So" W P B ° USSET ' Hauptprobleme der Gnosis, Gottin-
WlOnnA ?n " HA ^ E * Zuf bardesan ischen Gnosis, Leipzig
geschiSen 1 Te^" *° STALSKI ' Sprachliches zu den apokryphen Apostel-
MysWtz 191 T n " 3SUS ° bIl ^ m ^ d6n Th °»^ten. Programm
.viyslowitz, 1911 - J. Dahlmann, Die Thomaslegende und die altesten
histonschen Beziehungen des Chr.tentum zum Irnen Osten FreibS
' f • l91 l- " L - M - Zaleski, L'apotre St. Thomas et l'Inde. Mangalore
2cL;pSrS:^ 6 ^^ **
syriac Hymn of the Soul, JTS 19 (1917-1^45' tl 7 R T ^ **
(1922) 35-37. - A. Baumstark, 14-15. - A VAth Der hi ThZ^Z a
Apostel Indiens, 2. ed. Aachen 1925. - J Charpentier StT^Z' Jf
Apostle and India, Kyrkhist. Aarskrif 27, ^ 21-47 '- J Ja^rST
Chnstiamty m Malabar with special referenced the St. Thom/s C^
tians R oma , Or. Chi -.VI (1926) 93-136. - A. Mingana, The eariy Spread
of Christianity in India, London 1926. - H. Lietzmann Messe Sid Her
renmahl, Bonn 926, pp. 243-47. - E. Amann, Apocrynnes du N TeJta
ment, DB Suppl. I, Paris 1928, coll. 501-04 - T KW» a n
St h Tho in Parthi India? ; Indian K^Jy £^'$9 ^
The St Thomas Traditions of South India, Bull, of the Intern Commk'
ee of Hist Research 5 (1933) 570-69. - G. Bornkamm ,^th ™d
Legende m den apokryphen Thomasakten, Gottingen 1933 RHP™
S LL 5 Y 7 VTr G ° lden Ruk in the S ^- " of Th JTS- 3 ? a C 9 T5)
353-57. - D S. Margoliouth, Some Problems in the Acta Judae Thomae
Essays m Honour of Gilbert Murray 1936, pp. 249-59. - J Q UAS ten
Monumenta euchans tl ca et liturgica vetustissLa, Bonn 1935^7, pp!
Xoi 1 6 "(1?38) 5^ NTE T A n S ' * 9X » ^ ^— % ™W®^-
Doli 40 P n " J ; QuAS / EN > Petrology, I, Utrecht-Brussels 1950
m 31 t" "n DEV0S ' Actes de Thomas et Actes de Paul, AB 69 (1951
Mat'er Roma 1952 ™ "flT' 1™^° di S ' T « * ^ia, Alma
or Fickfn Tatl! 19S P /" P P " P ™ AUL ' The ApOStles in India > F ^t
375-425 " D ' LeS Syriens du Mala bar, OS 1 (1956)
§ 9. Pseudo-Melito Sardensis.
« Sermo Melitonis philosophi, qui factus est coram Antonino
Caesare ». Sub hoc titulo ms. Brit. Mus. 987 Add. 14658 saec. VII
tradit apologiam quae quidem non est M. tribuenda sed probabi-
lius syriace exarata ab auctore qui optime cognoscebat locum
Mabbug ad aliquem imperatorem, forsan Caracallam (211-17),
dedicata est.
Auctor, qui perfectam orthodoxiam tradit, non induiget spe-
culationibus philosophicis alicuius scholae, sed tamen mytholo-
giam contemporaneam satis bene callet. Primum extollit ideam
veri Dei qui non potest esse nisi unus nee creaturarum imperfe-
ctiones in se compatitur ; unde concluditur absurditas polytheismi
et idolatriae. Dein illustratur natura hominis et nobilitas animae
spiritualis. Adoratio non debetur nisi Deo ; item Deus colendus
et serviendus est propter suam auctoritatem supremam. Haec
cognitio et cultus Dei favebit etiam ipsi vitae civiii. Tandem dis-
solvitur obiectio, non esse nempe despiciendam religionem
maiorum. Porro defectus maiorum a filiis corrigi debent in bonum
etiam fiiiorum.
Ed. : W. Cureton, Spicilegium Syriacum, London 1855, pp. 22-35
(41-51) [cum vers, anglica]. - E. Renan in Spic. Solesm. J. B. PlTRA,
pp. XXXVII-LVI [cum vers. lot.].
Vers. germ. : B. Welte, ThQ 44 (1862) 384-410.
Studio. : O. Bardenhewer I, 461-62. - Baumstark, 27.
§ 10. Liber Legum Regionum.
Hoc titulo notum est opusculum in forma dialog! scriptum a
quodam Philippo, discipulo Bardesanis, intra ann. 196-226. Com-
muniter hodie censetur linguam primitivam fuisse syriacam :
est ergo tractatus ille primus syriace exaratus. Eusebius m Praep.
Evang. plura ex eo citat, quae fere ad verbum habentur etiam latme
in Recognitionibus pseudo-clementinis. Forsan noster textus synacus
ab alio antiquiore derivat e quo Eusebius vertit. Liber conservatur
in codice Brit. Mus. Add. 14658 saec. VII.
Dialogus, qui protrahitur inter Bardesanem et ^ quendam
« Avida>> , agit de causa mali physici et maxime moralis. Pnus a
40
I PARS - CAPUT I: PRIM! SCRIFTORES SYRI
I
Bardesane asseritur hominem natura non esse impeccabilem nam
liber est. Interroganti autem utrum peccatum a natura pr^eS
;iSt lw fals T esse r- homines paris naturae n - P^e
peccant. Neque peccatum mducitur a fato inderogabili astrorum
TZTnT f^ "*"* P^»> ^ -tuslbS
et peccata non subiacent determinismo legum regionum aut
"IT P knetarum > 5 vult astrologia chald'aica. Quod proba ur
oiuf ; n r ^r plures r mores et ^ * ^ ^
coetus - v. gr. christian! _ su b diverso caelo eosdem tenent
mores diversos saepe a moribus regionalibus
ouJln § QU 1 dlCam dC S eneratione n °va nostra christianorum
quam m omnx loco et m omni regione Christus aedificavit per
suum adventum cum nos omnes, in quacumque regione simus
SmuTSTn ?T ^^ V °™' * in ^ ^ommica congre-'
ouHn cl "? C ° nSt T tlS ' db ° abstinem -" Et fratres no^tri
qui m Gallia sunt masculos non ducunt, nee illi qui in Parthia
duas uxores ducunt, nee illi qui in ludaea circumciduntur nee
sorores nostrae quae apud Gelas et Cuscianos sunt commiscentur
cum extrane 1S; nee illi qui in Persia filias suas d ^ ^u
m Medm mortuos suos relinquunt aut viventes sepeliunt au
dant eos ctbum canibus, nee illi qui Edessae sunt interfidun
suas muheres quae moechantur aut suas sorores, sed recedun
TapMant ^ed ^ ^ ^ ** M ** ^ -olunt Tatro2
emoveni' at I qU °? UmC ! Ue l ° C ° SUnt > le S es re g J ™ non eos
coSt reh 7 nStl e ° mm ' nCC FatUm gubernatorum eos
cogit reous uti quae eis impurae apparent ». (PS II 606-9)
Christ mtslf tUrPrimUS ^^ CertUS> de « ia
Ipse Bardesanes, natus Edessae 11 iul. 154 a parentibus ex
m eul3rr ntlbUS ' eduCatUS m aula «*» Edessae Abgaris IX,
etiam mat e ;, r 1Ca ° PtU ? e "^ £t S n ° si ^haerensf seripsi
etiam materna lingua synaca et mortuus est a. 222. Operis « de
conmnctione astrorum » citationes annri fw •
„,.„i , ^itdaones apua Ireorgium episcooum
araoum servantur (PS II, 612-15). Composuit etiam quoddam
e P otra r r e x 0nSta rF 150 "^ ^ W --™ propo'neban"
SqS s trsis^ r rS;r a polemica (cfr - § i9) - **^
HarmconTm ^fi™ ? ' ? ^ '' The ° d ° ret H " F " ^ etia -
Harmonium, fiimm Bardesams, Athenis educatum, plura car-
perie'runt" """^ ^ ^ com P"e,' q L Lnen
Editiones : R. D. Cureton, Spicilegium Syriacum, London 18S5 pp.
1-21 (1-34). - F. Nau, Bardesane l'astroiogue, le Livre des lois des pays,
Paris 1899. - Idem, PS II, 490-657.
Versiones : Gallica, apud Nau op. cit. - D. Langlois, Fragmenta
hist, graec, ed. Didot, t. V. b, Paris 1872, pp. 73-94. -germanica : D. Merx,
Bardesanes von Edessa, Halle 1863, pp. 25-56. - H.Wiesmann, Die Schrift
«t)ber die Gesetze der Lander », 75 Jahre Stella Matutina, Feldkirch
1931, I, 553-72. - italica: G. Levi della Vida, Bardesane, il dialogo
delle leggi dei paesi, Roma 1921. - latina : apud Nau PS II, 536-657.
Studia : F. Haase, Zur bardesanischen Gnosis, TuU 34,4 ; idem,
Neue Bardesanstudien, OC N.S. 12-14 (1925) 129-40. - O. Weinrich,
Genethliacon W. Schmid 1929, 398 ss. - H. Schaeder, B. von Edessa in
der Uberlieferung der griechischen und der syrischen Kirche, ZKg 51
(1932) 21-74. - A. Baumstark, Iwannis von Dara iiber B., OC, III, 8
(1933) 62-71. - G. v. Wesendonk, B. und Mani, Acta Orient. 10 (1932)
336-63. - L. Tondelli, Mani, Rapporti con B... Milano 1932. - B. Rehm,
B. in den Pseudoclementinen, Philol. 93 (1938) 218-47 (B. et pseudo-
Clementina). - G. Furlani, Sur le stoicisme de B. d'Edesse, Archiv Orien-
tals 9 (1937) 347-52. - A. Schall, Erne « unbekannte Volkerschaft » im
« Buch der Gesetze der Lander »>, ZDMG 99 (1950) 202-3.
§ 11. Abgar : Addai,
Eusebius in H. E. 1,13 vertit documentum syriacum tabularii
Edessae in quo includuntur duae epistulae, altera regis Abgari
ad Iesum postulantis ut adveniat eumque sanet, altera lesu in qua
manifestat se non posse adire, sed missurum discipulum qui et
sanationem periiciat regis et aliorum. Dein documentum narrat
Thomam, post ascensionem Domini, ad Abgarum misisse Thad-
daeum, unum e 70 discipulis, qui cum Edessae plures aegrotos
sanaret a rege accersitus eum etiam a morbo per impositionem
manuum in nomine lesu liberavit. Inde benevolentia regis qui
discipulo praedicationeni evangelii permisit.
Constat character legendarius horum apocryphorum, in
quibus influxus Diatessaron Tatiani non deest. Attamen circa
medium saeculum tertium aut paulo prius conscripta sunt.
Legenda haec evolutionem patitur in sic dicta « Doctrina
Addai », quae circa initium saec. V scripta, iacet in mss. saec. V-VI
— Brit. Mus. 935 Add. 14654 et 936 Add. 14644 — et retractat
documenta tradita ab Eusebio. lesus tamen non per epistulam
sed oretenus respondet et legatus Abgari, nomine Hannan, depin-
git imaginem praesentis lesu quam secum Edessam affert. Prae-
m
m.
I
1
li
III
m
m
m
42
I PARS - CAPUT I: PRIMI SCRIPTORES SYRI
terea additur sermo praedicantis Addai et narratio fabulosa de
mventione Crucis. « Doctrina Addai » syriaca conversa est in
armemcam necnon formavit, in compendium redacta, primum
caput << Historiae Mar Mari », scriptae pro primatu sedis Seleuciae-
Ktesiphontis.
Ed. [Doctrinae Addai] : G. Phillips, London 1876 [cum vers ansli-
mL; 7AS L - ALISHAN ' Venetiis 1868 - - vers - salL [vers - '- ] :
J. B E t^:tlB%fs7l 50- 1 P 3L EDJAN ' AMS l > 4S " 94 - - Vm ' ^ ■
d'Ahf f P : - J ' T ™ NT > L f T ori S ines d e 1'Eglise d'Edesse et la legende
d Abgar, Pns-LOR T , z de Urbina, Le origin! del cristianesimo in Ides-
M- - g - 15 A (193 1 } 82 - 91 ' " R - Raabe, Die Geschichte des Dominus
He a r i-hr n n t- P ° SteIS , de A ° rientS ' Lei P 21 ^ 1893 - " C. Wxeckwor" On
Heathen Deities m the Doctrine of A., JTS 25 (1923-24) 402 ss.
§ 12. Mara Bar Serapion.
M K \ W a *r L M * US - Add 14658 SaCC - VI1 invenito e P«tula
M. b. to. ad nhum Serapionem e romana captivitate scripta. Auc-
tor provemebat e Samosata et consilia dat stoica ethica imbuta
Licet non sit christians sed paganus, cum laude tamen commemo-
rat « album regem » a iudaeis occisum qui « suis praeceptis adhuc
vivit ». Epistula ante IV saec. exarata videtur.
Ed. : W. Cureton, Spicilegium syriacum, London 1855, pp 43-8
CuretonT^"^ : F ' SCHULTHESS ' ZDMG 51 ( 1897 ) 365-91 (emendat
Studia : F. Schulthess, op. cit.
Caput II.
SCRIPTORES SYRI IN IMPERIO PERSARDM
Paulo ante medium saec. IV Aphrahates suos sermones exa-
ravit, qui, utpote prima vox christianismi in Persia, maximi mo-
menti sunt. Theologia Aphrahatis ab omni hellenico influxu segre-
gata influxum iudaicum quadantenus subiit. Sub fine saec. IV aut
probabilius initio V Marutha, occidentalis ipse syrus sed legatus
apud imperatores et episcopos Persiae, quaedam parva scripta
nobis reliquit quae vix pro theologia sed certe aliquo pretio pro
iure ac historia non carent.
§ 13. Aphrahates (Afrahat)
Manuscripta saec. V et VI — Brit. Mm. : Add. 14619 ;
17182 : Ms. Or. 1017 — quae continent 23 tahwjathae seu sermo-
nes, vocant auctorem semel « sapientem persam » et bis « Mar
Iacobum ». Ex ipsis scriptis eruimus auctorem fuisse « filium pacti »
seu ascetam, non vero eremitam, clericum insigni aliquo munere
praeditum, licet non constet fuisse episcopum. Ex eodem fonte
liquet auctorem floruisse prima medietate saec. IV et quidem in
imperio persico Sassanidarum. Probabilius intra an. 260-75 natus
et paulo post 345 mortuus est.
Ilium « sapientem persam » noverat Georgius episcopus
arabum (+ 724) qui eum « doctissimum, habilem et in scriptis
sacris eruditissimum » commendat, quin tamen nominet. Primus
nomen revelat Bar Bahlul (+ 963) in suo « Lexico Syriaco »,
nempe Afrahat, hellenizatum Aphrahates ; quod confirmatur ab
Elia Barsinaja '(+ 1049) et a Barhebraeo (+ 1286), qui vocat eum
«Farahad». Non meretur fidem A. fuisse in monasterio Mar
Mattai, ut affirmatur saec. XIV.
Mi
I PARS
IS
IKK
■Hi
1
1
I
I
1
11
IK
I
m
If
III
I
■InJ
IS
CAPUT II : SCRIPTORES SYRI IN IMPERIO PERSARUM
Alia antiqua sed erronea traditio confundit A. cum lacobo
£ SSn, n ETERS> AB 38 [192 ° ] 285 " 373 )" Sic Gennadius
(+ 492/505) m De vins mlustribus. Faustus Byzantinus in « Histo-
na Armenian (sub fine saec. IV) affirmat Iacobum Nisibenum
vocatum esse «persam». Traductores antiqui armeni A. cum
lacobo Nis. identificant. Hoc vero absurdum est cum auctor
scribat ipso teste, sub imperio Saporis II, eo tempore quo Ni-
sibis sub romams erat.
Scripta
Restant nobis 23 sermones seu homiliae A., quarum priores
10 teste auctore exaratae sunt a. 337; sequent 11, a . 344 e
postrema a. 345, id est in pervigilio cruentae persecutions Sapo-
ris II contra christxanos. Decern priores tractant themata paraene-
ui in ilirre 1Ca ' ^ " ^T ^ ^^ P^t contra'iuda's
qui m ilia regione et docti et frequentes erant. Homilias praecedit
Sl? mi V- r n ne amenica ^ todite q^ ablitc
Oregon o lllummatori falso tribuitur.
Caritate r T°3 1 ? 'T f^ ■ ""S"* arChaiCUm s y mbolum - 2) « de
Lantate». 3) « de leiumo ». 4) « de Oratione ». 5) scriptus est
immmente bello contra romanos, quorum victoriam, utpotechrist a-
norum, auctor auspicat. 6) ad ascetas scriptus agit de perfectione
status maxime de humilitate et de efficacitate spiritus ^hrS 7)
« de Paemtentia ,> contra rigorismum in remittendis peccatis. 8) « de
Resurrectione mortuorum »>. 9) « de Humilitate »>. 10) « de Pasto-
nbus » nempe ammarum qui ad zelum excitantur. 11) < de Circum-
brrMr? i f ae ° S - 12) <<dC PaSChat6>> ' idem ' 13 ) « d ^ -t
svnodi ? C mStar Iff Uke SCfiptae de mandat0 inc ertae
synodi ad episcopos et fideles Seleuciae-Ktesiphontis, in qua
niores clencorum graviter corripiuntur. 15) « de Di tinctione
aborum »cont raiudaeos. 16) « de Gentibus loL populi suffe st
17) de dwma Filiatione Christi ». 18) « de Virginitate ». 19) « con-
tra mdaeos qui dicunt se denuo congregatum iri », in quo iudicat
numquam eventumm, secundum prophetias, ut iudlef estau-
rent reg num m Palaestina. 20) « de Sustentotione egenorutl
Sii ?T!T Ut l PerS6Cutione contra christians. 22) de Novis-
IZufJr V' ld 6St ' de benedi «ione quae latuit in
v te Whs quaeque floruit in gentibus ; plura de chronologia
§ 13. APHRAHATES (AFRAHAT)
45
Ed ■ W. Wright, The homilies of A... London 1869. - I. Parisot,
PS I, Paris 1894 ; II, pp. 1-489 Paris 1907.
Versiones : Armenica : N. Antonellus, S.P.N. Jacobi episcopi nisi-
beni sermones, Romae 1756; iterata ab A. Gallandi, Bibliotheca veterum
Patrum V, Venetiis 1769. - germanica : G. Bert, TuU 3, 3-4, Leipzig
1888 - G Bickell, Ausgewahlte Abhandlungen des Bischofs Jakob
A von Mar Matthaus (Thalhofer BKV 102, 103) Kempten 1874. - itah-
ca ■ G Ricciotti, S. A. Siro. Le piu belle pagine tradotte dal siriaco,
Milano 1926 (anthologia). - idem, La dimostrazione della fede. La dimo-
strazione dell'acino (Convito Apostolico V) Roma 1929 (serm. 1 et 23).
- anolica ■ I Gwynn, Select works of Efraim and A. (Nicene and post-
Nicene Fathers. New Series vol. 13 pag. 371 ss.). - F. H. Hallock, De
caritate (serm. 2) JSOR 14 (1930) 18-31. - Idem, On penitents (serm. 7)
JSOR 16 (1932) 43-56. - latina : in ed. Parisot.
Studio ■ C J F. Sasse, Prolegomena in A. Sapientis Persae sermones
homileticos, Lipsiae 1878. - J. M. Schonfelder, Aus und iiber A ThQ
60 (1878) 195-256. - J. Forget, De vita et scriptis A. Sapientis Persae,
Lovanii 1882. - S. Funk, Die haggadischen Elemente in den Homilien
des A Wien 1891. - E. Hartwig, Untersuchungen zur Syntax des A.,
Leipzig 1893. - R. H. Connolly, A. and monasticism, JTS 6 (1905
522-39 - F. C. Burkitt, A. and monasticism. A reply, Jib / {Lvvs)
10-15 - J M. Chavanis, Les lettres d'A., le sage perse, etudiees au point
de vue de l'histoire et de la doctrine, Saint-Etienne 1908. - P. Schwen,
A seine Person und sein Verstandnis des Christentums, Neue btuAz.
Gesch d Theol. u. d. Kirche, Stiick 2, Berlin 1907. - H. L. Pass, The
Creed of A., JTS 9 (1908) 267-84. - R. H. Connolly, On A. Homil. 1
§19 JTS 9 '(1908) 572-76. - A. Hudal, Zur Christologie bei A. Syrus,
Theol. Glaube 3 (1911) 477-87. - F. Gavin, A. and the Jews, JSOR 7
(1923) 95-166. - G. Ricciotti, La testimonianza di A. Siro sulla pemtenza,
Scuol Catt (1924) 48-50. - F. Loofs, Theophilus von Antiochien und die
anderen theologischen Quellen bei Irenaeus, TuU 46, 2, Leipzig 1930
pp 257-99 -L HSfeli, Stilmittel bei A., dem persischenWeisen, Leipzi-
ger Semit. Stud. N. F. Band V. Leipzig 1932. - D. Plooij, Der Descensus
ad Inferos in A. und den Oden Salomons, ZNTW 14 (1933) 212-31. -
I Ortiz de Urbina, Die Gottheit Christi bei A., Rom 1933 ; idem, La
mariologia nei Padri siriaci, OCP 1 (1935) 102-103 - M. Maude Rhyth-
mic patterns in the homilies of A., Anglican Theol. Rev. 17 (1935) 225-
33 - G Richter, tjber die alteste Auseinandersetzung der synscnen
Christen mit den Juden, ZNTW 35 (1936) 101-14. - I.Hausherr A., DSp
I 746-52 - E J Duncan, Baptism in the Demonstrations of A. the Persian
Sage, Washington 1945. - C. S. C. Williams, The Persian Sage, Church
Quart Rev 145 (1947-48) 48-58. - I. Ortiz de Urbina, La controversia
di A. coi Giudei, Stud. Missionalia 3 (1947) 85-106. - P. A. Elderenbosch,
De sacramentologie van A., Nederlands Theol. Tijdschr. 3 (1949) 161-67.
-CSC Williams, A. on St. Peter, JTS 50 (1949) 71-72. -M. J. Higgins,
A. dates for persian persecution, BZ 44 (1951) 265-71. - A. Spijkerman,
A der persische Weise und der Antisionismus, Liber Annuus, Jerusalem
5 (1954-55). - A. F. J. Klijn, The Word kejan in A., Vig. Christ. 12
(1958) 57-67 - Cfr. de monachismo (p. 187).
IIP
■sfc
46
I PARS - CAPUT II : SCRIPTORES SYRI IN IMPERIO PERSARUM
DOCTRINA
™ A -' SC r riben ^ in loco a ^tura hellenica remote, tradit theolo-
fT. *f° llS A vd ? P rimitivae 1 uae ideo non levis momenti est.
teSS a t m / 1Ce T f- de d ° Ctrina S P iritUali > est eni ™ Primus
testis asceterm apud chnstianos Persiae. Pro historia autem ma-
rine valent quae ab eo referuntur, quippe qui primus est scri tor
chnstianus in imperio Sassanidarum P
citat F F v e T d f dUCit A - S °!r Scri P turas > q uas erudite et profunde
Eyries, Tp T ° mneS hbr ° S USUrpat ; e N - T " autem saepissime
Evangeha et Pauhim, non vero Epistolas « catholicas » neque Apo-
caiypsim Evangelmm citatur iuxta « Diatessaron » Tatiani • Pau-
RThlL eCU ir VCtercm 1 SyrkCam: V - T - iuxta «P e§itta »- P»«ter
tfibham adducuntur solum quaedam « agrapha » incertae originis.
A. subit quadantenus mfluxum culturae et litteraturae rabbinicae.
1. Trinitas. Proclamatur in doxologia (serm 1)
sancto abTrf h ° n ° r "' ^ et FiH ° & ™^ S P irk - vivo et
c2l " 1 ° m A mm qm lpSUm kudant sursum et infra . ^ sae-
ascetae i Um - nf ■' ^^ [g6neris feminini ! ] est « ™^»
ascetae, nobxsque a Christo communicatur. Ipse est Sapientia et
ilummavit prophetas. Non facile liquet quando de Spirt u
persona : quando autem de gratia impersonali sermo sit. Spiritus in
^Z^tcf^r' m ° rtem rCdit ad Christum ad «»*£
ram » suam (Cir. mfra).
2 Christohgia. Licet ignoret concilium Nicaenum, A. ortho-
doxe docet Christum fuisse Deum. Nam « erat ab initio apud Patrem
suum » << m suo regno » « in excelsis » « in tabernaculo Patris sui » •
ergo labitur theona de « Geistchristologie » a Loofs proposita '
ab elS matUf !, ■ : * In te (Christe ) kudamus ens a se q^d te
ens fn, SUa ^T et . n ° biS misit>> ' Ubi iUud ituth& 4oificat '
SLtaSTS SUbStantlam inCreatam > et ^t nomen divinum.
rraeterea adhibens commumcationem idiomatum scribit : «Altis-
haZh W S gl ° riam SUam - Qui in exceIsis habitabat > "on
ti rif caput recimaret - Deus et Dd FiHuS > —P*
clar a tTnt A 'n e m ,° d °,w^ is Christi Cum cor P° re > ubi non omi » a
clara sunt. « Quando ille (Christus) ad eum rediit, qui eum miserat,
§ 13. APHRAHATES (AFRAHAT)
47
tulit secum aliquid quod ipse non portaverat, sicut ait Apostolus :
Ipse fecit nos conresurgere et consedere in caelo ».
Redemptio facta est per sacrificium « agni victimae », qui
omnes alias victimas supplantavit. Mors Christi mortem interfecit.
Hie descensus victoris Christi in regnum mortis, ab A. dramati-
zatur cum dementis probabilius a litteris persicis desumptis.
3. Sacr amenta, A. scribit baptismum institutum esse a Christ o
cum pedes apostolorum lavit. Ipse est « signum vitae » in quo
peccata abluuntur post invocationem a sacerdote supra aquas
factam.
De Eucharistia loquitur verbis tam vividis ut clare manife-
sted realem praesentiam (cfr. PS 1,515). Eucharistia est sacrificium
a Malachia vaticinatum et confert vitam.
Integer Sermo (7) dedicatur paenitentiae, in quo medici
spirituals stimulantur ad paenitentes vulneratos sedulo sanandos,
vitato nocivo rigore. Probabilius agitur ibi non de monachali
manifestatione conscientiae sed de vero sacramento. Nam hi qui
nolunt accedere ad paenitentiam « intereunt morte secunda ». Hi
vero qui confessionem audiunt non possunt illam ceteris revelare.
Videtur alludere ad sacramenta confirmationis et unctionis
extremae A. cum, oleum laudans, ait illud continere signum « sa-
cramenti vitae, quo perficiuntur christiani, sacerdotes, reges,
prophetae ; tenebras iliuminat, ungit infirmos et per arcanum
suum sacramentum paenitentes reducit ».
Sacerdotes dicuntur « impositionem manuum accepisse >>,
quod ad sacramentum ordinis alludit.
4. Anthropologia. Homo constat corpore, anima (naphsa) et
spiritu (ruha). Hie recipitur in baptismo, si bonus est, et post
mortem re'dit ad Christum, eius kejana [vertendum per « fontem
seu spheram naturalem »], dum anima sopore obruta manet cum
corpore. Haec hypnopsychia habet probabilius originem iranicam.
Tandem redibit ad resurrectionem spiritus e caelo, qui et corpus
et animam glorificabit.
5. Ascetica. Doctrina spiritualis A. est indolis temperatae et
serenae. Maximam partem habet amor sive contemplandus in Deo
sive exercendus erga Deum et proximum. Programma A. ducit
ad quietem animae per fidem quae actuosa est in caritate.
as"
m
1
m
II
IS
m
I
Ik
IE
II
I PARS - CAPUT II ; SCRIPTORES SYRI IN IMPERIO PERSARUM
§ 14. Simeon Bar Sabba'e.
Alibi recensemus Acta huius episcopi Seluciae-Ktesiphontis
qui in persecute Saporis II martyrium sustulit (cfr 8 148) Du
r4nVX°i g n enUimtati r SUnt . ^ ^^ d in ^ ris -sto-
naius tuouti quorum ahqui interdum Ephraemo adscribuntur
Testificatio emm continetur in mss. recentiorihus.
Ed.
[4 hymni] M. Kmosko PS II, 1048-51 [cum vers. lat.].
§ IS. Marutha Maipfaerkaten:
sis.
Praepnmis distinctio facienda est inter duos historicos Ma
ruthas ut vitentur confusiones exinde ortae apud RenauJot W-
mam ahosque. Itaque celebratur Marutha Tagritensis (cfr 7%)
-fan. 649 : noster vero M. natus est circa medium saec. IY patre
Mjuta qui Sophenem, ad superiorem Tigrim, regebat M studuit
m patna scientiis, fuitque habilis me dicu S g Den electus est. eplco
pus urbis Maipherkat, ab arabibus Mayyafaraqln, dicta ZZo
p e M. sump Slt regimen civile Sophenes, cumque instaret pert
culum persarum elegit locum montanum ad septentrionem Am -
dae ubi patnmonmm suum in tuto collocavit. Haec omnia narran-
tur a geographo bicQ Jaqut (+ ffinc -
fontes graecx - Socrates H. E. 6,15: Sozomenus H. E 8 16-
It t T^t 53 ~ Syriad ~ Acta Synodonun Seleucia .'
FLW t [m " ~^id, inter quos Chronica Maris et
<K> si t at , GlS T DI> R ° mae 1896 " 9 )' Chr ° nica Seert ensis
ser^t ' 4 T r ^ 8ymCa qUae in Versione armenic * caa-
servata .st , banc anghce vertit M. Ralph, apud quern cfr. omnes
collectos et comparatos fontes.
le^tion^M 01 ' 68 ??** **** * mhici dare dis tog™nt duas
legationes M. apud imperatores Persiae Saporem II et Iezdegerd I
dum aln fontes non nisi hanc postremam narrant. Ergo SZ II
aTai sL1' Se T^f ™^ -dicum Jm£Z£
Dacem «T °, ^ ^ * ^^ Ut P rae ™ ade P t - est
«pacem et concordiam » pro christianis hucusque vexatis. M.
petivrt etiam rehqmas martyrum persarum quas in ilium locum
mumtum patriae transmit, qui proinde etiam, eo rogante, nornT
§ 15. MARUTHA MAIPHERKATENSIS
49
« Martyropolis » seu Maipherkat est appeilatus. Simul etiam narra-
tiones Martyriorum collegisse videtur (cfr. § 132) ; immo aliqui
fontes ei Martyria quaedam vago modo tribuunt. Alii tribuunt
M., agenti personam legati imperatoris byzantini, sanationem
ipsius lezdegerd I, (399-420), a quo pacem pro christianis conse-
quutus est, ita ut a. 399 Isaac, suadente M., « Katholikos » Persiae
eligeretur.
An. 403 in conciliabulis contra Chrysostomum CPli habitis
M. adest. Chrysostomus vero an. 404 scripsit in favorem amici
M. Non constat M. praesentia in synodis CPno I et Sidensi.
An. 410 in synodo Seleuciae-Ktesiphontis iuxta Acta M.
adfuit. Immo Chronica Seertensis tribuit ipsi M. electionem Ka-
tholici Ahai, an. 411. Etiam in hoc itinere M. functus est legatione
imperiali et aliquomodo ecclesiastica, nam auctor fuit ut praecipua
legislatio canonica reliquae Ecclesiae saec. IV promulgata ab epi-
scopis Persiae admitteretur. M. probabilius mansit ut legatus sub
Katholiko Jahballaha, qui an. 417-19 missus est legatus persicus
CPlim. Cum vero Acta synodi Seleuciae-Ktesiphontis an. 420
nihil de M. referant, infertur iure eum iam prius mortuum fuisse.
Turn orientales turn latini colunt M. ut sanctum. Festum
eius apud latinos celebratur 4 decembris. Eius corpus prius Marty-
ropoli sepultum, translatum est postea in Monasterium S. Mariae
Syrorum in Aegypto.
Scripta
Inter authentica computantur.
1. Tractatus de Haeresibus, continens brevem elenchum erro-
rum, qui etiam, paucis mutatis, habetur sub fine saec. VI in Hist.
Eccl. Barhadbesabba, PO 23, 180-99.
Editio : I. Rahmani, St. syr. 4, pp. 98-103.
Versiones : germanica : O. Braun, De Sancta Nicaena Synodo, Miin-
ster 1898, pp. 27-28 ; 46-50. - latina : I. Rahmani, ib. pp. 76-80.
Studio. : A. Harnack, TuU. N. Folge, Bd. IV, 1.
2. Explicatio vocabulorum.
Versio germanica : O. Braun, op. cit. 39-40 ; 56-58.
m
ami
I
I
i
IE
Hi
i
I
IK
III
I
50
I PARS
CAPUT II : SCRIPTOKES SYKI IN IMPESIO PERSARUM
ibid
Traditur in paucis paginis sensus vocum graecarum (ecclesia
metropolis haeresis, taxis, tagma, orthodoxos, clericos, episcopos'
diaconos, chorepiscopos etc.) in qua explicatione notantur etiam
errores qui arguunt non fuisse graecam linguam maternam M
Probability facta est haec explicatio pro episcopis Persiae ut in
synodo Seleuciae-Ktesiphontis (410) intelligere possent canones
graecos tunc admissos.
_ 3 Homilia in Dominica in Albis, in qua citatur Evangelium
mxta Diatessaron.
Edith : M. Kmosko, in OC 3 (1903) pp. 384-415. - Versio germanica :
Alia dubia opera tribuuntur M.
1. Epistula ad Katholikum Isaacum, in qua M. respondet
isaaco petenti ut mittantur « Canones Apostolorum » qui ordinant
quid quisque ordo in Ecclesia praestare debeat ; simul dicitur
Isaacum ad M. misisse « Capita Canonum ». Est epist. probabiliter
authentica, forsan scripta post electionem Isaaci (399) et ante
synodum an. 410.
Versio germanica : O. Braun, op. cit.
2. Symbolum Constantinopolitanum cum explicatione, in
qua reprobatur Eutyches ! 3. Narratio de Constantino et Helena
continens nimjs crassos errores historicos. 4. Historia monachatus,
pnantasiis plena ; quae omnia, versa a Braun, op. cit., sunt spuria
5. De Canombus synodi Seleuciae-Ktesiphontis an. 410 M
tribute cfr. §49.
• 6 - T ri ^ sunt M - h y mni Hturgici, qui forsan adhuc inve-
muntur m Officio nestoriano : cfr. Baumstark, 53.
DOCTRINA
Non est mirandum M., qui conversatus est cum episcopis
byzantims initio saeculi V, orthodoxe sentire. Sic, sequaces Samo-
satem reprehendit ideo quod in Deo unam solam personam cum
tribus nomimbus admittant. Reiciuntur insuper errores Arii
Eunomn, Macedonii. In Horn, sic ait : «Patrem adoramus in Filio
§ 17. « ORDO ET CANONES IMPOSITIONS MANUS IN SANCTA ECCLESIA >
51
et Filium in Patre et Spiritum S. » De Christo vero ibidem innuit
duabus naturis constare, nam affirmat eum Deum et hominem
esse: «SiDeus non est, quomodo ingressus est per ianuas clausas ?...
Si homo non est, quomodo comprehensus est a iudaeis ? ».
Studia : E. Tisserant, s. v. in DThC. - A. Baumstark, 53-S4. - M.
Ralph, The armenian Life of M. of Maipherkat, Harv. Theol. Stud. 25
(1932) 47-73. - J. M. Voste, M. de Ma'ipherqat et le « Liber ad Baptizan-
dos» de Theodore de Mopsueste, OCP 12 (1946) 201-5.
§ 16. Mar Papa.
M. P. Bar c Aggai, ep. Seleuciae-Ktesiphontis in prima medie-
tate saec. IV lites habuit cum ceteris episcopis Persiae qui nole-
bant sedem illam praeesse ceteris.
Commercium epistolare inter P. et « occidentales Patres » non
est genuinum. Agitur de 8 epist. quae in recentioribus mss. inve-
niuntur, quae tamen vel a Katholiko Josepho (saec. VI) vel etiam
saltern ex parte, priore tempore scriptae videntur.
Ed. epist. 4 : H. Gismondi, Ling. syr. gramm. et chrestom. cum
gloss., 4 ed. Romae 1913, pp. 30-32.
Vers, germanica omnium : O. Braun, ZKT 18 (1894) 163-82, 546-65.
Studia : I. Ortiz de Urbina, Intorno al valore storico della Cronaca
di Arbela OCP 2 (1936) 20-23.
§ 17. «Ordo et Canones
impositionis manus in sancta Ecclesia » .
Sub hoc titulo conservatur in ms. Cbarfensi, exscripto ab alio
saec. VIII-IX, scriptum quod normas dat pro ordinibus sacris.
Eius aetas constat ex eo quod sermo sit de diaconissis et de exor-
cistis, quod ante secundam medietatem saec. V scribi potuit. Locus
vero satis bene insinuatur in allusione ad « Katholikum » qui est
super ceteros episcopos, id est ad Persiam. Etiam ipsae declara-
tiones vocabulorum graecorum quadrant cum his quae scimus de
interventu Maruthae inde ab anno 410 in Ecclesia persiana. Docu-
mentum transmissum est a iacobitis.
Ed. : I. E. Rahmani, St. Syr. 3, 24-32 (49-66) [cum vers. lat.].
1
1
ss
Caput III
SANCTUS EPHRAEM
S. Ephraem, omnium syrorum scriptorum facile princeps
ad culmen evexit litteras syriacas. Etiam in communi choro Pa-
trum E. valde praeclarum locum obtinet turn abundantia operum
turn auctontate doctrinae. Eius fama cito etiam apud graecos
divulgata est, ita « ut post lectionem Scripturarum publice in
quibusdam ecclesus scripta recitentur. Legi eius de Spiritu Sancto
graecum volumen... et acumen sublimis ingenii, etiam in transla-
tione, cognovi» (Hieron. De viris inl. 115). Sozomenus vero
scnpsit: « Omnium laudem supergressus esse, et catholicam
fccclesiam plunmum exornasse videtur E. Syrus... Concinnitate
autem et splendore sermonis et vivacitate ac sapientia sententiarum
superat celeberrimos quosque inter graecos scriptores... Ipso
adhuc superstate libri eius in graecum translati sunt et hucusque
transferuntur » (H. E. 3,16).
Apud omnes syros, sive etiam nestorianos sive jacobitas,
E. magnis laudibus honoratur, vocaturque « columna Ecclesiae »
« Citharoedus divinus » (lacob Sarugensis, Sermo in b. E. docto-
rem)^ Ems vero carmina frequenter canuntur inde a saec. V in
liturgia antiochena.
Ecclesia Catholica declaravit E. « Doctorem Ecclesiae » (5-
X-1920).
E. frequentissime usus est sermone metrico et plura carmina
liturgica composuit, ita ut maxime eius infiuxu hymni non solum
apud syros sed etiam apud byzantinos ope versionum propaga-
rentur. Valde probabile est traductores byzantinos, retinentes
eandem norman metricam determinati numeri syllabarum ilia
occasione ortum dedisse hymnographiae liturgicae byzantinae.
Quanquam etiam apud E. interdum prolixitas sermonis obruat,
splendet tamen saepissime eius genium poeticum quod theolo-
gico acummi consociavit. Illud est praeterea admirandum : E
18. VITA
53
varia genera litteraria coluisse ; composuit enim non solum com-
mentarios exegeticos et tractatus dogmaticos sed etiam hymnos ly-
ricos, Vitas sanctorum et exhortationes.
§ 18. Vita.
Fontes ad vitam E. plena fide digni non restant nisi exiguae
notitiae in eius scriptis sparsae. Alii fontes cum cautela consulendi
sunt. Inter quos eminet « Testamentum », cuius exstant recensiones
syriaca (ed. R. Duval, JA 18 (1901) 234-419 ; vers. Th. Lamy,
Compte-rendu IV Congr. Intern, d. Catholiques, Fribourg 1802.
Sciences Religieuses, 173-209) et graeca (ed. J. S. Assemani, Op.
graec. II, 230-47 cfr. A. Voobus, Die Selbstanklagen E. des Syrers
in griechischer Uberlieferung, OC 41 (1957) 97-101). Hoc docu-
mentum, praecisis interpolationibus et conclusione, continet nu-
cleum historicum. Exstat et «biographia syriaca » valde antiqua
tributa discipulo E. Simeoni Samosateno, cuius servantur tres
recensiones (ed. J. S. Assemani, BO, I, 26-55 ; Th. Lamy, S. E.
syri hymni et sermones, II, 3-89 ; IV, xl. ss) quae omnes figmentis
legendariis deturpatae sunt. Ab hoc fonte pendent sin minus
Sozomenus, H. E. 3,16, saltern « Encomion » falso Nysseno tribu-
tum, a quo denuo anonymus « Bios » (ed. Assemani, Op. graec. I,
xxix-xxxiii) et Metaphrastes (ed. ibid.) pendent. Inter fontes
recolantur et Hieronymus, de vir. inl. 115, Theodoretus. H. E. 4,26
et lacobus Sarugensis, Sermo in b. E. doctorem, ed. P. Bedjan,
AMS 2, 665-79. Tardioris aetatis sed non sinepretio eaquae refert
Breviarium iuxta ritum Eccl. Antiochenae Syrorum, Mausili
1889-91, vol. Ill, 393-96 ; 448-50 ; IV, 176-99.
Studia generalia : Th. Lamy, S. E. syri hymni et serm. IV, Mechliniae
1902 : De fontibus vitae s. E. syri, pp. IX-XLI. - A. Baumstark, 31-52.
- G. Ricciotti, S. E. Siro, Torino-Roma 1925. - O. Bardenhewer,
IV, pp. 342-75. - F. Nau s. v. DThC. - K. Fendklean, Sion 1 (1927)
252-53 [armenice]. - E. R. Hayes, L'ecole d'Edesse, Paris 1930. - H. J.
Polotzky, E. Reise nach Agypten, Orientalia 2 (1933) 269-74. - G. Bar-
dy, Le souvenir de s. E. dans le haut m. a. latin, Rev. du M. A. Latin 2
(1946) 297-300. - O. Rousseau, La rencontre de s. E. et de s. Basile,
OS 2 (1957) 261-85 ; 3 (1958) 73-91. - J. R. Martin, The Death of E.
in byzantine and early italian painting, Art Bulletin 33 (1951) 220 ss. -
De infiuxu in hymnographiam graecam : H. Grimme, Der Strophen-
bau in den Gedichten E. des' Syrers, Fribourg 1893 [pro]. - A. Dihle,
Die Anfange der griechischen akzentuierenden Verskunst, Hermes 82
54
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHRAEM
IB*
(1954) 182-99 [contra . - I. H. Dalmaxs, L'apport des Eglises syriennes a
lhymnograph.e fretienne, OS 2 (1957) 243-61. - N.B. Tomadakis!
389-92 ^ U ^TP«W, Studi Bizantini e Neoellenici 9 (1957)
Sanctus E. natus est Nisibi imperante Constantino, probabi-
liter circa annum 306. Aliqui fontes affirmant parentes eius fuisse
chnstianos,_dum alii dicunt patrem fuisse idolorum sacerdotem
Quidqmd sit, certum est E. baptismum recepisse sive 28 sive pro-
babmus, 18 annos natum. Scimus eum diaconum fuisse; presby-
teratus ems non certo demonstratur. Ignoramus pariter quo tem-
pore sit ordmatus ; P robabile vero iudicatur diaconatum ab eius
amico s. Jacobo episc. Nisibis collatum esse. Reiciendum est E
cum suo amico Jacobo Nisibeno concilio Nicaeno (a. 325) adfuisse
_ Kisibi, ubi E. docere probabiliter incepit, excelluit eius for-
titude in tnplici obsidione quam urbs a persis sustinuit quamque
pulchre cecmit in suis « Carminibus Nisibenis» et in hymnis con-
tra lulianum Apostatam, qui in ultima obsidione victus est Cum
autem lovinianus a. 363 Nisibim persis cedere cogeretur, E. cum
plurimis christian* Edessam se contulit, ubi scholam fundavit
quae ideo « Schola persarum » appellata est. Iter E. in Aegyptum
est ommno ficticium. Valde dubium reputatur iter E. in Caesaream
Cappadociae ad visitandum Basilium Magnum, qui tamen de
doctore quodam syro non semel loquitur.
E. sectatus est ascesim et valde probabiliter egit, saltern in-
terdm, vitam monachalem. En aliqua extracta e suo «Testa-
mento » : « In noctibus et diebus neminem diebus meis conviciatus
sum et cum nullo rixavi e quo vixi. Cum infidelibus (apostatis)
constanter htigabam in coetibus... Nulla Ephraemo possessio fait
non baculus, non pera... In tunica mea et cuculla mea sepellite
me... Benedicta civitas, quam incolitis, Edessa, sapientium mater
quae ex vivo ore Filii per discipulum suum benedicta est. Ilia ergo 1
benedictio m ea inhabitet, donee Sanctus apparebit... Nullum
opus bonum toto vitae tempore unquam feci. » E. fovit liturgiam
et cantum hymnorum. E. mortuus est Edessae a. 373, probabiliter
/VoT^u , SU ° S dlscl P ulos nominantur Aba (§ 25) Zenobius,
(§ 24) Abraham, Maras et Simeon.
§ 19. SCRIPTA 55
§ 19. Scripta.
Opera E. sunt hodiedum « mare magnum * cuius ripas non
facile est definire. Tribuuntur, nee absurde, E. a Sozomeno
circiter 300 myriades versuum ; et syri, teste Photio, affirmabant
eum plus quam mille sermones composuisse, quorum plures
perierunt. Certum est E. solum syriace scripsisse ; probabilius
non callebat graecum.
Ad authentiam stabiliendam inserviunt haec criteria : 1) Te-
stes qui et antiquitate et auctoritate fidem faciant, 2) Mss. antiqua,
quorum aliqua saec. V-VII exarata sunt. 3) Testimonium iibro-
rum liturgicorum iudicandum est secundum antiquitatem talis
testimonii. Cum autem antiquissima mss. liturgica tardioris sae-
pissime aetatis sint, genuinitatem plene demonstrare vix possunt ;
ubi tamen attendendum est ad communitatem testimonii apud
nestorianos et iacobitas, quae nos ad tempus separationi praevium
et proinde antiquissimum retrahit. 4) Citationes S. Scripturae.
Versiones graecae operum inceptae sunt paulo post mortem ;
sed cum mss. nostra non adeo antiqua sint, deest ex sola versione
graeca firmum fundamentum ad genuinitatem probandam.
Versiones vero armenicae quae maxima ex parte saec. V a
« Sanctis Traductoribus » Edessae factae videntur, magna gaudent
auctoritate et proinde et etiam e rationibus linguisticis ut pignus
authentiae habentur.
Editiones generales : J. S. Assemani, S. Patris N. E. Syri opp. omnia
quae exstant graece, latine, syriace, in sex tomos distributa, nunc primum
e Vaticana Bibl. prodeunt (6 voll.), Romae 1732-43 [= AS]. Opera quae
eduntur in 3 tomis syriaco-latinis non semper sunt genuina ; versio vero
latina facta a P. Mobarrek S. I. nimis libera est. - Th. Lamy, S. E. Syri
hymni et sermones (4 voll.), Mechliniae 1882-1902 [= LA]. Bona editio
et fidelis versio latina ; aliquando tamen de authentia alicuius scripti
saltern dubitare licet. - J. J. Overbeck, S. E. Syri, Rabulae, Balaei aliorum-
que opp. selecta, Oxonii 1865. Bona editio, sed sine versione ulla [= OV].
- I. E. Rahmani - W. Heffening, Zur Textiiberlieferung E. des Syrers,
ZDMG 82 (1928) LXXXVI.
De versionibus graecis : C. Emerau, S. E. le Syrien. Son oeuvre lit-
teraire grecque, Paris 1918. - S. G. Mercati, S. E. Syri Opp. Text, sy-
riacum, graecum, latinum ad fid, codd. recensuit. Tom. I. fasc. 1, Romae
1915. - idem; Frammenti dell'omelia EE? tov 7tayxaXov 'Icoayjtp di S. E.
Siro, riconosciuti nel facsimile del Montfaucon, Palaeographia Graeca,
pag. 214, Bi. 1 (1920) 371-75. - Idem, Intorno ad av8pro(j.6t; del Papiro
Londin. 1338 e ad avSpa7toSi<7[xo? di S. E. Siro, In Abraham et Isaac,
56
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHRAEM
§ 19. SCEIPTA
57
i
H
V, 440, Bi 3 (1922) 4S2. - Idem, Alfabeti intromessi nelle versioni greche
di S. E. Siro, 'Emvrjplt; 'Exaipefa? Bo^av-nvSv SttouSwv 23 (1953 41-4). -
W. Heffening, Die griechische E. - Paraenesis gegen das Lachen in ara-
bischer Ubersetzung, OC 3, 11 (1936) 54-80. - D. Hemmerdinger-Illia-
dou, II Pierre, II, 18, d'apres l'E. grec, Rev. Bibl. 64 (1957) 399-402.
De versionibus armenicis : J. Torossian, Conspectus versionis arme-
mcae operum s. E. [armenice], Pazmabev 82 (1925) 3-10. - H. Adjarian,
Vocabula incognita armenica in operibus s. E. [armenice] Pazmaveb
83 (1926) 46-9, 74-75. - H.Gr.S., S. E. Coelesyriae antiphonare, Venetiis
1383 (-= 1934) [armenice]. - P. G. Sarkissian, Carmina s. E. [armenice]
Pazmaveb 92 (1934) 144-66. - P. N. Akinian, Collectio 51 madrashe s. e!
coelesyri m versione antiqua armenica. Studium et textus, [armenice]
Handes Amsorya 67 (1953) 481-523 ; 68 (1954) 449-71, 257-85 ■ 69 (1955)
1-17, 97-115, 289-309 ; 70 (1956) 1-14, 97-123. De singulis versionibus
mferius est sermo.
A) Opera exegetica
Methodus exegetica E. generatim est « antiochena », nempe
sobne textum iuxta sensum obvium et immediatum explanans.
Ante exegesim praemittitur brevis introductio.
1. - Commentarii in Genesim et in Exodum, in ms. Vat Svr
110 (saec. VI).
In explicandis factis ante diluvium E. tenet sententiam iuxta
quam genus Abelis in montanis non longe a paradiso degebat,
dum genus Caini (« filii hominis ») in vallibus habitabant. Genus
autem Abelis (« filii Dei ») descendit e regione sua et commixtus
est cum cainitis, unde depravatio magna oborta est.
Editioms: AS, Op. Syr. I, 1-115; 194-225 [NB. Adiungitur pars
quae non est E. sed Jacobi Edessae] - R. M. Tonneau, S. E. Syri in
Gn. et in Ex. Commentarii, Lovanii 1955, CSCHO Script. Syr. 71.
Versio armenica antiqua : Catenae ed. a Mechitaristis, Venetiis 1836.
- Lattna : m edd. AS et Tonneau.
Studia: P. de Lagarde, Uber den Hebraer E. von Edessa zu Gen. 1-38
Abh. d. Ges. Wiss. Gottingen 26 (1880) 43-46. - A. Pohlmann, S e'
Syri commentariorum in Sacram Scripturam textus in codd. Vaticanis
manuscnptus et m ed. romana impressus, Brunsbergae 1864. - D Gerson
Die Kommentarien des E. Syrus im Verhaltnis zur judischen Exegese'
Monatsschr. f. Gesch. u. Wiss. des Judentums 17 (1868) 15-33, 64-72
J8-109, 141-49. - Th. Lamy, L'exegese en Orient au VI° siecle, ou les
commentaires de s. E., Rev. Bibl. 2 (1893) 5-25, 161-81, 465-86. - M.
Ireppner, E. der Syrer und seine Expianatio der vier ersten Kapitel der
Gn Passau 1893. - C. Bravo, Un comentario de Jacobo de Edessa al Gen.
1 1-7 atribuido a S. E., Bi. 31 (1950) 390-401. - A. Levene, The Early
Syrian Fathers on Genesis. London 1951. - Idem, Pentateuchal Exegesis
in Early Syriac and Rabbinic Sources, in K. Aland - F. L. Cross, Studia
patrist. I, Berlin 1957, pp. 484-92.
2. - Commentarii in Diatessaron conservatum in versione
armenica. Momentum huius operis pro textu Diatessaron stabi-
liendo iam affirmatum est (cfr. § 7). E. docet hie copiose suas
theologicas ideas praesertim de Deo et de christologia et mario-
logia. Quanquam opus sit genuinum, videtur tamen versionem
armenicam syriacum textum interdum compendiare. Aliqua
suspicio cuiusdam etiam alterationis non excluditur. Recentissime
inventus est textus syriacus operis cuius editio a L. Leloir proxima
dicitur.
Iuvat hie quaestionem criticam de textu Math. 16,18 breviter
discutere. E. scribit: « Beatum sit, ait, tibi, Simon; Et portae inferi
te non superabunt, id est quod non destruetur fides » (p. 185, vers.
134). Haec legens Harnack scripsit defuisse in primigenio evangelio
illud : « Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam ». Contra
hanc opinionem scripserunt Zahn et Kneller : tamen illam suam
fecit et Resch, qui citavit et illud commentarii in Isaiam 54,17 :
« Vectes inferni non praevalebunt adversus te » (LA II, 156). Ad
haec respondetur: 1) E contextu proxime sequenti apparet E.
loqui de solida aedificatione Ecclesiae. Iam vero, si in textu Dia-
tessaron haec deerant, cur ea explanat ? Ex Aphrahate, pariter
Diatessaron utente, sumi possunt duae allusiones ad Math. 16,18
in quibus Petrus apparet ut fundamentum Ecclesiae (PS 1,336 ;
11,36). 2) In alio opere E. praebet textum secundum communem
recensionem : nempe in hymno 20 de Paradiso ait : « Non possunt
portae inferni vincere earn [Ecclesiam) ». (LA IV, 674) 3) Com-
mentarii in Isaiam sunt dubiae authentiae. Textus adductus est :
« Omne regnum tibi — foemininum ! — oppositum non perdu-
cet opus suum ad finem, id est vectes inferni non praevalebunt
adversus te — foemininum ». Scilicet in hoc textu agitur non de
Simone sed de nova Sione, Ecclesia. 4) Ex dictis eruitur textum
primitivum in Diatessaron non habuisse «non praevalebunt ad-
versus te (Simon !) » neque defuisse « aedificabo Ecclesiam meam >>.
Et quidem invincibilitas promittebatur ibi Ecclesiae. Quare di-
cendum est aut traductorem aut forsan ipsum E. amore brevitatis
citationem simplificasse.
smm
^mMmmMmm^mmMmmmmm
IP
li
I
lis
m
W
58
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHRAEM
_ Nota in Commentario adesse errorem identificandi Mariam
cm lesus ut hortulanus post resurrectionem apparet, cum Vi'rgine'
qui error contradicitur ab alio hymno E. (LA III, 646). '
Edition* : Mechitaristae, Venetiis 1836. - L. Leloir, CSCHO Script
armemaci 1, Lovanii 1953. ^<-nw ocrrpt.
Versio latina : I. B. Aucher - G. Moesinger, Evangelii concordant
1901" : H C ;rn!^ IT T ?■ E -' S ,?. UOtations from the Gospel, Cambridge
1901. - A. Harnack Tatian's Diatessaron und Marcion's Commentar
zum Evangehum be. E. Syrus, ZKg 4 (1881) 471-505. - S. EuTnger
?e e s r M T Be*£7 "r P f m , a ^ <T- 16 > 18) Und der DiatessTronteS
»r ^^t^istRf s^22£~
kirchl. Uberheferung, ZKT 46 (1922) 402-22, 556-84). - A. £d
Manen und salbenden Frauen bei E., ibid. 47 (1923) 494-96 -V FBum
ner, Zu exner Stelle der armenischen Ubersetzung von E Syrus Di at e l"
saron-Kommentar, Handes Amsorya 41 (19271 685 SS t^7 c
Remarks on the Tradition of the ^rmenTn translation" ofT' Sy^
Commentary on the Diatessaron, Bull, of Bezan Club 5 (1928) 34-36 - S
So™' ¥lZ 8 7 S £ I" VeTSl Z T" nienne 6t k D-tessaron Rome
ta t k ,' e Dlatessaron de Tatien, OS 1 (1956) 1-45 • 208-31
_ 3. - Commentarii in Paulum, in sola versione armenica trans-
mit et valde compendiosi. Inter epistulas declarator, ut authen-
tica, « 3. ad Connthios ».
Editio : Mechitaristae, Venetiis 1836
Pauli^tnSS^im^" 8 " 6 ' S - ^ Syri — ariiinepistolas D.
nn m U ^° '' P Q VETTER - ^ r a P okr ^ he dri «e Korintherbrief, Wien 1894
pp. 80-97. - Schaefers, Evangelienzitate in E. des Syrers Kommentar
zu den pauhmschen Bnefen, Freiburg i. Br. 1917. - A. F. Tlhn A
Note on E. s Commentary on the Pauline Epistles, JTS 5 (1954) 76*78
H
H
IE:
H*
_ 4. - Commentarii in Actus Apostolorum, in sola versione arme-
hZT gn Tu° PUS ' ^ U ° d CUm tCXtU Irenaei et ^VPolytl affinitates
habet, indubn pretn est ad criticam textualem Act. E. inculcat
rSeTh ? ?T San ? Ct Pahm l0quitUr de divinitate et h ^-
mtate Christi. Textus Commentarii est lacunis plenus.
Editio : W. Akinian, Wien 1921.
§ 19. SCRIPTA
59
Versio latina et anglica : F. C. Conybeare, The Commentary of E.
on Acts, apud F. Jackson - K. Lake, The Beginnings of Christianity I,
3, London 1926, pp. 373-453.
Studia : A. Merk, Der neuentdeckte Kommentar des hi. E. zur
Apostelgeschichte, ZKtT 48 (1924) 37-58, 226-60.
5. - Catenae in Pentateuchum, Jos., Judic, Sam., Reg., Chron.
cum textibus s. E. in sola versione armenica.
Editio : Mechitaristi, Venetiis 1836.
Studium : A. Vardanian, Handes Ams. 26 (1912) 544-55.
6. - Fragmenta Commentarii in lob., in sola versione armenica.
Editio: A. Vardanian, Handes Ams. 26 (1912) 617-26, 666-71.
B) Opera dogmatica et polemica
7. Contra haereses ad Hypatium et Contra haereses ad Dornnum,
scripta soluto sermone quae in mss saec. VI iacent (Brit. Mus.
Add. 14374 ; 14570 ; 14623). In his tractatibus E. gravioribus
argumentis et explanationibus doctrinam fatalisticam gnosticorum
et dualitatem principiorum supremorum apud manichaeos re-
fellit. Optima ibi habentur de praestantia et necessitate libertatis
humanae. Non quod E. ad theorias valde philosophicas recurrat,
sed ex immediata experientia ope logicae naturalis contra doctrinas
abstrusas et fictitias gnosticorum optima argumenta deducit.
Editiones : OV, 21-73 [1 liber et initium 2.]. - C. W. Mitchell - A.
A. Bevan - F. C. Burkitt, S. E.'s prose refutations of Mani, Marcion,
and Bardaisan (2 voll.) London 1912, 1921 [uterque liber].
Versio anglica : Mitchell, op. cit.
Studia : Clermont - Ganneau, Syriaque et Nabateen, JRAS (1923)
263 ss.
8. - Hymni 56 contra haereses, testificati a Sozom. H. E. 3,16
et exstantes in ms. anni 522 (Vat. Syr. 111). Bardesanem eteius
filium Harmonium imitatus E. composuit haec carmina ut inter
populum vera doctrina contra errores manichaeorum, bardesani-
tarum, marcionitarum, arianorum, aetianorum, sabellianorum
propagaretur. Abundant « refrains » et versus sunt incisivi et effi-
60
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHEAEM
§ 19. SCRIPTA
61
caces pro mente populari. Insurgit E. contra gnosticos qui plura
principia ingenita admittunt. In his hymnis et in n. 7 plura inve-
niuntur pro tractatu apologetico circa unitatem Dei et circa causam
mali in mundo.
Editiones: AS, Op. Syr. 21, 437-560. - E. Beck, CSCHO, script,
syr. 76, Louvain 1957.
Versiones : Latina : AS. ibid. - Germanica : A. Rucker, Des hi. E.,
des Syrers Hymnen gegen die Irrlehren, Munchen 1928 (BKV). - E. Beck.
CSCHO, script, syr. 77, Louvain 1957.
9. - Hymni 87 de Fide conservati in mss. Brit. Mus. Add.
12176 saec. V-VI et Vat. Syr. Ill (an. 522). Est opus praestantis-
simum in quo sermo fit de internis disputationibus Ecclesiae, quae
proinde aliae esse non possunt nisi controversiae circa arianismum.
Etenim hie, secus ac in hymnis contra haereses, adversarii non
nominantur. Dicendum ergo est hymnos compositos esse Edessae
ultimis annis vitae E., qui etiam ad initia apollinarismi alludere
videtur. E. deplorat has discordias provocatas ab his qui innova-
tores sunt et scrutari intendunt ilia quae sunt incomprehensibilia
in Trinitate et christologia. Ipse abhorret proinde a « graeca
scientia» et ab speculatione. Ut criterium proponit id quod in
Scriptura traditur dummodo cum simplici docilitate intelligatur :
sic voces « Filius » « Pater ». Ergo si Ecclesia affirm at Filium esse
generatum, hoc tenendum est, sed non est ulterius inquirendum
quomodo haec generatio sit. E. illustrat quaestiones de Trinitate
et christologia copiosis explanationibus quas vel e traditione
Ecclesiae vel e sua inspiratione poetica aut e communi sensu
haurit, quin tamen ad theorias philosophicas ullo modo recurrat.
Hymni 81-85 depingunt Christum sub imagine margaritae et
eminent pulchritudine ; supponunt notitias exoticas de forma-
tione margaritarum.
Editiones : AS, Op. Syr. Ill, 151-164. Agitur de confusa et mendosa .
editione, quae solum 80 hymnos interdum alteratos comprehendit. - E.
Beck, CSCHO Script, syr. 73, Louvain 1955 [accurata ed. ].
Versiones : Germanica : P. Zingerle, Ausgewahlte Schriften des hi.
E. von Syrien. BKV, Kempten 1873. - E. Beck, op. cit. Script. Syr. 74,
Louvain 1955.
Studia : E. Beck, Die Theologie des hi. E. in seinen Hymnen liber
den Glauben, Citta del Vaticano 1949.
10.-3 Sermones de Fide, conservati in ms. saec. VI - Brit.
Mus. Add. 12166 — habent fere idem argumentum ac hymni,
sed prius scripti sunt quando nimirum E. Nisibi versabatur. Pole-
mica est contra arianos et etiam contra iudaeos. Plura hie habentur
quae ad cognitionem Dei et ad revelationem spectant ; nee desunt
sententiae de christologia, de mariologia, de paemtentia et de
angelis.
Editio : AS, Op. Syr. Ill, 164-208.
Versio latina : AS ibid. - Germanica : S. Euringer, BKV, Kempten-
Miinchen 1919, pp. 374-9.
Studia : E. Beck, E. Reden uber den Glauben. Ihr theologischer Lehr-
gehalt und ihr geschichtlicher Rahmen, Rom 1953.
11.-4 Hymni adversus Iulianum Apostatam, quem E. prae-
sentem habuit in ultima obsidione Nisibis. Conservantur in ms.
an. 519, Brit. Mus. Add. 14571. Agitur de optimo fonte histonco
aui connrmat ea quae ab alio teste oculari, Ammiano Marcellmo,
narrantur. Notandum est in his hymnis Constantium, qui tamen
semiarianismo faverat, magnis laudibus ab E. extolh ; obiectum
tamen laudum non est politica religiosa Constanta. Hymni compo-
sed sunt Nisibi an. 363.
Editio : OV, 3-20. - E. Beck, CSCHO, script, syr. 78, Lovanii 1957.
Versio germanica: S. Euringer, BKV, Kempten-Munchen 1919,
pp. 197-233. - E. Beck, op. cit. 79, Lovanii 1957.
12. - Fragmenta Sermonis contra Bardesanem servata in mss.
et citatione saec. VIII.
Editiones : OV, 132. - I. E. Rahmani, Stud. Syr. 2, 129 s. De alio
fragm. non tanti pretii cfr. ibid. 1,11s.
13 - Sermo de Domino Nostro, citatus a Philoxeno et conser-
vatus in ms. saec. V-VI - Brit. Mus. Add. 14570 - continet inlonga
explanatione plura de Trinitate et christologia.
Editio : LA I, 147-274.
Versio latina : ibid.
14. - Sermo in prologum loannis, cuius restant solummodo
citationes a Philoxeno Mabbugensi factae.
Editio: LA, II, 511-16.
62
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHRAEM
§ 19. SCRIPTA
63
Iff
IS.-Hymni de Paradiso, qui sunt 15 et conservantur in mss
saec. VI - Vat. Syr. Ill et 112 - canunt exuberant! phantasia
pulchntudinem caeli quod cum paradiso adamitico identificatur.
Nullum vestigium apparet Apocalypsis, quae a syris tunc temporis
ignorata esse videtur. Plura praebet de novissimis.
Editiones: AS, Op. Syr. Ill, 562-98 [solum hymni l-12s - OV
339-51 [hymni 13-15]. - E. Beck, CSCHO script, syr. 78, Lovanii 1957^
Versio latina [omnium hymnorum] : E. Beck, E. Hymnen liber das
n^t e A' Ubersetzun S und Kommentar, Rom 1951. - germanica: idem,
CbCHO script, syr. 79, Lovanii 1957.
Studia : E. Beck, Eine christliche Parallele zu den Paradieses-Tuns-
frauen des Korans? OCP 14 (1948) 398-405. - I. Ortiz de Urbina Le
Paradis eschatologique d'apres S. E., OCP 21 (1955) 467-72.
C) Opera ascetica
16. - Hymni de virginitate et de mysteriis Domini nostri. Talis
est titulus qui in ms. Vat. Syr. Ill anni 522 datur cuidam collec-
tiom hymnorum et sermonum qui generatim de re ascetica agunt
et qui videntur ad lectionem monachalem aut liturgicam esse
compilatos. Antiquissima aetas codicis necnon plura criteria
interna stant pro generali genuinitate operum. Attamen non est
excludendum aliquem spurium numerum inter legitimos esse
mterpolatum, quod tunc perspicietur cum labor criticae perfectus
erit.
Hymnorum, qui 51 numerantur, hoc est argumentum : De
virginitate (1-3) ; de oleo et oliva (4-7) ; de mysteriis Domini di-
scernendis (8-11) ; de episodiis evangelicis (12-16 ; 22-23 ; 25-28-
34 ; 49-51) ; de Sichem (17-19) ; de Ephraim (20-21) ; de virginitate
(24), de lericho (35) ; de Ecclesia (36) ; de fide (37) de Loth ip-
siusque filiabus (38); de gratiarum actione (39-41) de Tona et
Ninive (42-48).
Editiones : I. E. Rahmani, Hymni de virginitate quos e codice Vati-
cano 1 1 1 nunc primum edidit, illustravit et latine vertit, Scharfeh 1 906 [com-
plete]. - LA II, 773-823 [solum nn. 1-10, 14, 17, 23 e ms non tanti momen-
ti Br. Mus. Add. 17141, saec. VIII-IX] ; LA, IV, 497-670 fan 9-38
44-51 e ms Vaticano], '
Studia : A. Voobus, Untersuchungen iiber die Authentizitat einiger
asketischer Texte, iiberliefert unter dem Namen « E. Syrus », Pinne-
berg 1947. - Idem, Beitrage zur kritischen Sichtung der asketischen
Schriften, die unter dem Namen E. des Syrers iiberliefert sind, OC 39
(1955) 48-55.
17. - Hymni de Ecclesia, collectio antecedenti simillima, quae
asceticis maxime scriptis constat, et cuius 52 numeri fere omnes
[8-51] in eodem antiquissimo Vat. Syr. Ill contenti sunt, dum
nr. 1 et fragmenta sequentium in ms. Brit. Mus. Add. 14635 ante
an. 555 scripto servantur. ludicium de genuinitate idem valet ac de
praecedenti : praesumptio est in favorem.
Editiones et argumenta singulorum numerorum :
8-9 de libero arbitrio, AS Op. Syr. Ill, 359-67.
11 de Dei iustitia et misericordia, ibid. 613-15.
12, 19 de libero arbitrio, ibid. 339-67.
23 paraenesis, ibid. 450.
25-33 de oratione, ibid. 615-18; de Providentia, 608-12; de mortifica-
tione interna, 624-7 ; paraenesis, 555-61 ; de mundi illecebris,
620-24 ; de oculorum custodia, 627-29.
35-37 in Gn. 3, 6, AS Op. Syr. II, 327 s,
38-42 de miraculis Xti., LA II, 717-30.
43-44 de tabulis Legis, ibid. 729-42.
45-50 in Gn. 3, 6; 5,21, AS Op. Syr. II, 318-27.
51-52 de Xti. Passione et Resurrectione AS Op. Syr. Ill, 603-4; de
Providentia, 618-20.
Versio armenica antiqua : cfr. pag. 56. - Latina : Op. citato.
Studia : A. Voobus, opera citata in praec. numero. Dyroff, Zu E. ( ?)
Rede iiber « Alles ist Eitelkeit und Geistesplage », Festgabe A. Ehrhard,
Bonn 1922, pp. 119-40.
18. - Hymni de Abraham Qidunaja, monacho. Sunt 15 et
iacent in ms. Brit. Mus. Add. 14592, saec. VI- VII. Laudantur
virtutes asceticae huius viri, qui vixit paulo ante E.
Editio : LA, III, 749-836.
Versio latina : ibid.
19. - Hymni de Juliano Saba, numero 24, in eodem ms. ac
praecedens, argumentum simile habet.
Editio : LA, III, 837-936.
Versio latina : ibid.
20. - Epistula ad ascetas montanos prope Edessam, cuius genui-
nitas non tarn ms., saec. VIII, quam usu Diatessaron demonstratur.
m
64
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHRAEM
§ 19. SCRIPTA
65
Editio: OV, 113-31.
Studia : A. Voobus, A letter of E. to the Mountaineers. A literary
critical contribution to syriac patristic literature, Pinneberg 1947.
21. Fragmentum Epistulae ad Publium, ineditae, servatae
in ms. saec. XII sed genuinae propter usum Diatessaron.
Studia : F. C. Burkitt, S. E. Quotations from the Gospel, Cambridge
1901, pp. 70-2.
21. Hymni paraeneticus et macarismaticus, in ms. Brit. Mus.
Add. 14592 saec. VI-VII conservati sunt. Primus vero huius
mundi caducitatem cantat dum secundus perfectos laudibus exaltat.
Editio : LA, IV, 775-90.
D) Opera liturgica et varia
22. Hymni de Nativitate, numero 16, qui omnia quae ad
Epiphaniam et nativitatem Christi spectant commemorant quique
proinde ad unicum festum diei 6 ianuarii destinati videntur. Frag-
mentarie in ms. Brit. Mus. Add. 14571 anni 519, integre autem
in ms. Vat. Syr. 112 an. 552 conservantur. Plura in eis pro dogmate
nonnulla etiam pro liturgia invenire licet.
Editiones : Valde confuse AS dispersit hymnos eosque commixit cum
alia collectione, non tam securae authentiae, de Epiphania (cfr. E) 1.)
In AS Op. syr. 2, eduntur « 13 sermones de Nativitate Domini » (2, 396-
436) et quidem e ms. Vaticano. Sed nota : deest secundus hymnus qui
editur 2, 599-602. Praeterea sermo 2 = hymno 3 ; sermo 3 = hymno 4 ;
sermo 4 = 5 + 6 hymnis ; sermo 5 = 7 hymno ; sermo 6 = 8 hymno ;
sermo 7 = 9 hymno ; sermo 8 = 10+11 + 13 hymnis. Alia ex parte
LA II, 501-10 edit e ms. Brit. Mus. iam citato hymnum 12 et partim 16.
Vide ibi pag. 501 nota 2 discrepantiam inter ordinem ms. Brit. Mus. et
editionem AS.
Studia : P. Paschini, A proposito di un inno di s. E. sulla Nativita
di Nostro Signore, Ephem. Liturg. 41 (1927) 151-53. - E. Beck, E. Reden
iiber den Glauben, Rom 1953, p. 130.
23. - Hymni de ieiunio, qui sine dubio destinati erant ad
tempus quadragesimale. In libris liturgicis piures exstant talis
indolis E. tributi. Attamen omni dubio iiberi solummodo illi
tenentur qui in mss. valde antiquis iacent. Tales sunt Brit. Mus.
Add. 14571 anni 519 et Add. 14627 saec. VI-VII : quorum primus
continet 5 hymnos et partem sexti, secundus vero dumtaxat 2.
Editiones : LA II, 651-78.
24. - Hymni de Resurrectione Xti., qui continentur in supra-
citato ms. Brit. Mus. Add. 14627. Cantant descensum Christi
ad inferos et resurrectionem.
Editiones : LA II, 741-74.
25. - Hymni de azymis. Ex 21 hynmis periere sex (7-12). Con-
servantur in pervetustis mss. Brit. Mus. Add. 14627 saec. VI-
VII ; Add. 14571, anni 519. Recoluntur in his hymnis mysteria
Passionis et Resurrectionis Domini.
Editiones : LA I, 567-636.
26. - Hymni de Crucifixione. Octo servantur a mss. Brit. Mus.
Add. 14627 saec. VI-VII et Add. 14571 anni 519. Constituunt
commentarium theologicum et poeticum Passionis.
Editiones : LA I, 637-714.
27. - Hymni de confessoribus et martyribus. Ut constat e ms.
Brit. Mus. Add. 14592 saec. VI-VII E. scripsit 12 hymnos de con-
fessoribus et unum de filiis Shamonae, nempe de Maccabaeis.
Desunt vero 7 priores. Insuper ms. Brit. Mus. Add. 14574 saec. V-
VI continet hymnum de martyribus. -
Editiones : LA III, 641-96, 741-48.
28. - Sermones rogationis. Agitur de orationibus publicis ad
obtinendam pluviam. Philoxenus initio saec. VI cognoscebat iam
11 sermones rogationum s. E. Vetusturn ms. Brit. Mus. 17164
saec. VI continebat saltern 10 sermones, quorum hodie solum 8
et 9. integre alii vero solum fragmentarie. Folia autem deperdita sup-
pleri satis bene possunt ope ms. Dublinensis B. 5. 18 ineuntis
saec. XVII, qui continet sermones « quos e sermonibus beati E.
elegit et apte disposuit Mar Iaqira », non melius cognitus. Ser-
mones hi habentur etiam in Breviario Chaldaico ed. P. Bedjan
torn. I, Parisiis 1886, 411-93. Hi sermones adhibentur a Chaldaeis
m
66
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHRAEM
§ 19. SCRIPTA
67
et Nestorianis in « Rogationibus Ninivitarum », quae tempus
quadragesimale praecedunt. Preces pro pluvia notae sunt et Maro-
nitis et Iacobitis.
Editiones : LA III, 1-126 [8.et 9 pp. 111-26]. E posterioribus mss.
liturgicis non tantae auctoritatis, LA, IV, 367-462. - I. E. Rahmani,
Bessarione 2. ser. 4 (1903) 165-85 e ms. saec. XVII ; 5 (1903) 4-13 e tardio-
re ms. edit sermones quos falso credit esse rogationum. Prius veros edi-
derat sed sine loci aut anni indicatione.
Studia : P. Kruger, Die Regenbitten Aphrems des Syrers, OC 3.
Ser. 8 (1933) 12-61, 144-51.
29. - Carmina Nisibena. Constituunt pulcherrimum poema
quod constabat 77 hymnis, quorum tamen 8, (22-24) hucusque
latent. Conservantur in ms. Brit. Mus. Add. 14572 saec. VI ads-
cribendo et in aliis validae auctoritatis. Ipse E. compilavit hymnos
qui diversis annis suae vitae ab ipso compositi sunt ac proinde
efformant quasi commentarium poeticum propriae vitae. Hymni
1-21 narrant fortunas bellicas Nisibis in pugna contra persas et
laudes episcoporum urbis, inter quos S. lacobus, Babu et Volo-
geses. Haec composita sunt circa annum 359. Hymni 25-30 agunt
de Edessa et scripti sunt circa ann. 370. Hymni 31-34, de Carrhis,
probabilius a. 364 exarati laudant eius episcopum Vitum. Hymni
35-77 tractant res dogmaticas, maxime eschatologicas, et Edessae
inter ann. 363-73 redacti esse videntur.
Momentum horum hymnorum pro historia est grave. Nam
priores alludunt ad bellum inter romanos et persas et praesertim
ad obsidionem Nisibis anni 350. In aliis insuper res narrantur de
episcopis Nisibis, Harran et Edessae quae non sunt in aliis fontibus,
iter Thomae in Indiam etc. Nee minus momentum est pro dogmate
cum in his hymnis praeclara testimonia habeamus de novissimis
et de plena B. Mariae immunitate a peccato.
Editiones : G. Bickell, S. E. Syri Garmina Nisibena additis prole-
gomenis et supplemento lexicorum syriacorum primus edidit, vertit, ex-
plicavit, Lipsiae 1866.
Versiones : Latina : G. Bickell, op. cit. - germanica : P. Zingerle,
et A. Rucker, BKV. - C. Macke, Hymnen aus dem Zweistromeland, Mainz
1882 [sermone metrico].
Studia : A. Colonna, L'assedio di Nisibis del 350 D. C. e la cronolo-
gia di Eliodoro Emiseno, Athenaeum N. S. 28 Pavia (1950) 79-87.
30. - Sermones de praedicatione Ionae in Ninive. lacent in
ms. Brit. Mus. Add. 14573 saec. VI, cuius lacunae ope antiquae
versionis graecae compleri possunt.
Editiones : AS Op. Syr. 2, 359-87.
Versiones : Graeca antiqua AS Op. graec. 3, 561-8. - Latina : AS in
op. citatis. - Anglica : H. Burgess, The Repentace of Ninnive, London
1853.
31. - Sermones de reprehensione. Plures E. tribuuntur, sed
propter vetustatem codicis solum duo plenam fidem mereri
videntur, qui in Brit. Mus. Add. 14573 saec. VI primus integer,
secundus incompletes conservantur. A ruina Nisibis E. occasio-
nem carpit ut ad paenitentiam hortetur.
Editiones : LA II, 335-62 [1 sermo].
32. - Sermones de Nicomedia. Gennadius (+ 492/505) in De
•uir. inl., 66 scribit : « .. ruinam etiam Antiochiae elegiaco carmine
planxit, eo auditores imbuens sono, quo E. diaconus Nicomediae
lapsus ». Ergo E. cecinit destructionem Nicomediae per terrae
motum (358). In versione armenica exstant omnes sermones, dum
in textu syriaco restat unus integer et aliqua fragmenta aliorum,
in mss. saec. VIII-XI.
Editiones: I. E. Rahmani, St. Syr. II, Sharfe 190, pp. 20 7 27.
Versio armenica antiqua e ms. Jerus. 326 monast. Jacobi, F. Murat
Sexdecim sermones de urbe Nicomediae a s. E. syro [armenice], Sion,
Jerusalem 1 (1927) 314-15 ; 381-83 ; 2 (1928) 28-31, 61-62, 93-95, 157-59,
186-88, 219-22, 278-79, 346-48, 382-83 ; 3 (1929) 31-37, 78-79, 184-90,
222-23, 276-79 ; 5 (1931) 121, 185-87 ; 6 (1932) 154-6.
Studia : F. Murat, Sexdecim hymni recenter inventi s. E. de urbe
Nicomediae, in Huschardzan, Miscellanea jubilaei Congregationis Mechi-
taristorum Vindobonae, Wien 1911 [armenice] pp. 203-8.
33. - Antiphonae. In versione armenica in ms. S. Lazari,
Venetiis, et in ms. in curia episc. arm. Nicosiae, quae vetus ms.
Etchmiadzin incomplete transcribunt, conservantur antiphonae
e collectione quae 51 continebat.
Editio versionis armenicae nr. 46-51 : G. S. Antiphonae S. E. Venetiis
1934. - Gallica ant. 48 : L. Maries, Une antiphona de Saint E. sur l'Eu-
charistie, Rech. Sc. Rel. 42 (1954) 394-403. - Idem, Deux Antiphonae de
s. E., ib. 45 (1957) 396-408 [ant. 5-6].
W®,
68
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHRAEM
§ 19. SCEIPTA
69
m
E) Opera dubia
Plura sunt scripta quae E. tribuuntur pro quorum genuinitate
tamen nullum securum criterium invocari potest. Hoc porro
legitimum dubium de authentia diversos habet gradus, maxime
si aetas codicum prae oculis habeatur. Interdum hoc dubium
quasi subtile velum opponitur ut in codicibus liturgicis quae
quadam libertate hinc et inde seligunt nee magna vetustate gaudent.
Profundum examen critico-litterarium horum scriptorum, uti
sperare licet, plura dubia removere adhuc poterit.
1. Hymni infestum Epiphaniae. - Ed. : LA I, 1-144 (ms. saec. IX-X).
2. Hymni de Maria. - Ed. : LA II, 520-642. - Vers. ital. : G. Ric-
ciotti, Torino 1940. - Studium : C. Vona, Alcune osservazioni sugli Inni
alia Vergine di S. E. ,Eunt. Doc. 6 (1953) 381-85. (ms. saec. IX-X).
3. Hymni in martyres. - Ed. : LA III, 695-740 (ms. saec. IX-X).
4. Hymni in 40 martyres Sebastes. - Ed. AS Op. Syr. 3, 296-98 (ms
saec. IX).
5. Funebres canones qui in traditione et nestoriana et iacobitica inve-
muntur, qui tamen mss. solum inde a saec. IX constant. - Ed. AS Op
Syr. Ill, 313-44, 346-59. Cfr. § 23.
4. Homiliae in initio Quadragesimae, ubi de Gn et Ex et de descensu
Spiritus, quae, etsi in ms. saec. V-VI, Brit. Mus. 17189 inveniantur,
videntur versiones a graeco, forsan a Chrysostomo, esse. - Ed. ■ OV 74-
104. - LA II, 707-18. Cfr. Burkitt S. E. Quotations from the Gospel
Cambridge 1901, pp. 74-79. '
5. Catenae de Jud. Sam. Reg. Proph. Thren. Pentateuch. Jos. Job,
compilatae ab auctore iacobita saec. IX. - Ed. : AS Op Syr 1 308-567 •
2, 20-315 ; 1, 116-93, 226-307 ; 2, 1-19. - LA II, 105-310. - Stud. : Th!
Lamy, Les commentaires de s. E. sur le prophete Zacharie RB 6 (1897)
380-95, 535-46 ; 7 (1898) 89-97. - Burkitt, 86-89.
6. Citationes in Commentario in Pent, arabico. - Ed. P. de Lagarde
Matenalien zur Kritik u. Gesch. des Pentateuchs, II, Leipzig 1867, pp'.
3-182.
7. Biographia Abrahami Qidunaja (primum ms. quod E. tribuit est
saec. VI, quod tamen simul falso E. tribuit opus Theodoreti de Ioanne
Saba. - Ed. : Lamy, AB 10 (1891) 10-49. - LA IV, 1-84 - P Bedtan
AMS 6, 465-94. - Vers, graec. : AS Op. graec. 2, 11-20.
8. Notitiae de Apostolis, fragmentum mutilum quod a ms. saec. IX
E. tribmtur. - Ed. : A. Barsaum, CSCHO Ser. Ill, 14, Lovanii 1917 1920 •
pp. 21-22 [vers. lat. 15]. '
9. Hymni 18 liturgici, qui paraeneticum et paenitentialem characte-
rem prae se ferunt et qui in mss. liturgicis saec. VIII-IX continentur. Ed. :
AS Op. Syr. 3, 412-5, 453-5, 415-37, 451-53, 437-40, 447-50, 470-73,
450-51, 443-7.
10. Hymni ad liturgiam funebrem, inter quos aliqua Carmina Nisibena
miscentur. Sed. cod. est saec. XL - Ed. : LA III, 937-58.
11. Hymni de Nativitate et ieiunio, habentur in mss. inde a saec.
IX, in quibus pro festo Epiphaniae et pro Quadragesima hymni colligun-
tur.^ Nee desunt in his hymnariis aliqui hymni genuini e veterioribus mss.
noti, ut hymni de Nativitate quos recensuimus inter authenticos sub
Nr. 22. Sed de aliis deest sufficiens securitas. - Ed. : AS, Op. Syr 2 396-
437. - LA II, 429-511, 643-708. - LA I, 1-144.
12. Hymni liturgici varii apud jacobitas in codicibus liturgicis conser-
vatis qui tamen ad summum saec. VIII attingunt. - Ed. : LA IV, 681-706.
- LA IV, 737-46 [monologus Petri qui etiam Balaeo et Jacobo Sarugensi
tribuitur] ; IV, 679-82, 705-36, 745-76.
13. Hymni acrostici quorum plures in liturgia maronitarum, aliqui
vero apud nestorianos E. tribuuntur. - Ed. : AS, Op. Syr. 460-3, 485-6
511-12, 539-44, 463-545. - Stud. Burkitt, 12-5, 19. - A. Baumstark,'
Festbrevier und Kirchenjahr der syr. Jacobiten, Paderborn 1910, p. 149-
50. - Idem, Das « syr.-antiochen. » Ferialbrevier, Katholik 82 (1902) 401-
27, 538-50 ; 83 (1903) 43-54.
14. Sermo de unctione lesu a peccatrice in ms. saec. IX. - Ed. : LA I,
311-38. - Versio graec. : AS, Op. Graec. 2, 297-306 ; 3, 385-406. - coptica :
1. Guidi, Bessarione 2,4, (1897) 1-21.
15. Sermo de sacrificio Isaaci, in ms. saec. XI-XII. - Versio graeca :
AS, Op. Graec. 2, 312-21. - S. G. Mercati, S. E. opp. 1, pp. 43-83.
16. Sermo de Elia et Sarepta, in ms. saec. IX..- Vers, graeca: AS Op
Graec. 3, 240-43. - Mercati 1, 201-23.
17. Duo sermones de Job, e quibus unus etiam Jacobo Sarugensi
tribuitur. Constant in mss. saec. VIII-IX. - Ed. : I. E. Rahmani, St Svr
2, 92-115.
18. Sermo contra iudaeos in mss. secundi millennii. - Ed. : AS, Op.
Syr. 3, 209-24.
19. Sermones octo de Passione pro usu liturgico, sed a mss. recentio-
ribus et paucis servati. - Ed. : LA I, 339-566.
20. Sermo exhortatorius « de caritate » (mss. saec. IX). - Ed. : LA I
275-310.
21. Sermo in Isaiam 26, 10 (mss. saec. X). - Ed. : AS, Op. Syr. 2,
344-50.
22. Sermo in Eccl. 1, 2 (ms. saec. XVI). - Ed. : AS, Op. Syr. 2, 338-44.
23. Sermo de Providentia. - Ed. : I. E. Rahmani, St. Syr. 2, 33-4,
36-37.
24. Sermo de lucta Satanae contra homines (ms. saec. X). - Ed. : I. E.
Rahmani, op. cit. 115, 135-46.
25. Sermo de ps. 110, 10 (ms. saec. XVI). - Ed. : AS, Op. syr. 3, 629-
26. Exhortatio ad patientiam. Ed. : LA IV, 217-26. - Rahmani, op.
cit., 2, 56-9.
27. Sermones de paenitentia, qui omnes in mss. recentioribus iacent
excepto unico qui partim in ms. saec. VI servatus iam prius recensitus est.
(N. 31) Dubii autem ed.: AS, Op. syr. 3, 369-87; 2, 350-9. -LA IV, 85-119,
124-40. - Rahmani op. cit. 2, 121-19, - AS Op. syr. 3, 654-87. - LA IV,
263-356.
^^a
70
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHRAEM
28. Sermones varii de ascesi monastica (mss. recentiora). - Ed. : LA
IV, 207-15, 225-62. - Rahmani 2, 116-20, 48-52, 38-47, 66, 80. - P. Zin-
gerle, S. E. Syri sermones duo, Brixen 1868. - idem, Monumenta syr. I,
Innsbruck 1869, pp. 4-12.
29. Sermo de Antichristo et novissimis (mss. recentiora). - Ed. : LA
III, 188-212. - Vers, graec. : AS, Op. graec. 2, 192-230, 247-58.
30. Sermones de defunctis (mss. saec. IX). - Ed. : AS, Op. Syr. 3,
325-95, 242-7. - I. E. Rahmani, I Fasti della Chiesa patriarcale antiochena
VII-X.
31. Sermo exhortatorius (ms. saec. XI). - Ed. : AS, Op. Syr. 2, 236-8.
32. Orationes variae (mss. recentia). - Ed. : AS, Op. Syr. 3, 480-1. -
LA III, 211-30. - Rahmani, St. Syr, 2, 91-2. Cfr. alias ineditas apud
Baumstark, 51 nota 6.
33. Cantica matutina 8 (ms. saec. IX). - Ed. : Rahmani, ib. 2, 133-4.
34. Cantica ad mensae benedictionem 10 (forsan in ms. saec. VIII-IX
Brit. Mus. Add. 17141). - Ed. : Rahmani, ib. 2, 1-19.
35. Cantica varia liturgiae nestorianae. - Ed.: AS, Op. Syr. 2, 330,
536-7, 540-1. - Vers, germanica: J. M. Schonfelder, ThQ. 48 (1866)
189-93.
F) Spuria
Homilia de monachis vagantibus ed. a A. Haffner, in Sitzb. Ak.
Wiss. Wien 135, IX. Cfr. A. Voobus, Untersuchungen iiber die Authen-
tizitat einiger asketischer Texte, iiberliefert unter dem Namen « E. Syrus »,
Pinneberg 1947. - Sermo de Transfiguratione, qui est Isaaci Ant. : vers,
germanica BKV. - Dialogus de die festo Nativitatis. Ed. : N. J. Marr,
TuU. zur armen.-georg. Philol., Peterburg 1900. - De corpore humano,
ed. AS, Op. Syr. 2, 316-18. - Philosophica ed. a S. Samuel, Halle 1893.
20. Doctrlna
Studium theologiae dogmaticae E., qui simul et doctor et
poeta est, non est valde facile. E. enim docet canendo, et loco
adhibendi terminologiam philosophicam imagines congerit et
allusiones poeticas sub quibus saepe doctrina dogmatica latet.
Praesertim symbola et prototypes V. Testamenti cum veritate
Novi adeo intime connectit ut de tenuitate symboli ad plenam
realitatem christianam fere insensibilis sit transitus. Haec autem
dum attentum examen et plenam cognitionem styli et terminolo-
giae E. requirunt, non obstant quominus doctrina dogmatica E.
eximia sit et ad normas orthodoxiae accommodata. Si autem
altissima capita talis doctrinae definire licet, inprimis laudanda
§ 20. DOCTRINA.
71
est doctrina de Deo Uno et Trino, de Christo et de Maria Virgine.
E. a pluribus appellatus est « Doctor Marianus ».
Theologia et exegesis E. potius ad scholam antiochenam
reducendae videntur. Influxus philosophiae coaevae vix adest,
nee E. speculationi cuilibet indulget. Aliqua affinitas E. cum
exegesi rabbinica notata est.
Studia : Generalia : A. Haase, S. E. Syri theologia, quantum ex libris
poeticis cognosci potest, Halis Sax. 1869. - G. RicciOTTi, op. cit. - Idem,
Alcuni punti della teologia di s. E. ,Sc. Cattol. (1924) 267-71, 344-55. -
C. Eirainer, Der hi. E. der Syrer. Eine dogmengesch. Abhandlung,
Kempten 1889. - A. Vaccari, S. E. dottore e poeta, Civ. Catt. 1922, 2,
494-510. - E. Beck, E. Reden iiber den Glauben, Romae 1953. - Mario-
logia : J. M. Bover, S. E., doctoris syri, testimonia de universali B. Mariae
V. mediatione, ETL 4 (1927). - M. Ginnetti, Un precursore di Efeso :
S. E. e la sua mariologia, Sc. Catt. 59 (1931) 28-44, 81-90, 177-89. - I.
Ortiz de Urbina, La mariologia nei PP. siriaci, OCP 1 (1935) 100-103. -
L. Hammersberger, Die Mariologie der Ephremschen Schriften, Innsbruck
1938. - P. Kruger, Die somatische Virginitat der Gottesmutter im
Schrifttum E. des Syrers, Alma Socia Christi, vol. V, Romae 1952, pp.
46-86. - M. Gordiixo, Mariologia orientalis, Romae 1954. - I. Ortiz de
Urbina, I Vale el testimonio de S. E. en favor de la Inmaculada ? EE 28
(1954) 417-22. - Idem, Dignitas regia Mariae iuxta primaevos syros, Virgo
Immaculata, vol. 12, Romae 1956. 1-11. - E. Beck, Die Mariologie der
echten Schriften E., OC 40 (1956) 22-40. - Sacramento : E. Beck, Die
Eucharistie bei E. ,OC 38 (1954) 41-67. - Idem, Le bapteme chez saint E.,
OS 1 (1956) 111-36. - Eschatologia : E. Beck, Eine christliche Parallele zu
den Paradiesesjungfrauen des Korans ? OCP 14 (1948) 398-405. - J. Da-
nielou, Terre et Paradis chez les Peres de 1'Eglise, Eranos-Jahrb. 22,
Zurich 1954, pp. 433-72. - I. Ortiz de Urbina, Le Paradis eschatologique
d'apres saint E., OCP 21 (1955) 467-72. - Varia : S. Tyszkiewicz, Die
Primatslehre des hi. E., Ex Oriente her. v. L. Berg., Mainz 1927, pp. 340-
45. - J. M. Bover, De S. Joseph S. E. Syri testimonia, ETL 5 (1928)
221-24. - P. Kruger, Missionsgedanken bei E. dem Syrer, Z. f. Missionsw.
u. Religionsw. 4 (1914) 8-15. - I. Hausherr, Utrum S. E. Mariam Marthae
plus aequo anteposuerit, Or. Christ. 31, 1, Romae 1933. - J. Michl,
E. und die neun Chore der Engel, ThQ 118 (1937) 474-91. - X. Ducros,
Le dogme de l'inspiration chez S. E. d'apres ses commentaires de l'Ancien
Testament, Melanges F. Cavallera, Toulouse 1948, pp. 163-77. - E. Beck,
Das Bild vom Spiegel bei E., OCP 19 (1953) 5-24. - L. Leloir, E. et
1'ascendance davidique du Christ, in K. Aland - F. L. Cross, Studia
patristica I, Berlin 1957, pp. 389-95.
A) De Deo Uno et Trino
Contra gnosticos dualistas defendit E. unitatem Dei cui dat
titulum « itj a » ; iam vero syriace hoc verbum significat non sim-
72
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHRAEM
§ 20. DOCTRINA
73
i
B
pliciter « ens » secundum etymologiam vocis sed tale ens quod ab
aliis non procedat, id quod graeci coaevi declarabant per « agen-
neton ». lam vero E. reprehendit marcionitas et manichaeos quod
etiam materiam et alias res creatas « itje » voccnt. Deus est invisibilis,
quare nee Moyses proprie naturam divinam vidit, et ipse Paulus
caecus factus est ; sed acies nostrae visionis a Deo roborari potest.
Deus omnipraesens caret qualitate, quantitate et loco.
Tnnitatem E. aperte confitetur « unam naturam, in uno
nomine tres personas ». Haec fides fundatur in Scriptura ; nee
licet nomina personarum pro libitu ordinare. Hae tres personae
comparantur -soli, lumini et calori quae simul tria et unum sunt.
Divinae personae cognoscunt se modo perfecto et peculiari. Gene-
rale criterium valet quod circa Trinitatem verba Scripturae sim-
pliciter sumantur : ergo « Pater » est verus pater qui secundum
naturam genuit Filium ; huic communicat suas perfectiones.
Verbum erat ab aeterno ; nee erat mera vox transiens sed verus
films, similis natura suo Patri. Contra arianos scribit : « Hoc Ver-
bum .. ante initium et ante tempus est, quia nee dies datur nee
tempus quo ipsum non erat. Verbum verum est, quod non uno
tempore est et alio non est, aut aliquando non fuit et aliquando
factum est, sed quod semper continuo, ab initio, ab aeternitate
lam erat ». Ipse est Filius natura non adoptione. Clare affirmatur
consubstantialitas Verbi cum Patre, licet non adhibeatur neque
symbolum Nicaeae neque vox « homousion » aut alia analoga. Ex
adiunctis tamen patet E. synodi nicaenae notitiam habuisse.
Spiritus Sanctus non est postponendus Patri et Filio. « Ut
ipse [Xtus] est Deus, ita et is qui mittitur [Spiritus] Deus est. Si
ideo quia Spiritum mittit [Xtus] maior esset eo, etiam Spiritus,
quia duxit eum [Xtum] in desertum ut tentaretur, ipso esset
maior ». Ipse non est nee filius nee soror, sed ex Patre est et eiusdem
naturae. Quod Spiritus etiam a Filio procedat licet expresse non
dicatur, tamen satis innuitur. Non est genuinus textus hymni de
Trinitate qui adduci solet. Alius loquitur : « qui spiravit Spiritum
sanctum, sputum immundum accepit » (LA II, 351-54). quod
tamen directe refertur ad spirationem lactam in discipulos post
Resurrectionem. Alius habet : « Inde ex natura sua [Xts] pignus
verum, Spiritum Paraclitum, pignus vitae in eos demisit ». Sed
ibi loco « ex » syriacus habebat indubie « men » quae particula vel
significat Spiritum esse e natura Xti vel missum esse e loco suo
naturali ; ergo pro directa affirmatione deest certitudo.
B) De Christo Domino
Verbum incarnatum est ut victoria melius appareret et ut mani-
festaret se non ex invidia prohibuisse accessum Adami ad divini-
tatem. Venit et carnem induit «ut per id quod apprehenditur
apprehenderetur id quod apprehendi non potest, et per id quod
non apprehenditur caro se averteret ab eis quae earn apprehen-
derant ». Contra docetismum gnosticorum saepe E. inculcat ve-
ram fuisse et humanam carnem Christi. Sed non solum corpus
induit, nam contra « scrutatores » asseritur animam etiam humanam
ab eo assumptam esse.
Etiam post incarnationem Christus est Deus, nee corpore
circumscriptus erat sed extendebatur usque ad Patrem. Xtus.,
qui identificatur cum praecedenti Verbo, est subiectum omnium
praedicationum. E. adhibet saepe communicationem idiomatum.
v Hoc Verbum caro factum est et habitavit in nobis. Dehinc ergo
quodcumque post impletum hoc verbum in Scriptura de Verbo
audieris, non de mero soloque Dei Verbo intelliges, sed de Verbo
quod carne indutum est, id est narrationes sunt mixtae, divinae
sunt omnes et humanae, excepto illo primo et principali omnium ».
In Christo inconfusae fuerunt divinitas et humanitas. « Obtu-
lerunt[magi]ei munera, aurum humanitati eius... et thus divinitati
eius ». « Sicut ignominiae subiecta est divinitas eius in humanitate
sua, sic honoravit humanitatem suam in divinitate ». « Divina eius
natura humanam commendavit, nam ilia hanc in passione dese-
ruerat et reliquerat. Non ita ab humanitate discessit divinitas ut
ab ea abscinderetur, sed per virtutem suam ab occiso et occisoribus
abscondita est... » «Natus est Deus homini unitus, non nativi-
tate personae suae, sed nativitate naturae desponsatae, cui nasci
secundum carnem naturale est. » « Carnem ab hominibus assumpsit,
ut humanitas ad suam divinitatem pervenire posset, et divinitatem
ostendit ne eius humanitas contemneretur ». Interdum humanitas
dicitur vestimentum divinitatis.
Humanitas et divinitas intime inter se unitae erant. Divina
natura Verbi ineffabiliter unita est omnibus partibus animae et
corporis. Interdum adhibentur voces «mixtio» et «miscere» ad
exaltandam illam unionem, quae tamen voces non licet interpre-
tari in sensu confusionis naturarum, si alii etiam textus confe-
rantur.^ « Cur ^ quaeritis me occidere ? Tres nempe ordines sunt
Domini nostri : primus divinitatis solius, secundus divinitatis et
humanitatis per mixtionem, tertius humanitatis solius ». « Certe
74
I PARS - CAPUT III : SANCTUS EPHEAEM
et homo est et Deus, quia humanitas eius mixta est cum divinitate
eius ». Nemo admirabitur quod E. adhuc expresse non usurpet
formulam « unum prosopon[qnuma] et duae naturae [kjane] ».
Commentans illud : « Non sicut ego volo sed sicut tu » alludere
videtur. E. ad duas voluntates in Xto. ubi tamen concordia cum
voluntate Patris manifesta fit.
Soteriologia apparet maxime in Commentario in Paulum,
qui confirmat Deum pro omnibus mortem gustasse. Salus vero
perfecta est ope passionum et sacrificii Christi.
C) De Maria Virgine
Etsi E. non usurpet vocem « Deipara », tamen divinam ma-
ternitatem Mariae satis clare docet. « Maria sola erat genitrix
Unigeniti ». « puer eius [Mariae] est Dominus angeli ». « Maria
peperit vivificatorem », qui textus e Commentario in Diatessaron
sumuntur.
Virginitas ante partum et in partu aperte affirmatur, sed
quod magis mirandum est, primus E. refutat in eodem opere
argumenta eorum qui aiebant Mariam post Incarnationem virgi-
nitatem in commercio cum losepho amisisse. Obiectiones vero
sunt quod in Evangelio dicatur : « Donee peperit.. », quod appareant
" fratres » Iesu. Optime ad haec respondet et ita concludit : « Con-
cepit Virgo et peperit Emmanuelem et amplius non peperit ».
Primus E. textum profert qui implicite sed directe Concep-
tionem Mariae ab omni peccato immunem dicit. « Tu solum et
Mater tua sub omni aspectu boni (pulchri) estis ; nulla enim labes
in te, Domine mi, et nullae maculae in Matre tua » (Carm. 27
Nisibenum). Ergo omnis macula moralis excluditur a Xto aeque
ac a Maria, et quidem ita ut ipsi soli hoc privilegio gaudeant.
Igitur non agitur de mera virginitate aut de communi sanctitate
aut de sanctificatione in utero. Aliqui recentes auctores putarunt
textum vi carere ideo quod E. naturam peccati originalis non bene
perspexerit. Sed vis manet nam E. peccatum originale, quod per
baptismum tollitur, saltern ut maculam considerat.
Mariae concursus in Redemptionem non semel ab E. illustra-
tur, qui insistendo in iam nota antithesi Eva-Maria scribit : « Eva
peperit occisorem, ideo Maria peperit Vivificatorem. Ista peperit
eum qui effudit sanguinem fratris sui, sed haec peperit eum
cuius sanguis effusus est a fratribus suis. Ista vidit eum qui tre-
§ 20. DOCTRINA
75
mebat et profugus erat propter exsecrationem terrae, et haec eum
qui sustulit exsecrationem et clavis affixit earn in ligno crucis »,
« Cum enim benedicta in mulieribus esset Maria,, per earn soluta
sunt maledicta quae ab initio (erant), quibus in doloribus et male-
dictis paritur films ». (Comment, in Diatessaron.). Alibi E. scribit :
«Eva, mater omnium viventium fuit fons mortis pro omnibus
viventibus ; sed floruit Maria, nova vitis prae vite antiqua Eva,
habitavitque in ea Vita nova, Christus, ut morte pascente et
accedente confidenter pro more, ei in fructu mortali occultaretur
vita mortis destructiva » (Serm. de Dom. N.)
Regia dignitas Mariae satis ab E. innuitur et quidem exinde
repetita quod Maria, filia Davidis, Mater Regis Regum fuerit.
Aliquae imperfectiones, inter quas gladius dubii in Calvario, a
Commentario in Diatess. Mariae tribuuntur.
D) De creatione
Deus non potuit non creare, nam «si ipse potuit et tamen
non creavisset monstrasset nobis malitiam ».-
Diaboli versantur subtus caelum nee possunt ascendere ad
regionem angelorum.
Homo constat corpore, anima (nephes) et spiritu (ruha).
« Spiritus habitat in capite ; verbum eius in ore, et anima est utrius-
que mediatrix in omni re ».
E) De peccato et gratia
E. docet peccatum Adae transiisse in omnes homines. « Cum
autem ex perditione Adae res creatae humilitatem eius induissent,
teste Apostolo : Creaturae subiectae sunt vanitati, Filius Creatoris
ad eas sanandas venit, ut in suo adventu maculae earum per bap-
tismum mortis suae tolleret » (Comm. in Diat.) « Quemadmodum
primus ille [Adam] seminavit immunditiae peccatum in corpora
munda et sepultum est fermentum malitiae in universam massam
nostram, sic Dominus noster seminavit iustitiam in corpus peccati
et fermentum eius massam nostram commutavit ». Hoc fermen-
tum Adae est etiam apud infantes : « exploravi eos singulos ab utero
et vidi in iis fermentum nostrum ». Xtus. baptizatus est in iusti-
tiam, quia sine peccato erat, sed ipse baptizavit in gratia « quia
reliqui homines peccatores erant ».
76
I PARS - CAPUT III: SANCTUS EPHRAEM
Gratia necessaria est ad salutem. « Nee enim nisi tua dedu-
cente gratia me illuc (in Paradisum) perventurum confido ».
F) Eschatologia
Poenae inferni erunt aeternae.
In die iudicii ipsae « res creatae renovabuntur ».
Non liquet utrum E., cum Aphrahate, hypnopsychiam teneat.
« Omnibus est una via, fratres mei : a nativitate usque ad mortem
et a morte usque ad resurrectionem ; sed inde incipiunt duae
viae ». Tamen ipse ait ; « Sub terra sunt cadavera et corpora sepul-
torum et in caelo sunt iusti. Ecce enim utrumque portat deposita
hominum ».
Caelum pro E. est ipse paradisus Adami in quern tamen iusti
intrare non possunt ante resurrectionem. Interea requiescunt in
saeptis et quasi in suburbio Paradisi. In Paradiso vero erit con-
templatio Dei. E., qui ignorare videtur Apocalypsin, haec elementa
sumpsit probabilius e doctrinis iudaeochristianis. E. invocat inter-
cessionem sanctorum.
G) De Ecclesia
Ecclesia est una, est corpus Christi perfectum eiusque imago.
« Ipsa dona Spiritus velut membra sunt, quae fiunt in augmentum
corporis Ecclesiae, ut in charitate perficiatur aedificatio eius ».
Ecclesia est in magisterio infallibilis, sancta et perpetua.
Saepe asseritur ab E. Petrum fuisse « principem » et « caput »
apostolorum et « fundamentum Ecclesiae ». Petrus postquam ter
Domino amorem testatus est « postquam charitatem suam quasi
pignus dedit, Ipsius oves accepit ut pasceret ».
Nihil de sede romana.
H) De Sacvamentis
Baptismus est necessarius. Christus, B. Virgo et apostoli
baptizati sunt. «Aqua expiationis nostrae non ipsa sanctificat,
sed nomina, quae super earn commemorantur, haec hunt expia-
tores nostri ». Baptismus tollit maculas, dimittit poenas.
Clara habentur de praesentia reali in Euchar.istia. « Corpus
et sanguinem eius tangimus, quod est pignus vitae nostrae ».
§ 20. DOCTRINA
77
Effectus extolluntur : « Corpus eius pro fructu illius arboris man-
ducavimus, et mensa eius pro paradiso voluptatis nobis facta est,
et iusto eius sanguine maledicta a nobis abluta sunt ». « Panis
intravit et compensavit damnum aviditatis Adami ». « Per unum
corpus quod accipimus unum corpus efficimur ». « Corpus omnia
corpora sanctificans ». De necessitate vero : « Qui non comunicat
nee participat huic sacramento non habet vitam ». Eucharistia est
simul sacrificium. « Etenim pro sacrificio omnium animalium
quod in Jerusalem tantum offerebatur, ecce in toto orbe corpus
vivum in hostiam vivam hodie offertur ».
Unctio dabatur in baptismo. De unctione infirmorum agitur
quando asseritur periodeutes venire ad infirmum : « Orant ; unus
spirat in te, alius signat te », quod probabilius dicitur de extrema
unctione.
Paenitentia sacramentalis datur post baptismum. « Macula cul-
parum post baptismum admissarum abluitur lavacro laesorum ».
Haec vero peccata «laboribus reduplicatis » remitti possunt.
Matrimonium est « purum et decens si iuxta legem, impu-
rum et inhonestum si illegitime fiat ».
Ordinis consecratio non peribit. « Transmisit earn Dominus
noster apestolis et ea quae est in nostra Ecclesia est continuatio
eius ».
Caput IV
ALII SCRIPTORES EDESSENI SAEC. IV
§ 21. Aithallah.
Fuit ep. Edessae (an. 324/5-345/6) et ut talis adfuit Concilio
Nicaeno (cfr. Nomina episcoporum). In pervetusta versione ar-
menica, quae medio saec. V facta esse videtur, conservatur epist. A.,
secus in syriaco sermone amissa, « ad christianos in Persarum regione
de fide ». Eius authentia communiter admissa est, quae tamen
hucusque examini non est subiecta.
Post brevem narrationem de his quae evenerunt in Concilio
Nicaeno, ubi Constantinus christianam fidem professus est, tra-
dit formulam fidei quae a recensione genuina multum verbis
discrepat. Immo non desunt formulae, ut « tres personae habent
simul unam eandemque substantiam ac naturam «, « tres personae
consubstantiales » quae potius ad theologiam postnicaenam per-
tinere videntur. Proponitur ergo series propositionum orthodo-
xarum de Trinitate inter quas non deest clara affirmatio divinitatis
Spiritus Sancti. Dein alluditur ad decretum de die Paschatis.
Postea, copiosis textibus Scripturae adductis, illustratur thema
Incarnationis et quaestiones de relatione Christi cum ceteris per-
sonis Trinitatis. Tandem agitur de naturis angelorum et daemonum
et deducitur « nihil natura bonum aut malum esse » ; quae omnia
etiam contra gnosticos scripta videntur.
Ed. vers, antiquae armenicae : J. Thorossian, Venetiis 1942 [cum
vers, latino].
Studia : Baumstark 31.
§ 22. 'Uda ,seu 'Udai.
C U. qui a graecis «Audaios» vocatur, archidiaconus erat Edessae
tempore concilii Nicaeni (325) ; qui propter praescripta circa diem
§ 24. ZENOBIUS E GAZIR
79
Paschatis ab Ecclesia recedens sectam audianorum condidit.
Dicitur plures apocryphas apocalypses composuisse quae gnosi et
astrologiae indulgebant, si e paucis extractis et e testimonio vete-
rum historicorum iudicare licet.
De U. narrant Ephraemus, (adv. Haeres. 24). Theodoretus
H. E. 4,10; haeres. fab. compend. 4,9, Socrates H. E. 5,23,
Epiphanius Panar. 70, Theodorus bar Koni Lib. Schol. 2, p.
319-20.
Breves citationes U. inveniuntur apud Theodorum bar Koni
op. cit.
Studia : E. Nestle, ZNTW 3 (1902) 166.
§ 23. Asuana.
A. fuisse monachum Edessae saec. IV eumque ob hallucinatio-
nem praecipitem ruisse necnon hymnos «madrase» composuisse qui
« usque in hanc diem decantantur » narratur a Philoxeno in epist.
ad Patricium. lam vero A. fuisse magistrum Ephraemi atque
auctorem cuiusdam hymni funebris qui inter dubia opera Ephraemi
a ms. saec. IX traditur, cum solum ab Antonio Rhetore Tagritensi
an. 825 asseratur et in coaevo ms. Vat. Syr. 92 an. 823 confirmetur
omnino incertum est.
Ed. hymni [cum vers, lat.] inter Ephraemi, AS, Opera Syr. 3, 324
ed. Assemani. - I. E. Rahmani St. Syr. 4, XXVII-III (74-75).
Ed. fragm. epist. Philox. ibidem XXVII (73).
Studia : Baumstark 29.
§ 24. Zenobius e Gazir.
Scimus Z. fuisse discipulum Ephraemi, diaconum Edessae, et
contra Marcionem tractatum scripsisse. Cum nihil restet syriace,
armenice tamen conservantur duo sermones de traditione Judae,
unus in laudem Meletii seu Melitii antiocheni et alter de quodam
martyre. Cum Meletius an. 381 sit mortuus, ergo Z. post ilium
annum obiit.
Ed. vers. arm. : Handes Amsorya 35 (1921) 545-55 ; 36 (1922) 73-80.
Studia : Baumstark 66.
80 I PARS - CAPUT IV : ALII SCRIPTORES EDESSENI SAEC. IV
§25. Aba.
A. discipulus s. Ephraemi composuit commentarium in Dia-
tessaron, sermonem « de athleta Joab » et explanationem psalmorum.
Conservantur aliqui versus paraenetici metro pentasyllabico et
alia minuscula fragmenta.
Ed. : Th. Lamy, S. Ephraemi Syri hymni et sermones 4, 87-8. - F.
Nau, ROC 17 (1912) 69-73. - J. R. Harris, Fragments of the commentary
of Ephrem Syr. upon the Diatessaron pp. 92-94 [citationes Diatessaron].
Studia : Baumstark 66.
§ 26. Vita Eusebii Samosateni.
Anonymus auctor syrus composuit hanc biographiam paulo
post mortem E. ep. Samosatae, qui propter orthodoxiam fidei sub
Constantio, luliano Apostata ac Valente plura subiit. Ab exilio
tandem reversus mortuus est an. 380.
Ed. : P. Bedjan, AMS 6, 335-77.
Vers, arabica recens : G. Mas'ud, Al-Magalla al-Batriarkija as-Surja-
nija (Jems.) 4 (1937) 290-98.
§ 27. Cyrillonas (Qurillona).
Nulla omnino restat notitia biographica poetae C. ; sed recen-
ter inventa sunt in ms. saec. VI — Brit. Mus. Add. 14591 — sex
carmina quae tali auctori tribuuntur, quaeque elegantia et ingenio
adeo eminent, ut iure C. alter Ephraem appellari possit. Ex scri-
ptis eruitur C. fuisse saltern diaconum, probabiliter etiam presby-
terum, eumque sive in Syria sive probabilius prope Edessam vixis-
se. Ad determinandam eius chronologiam notetur carmen de bello
Hunnorum compositum esse an. 396. Non probatur C. fuisse
ilium Absamiam, filium sororis s. Ephraemi.
Scripta
Primum carmen est oratio occasione irruptionis Hunnorum
quam C. acribus coloribus depingit. Secundum canit conversionem
Zachaei. Tertium, lotionem pedum apostolorum a Domino factam.
Quartum, et quintum, Christi Pascha. Sextum agit de tritico.
Editio : G. Bickell, ZDMG 27 (1873) 566-98. Cfr. idem, ibid. 35
(1881) 531 s.
§ 27. CYRILLONAS (qURILLSNA)
81
Versio germanica : G. Bickell, Ausgewahlte Schriften syr. Dichter C...
BKV (Landersdorfer) 6, 1-54. , . „ , . ■ • • rm
Studia : I. Ortiz de Uebina, La mariologia dei Padn sinaci, Utr
1 (1935) 110-11.
DOCTRINA
Inveniuntur in hymnis C. testimonia quae ad historiam dog-
matum non levis sunt momenti.
C. confirmat doctrinam Ephraemi de immunitate Mariae a
peccato etiam originali : « Serpens miscuit occulto peccatum cum
sanguine mortis et porrexit Evae mixturam ; ne auten ilia abhorreret
a potu dedit ei bibere culpam peccati sub specie amicitiae. Dominus
noster miscuit vinum sanguine suo, addidit pharmacum vitae et
infudit illud; intemerata gustavit illud, descendit et superavit
mortiferum sal mortis ».
Confirmatur et doctrina primatus Petri ; nam loquens Christus
ad Petrum renitentem lotionem pedum, sic ait : « Si hoc contingere
non potest, non habebis partem in throno meo. Si hoc non potest
accidere, redde mihi claves, quas ego tibi commisi. Si hoc contin-
gere non potest, auferetur a te potestas tua ». « Tibi, Petre, clavis
regni caelorum (erit) » ait Christus in Coena paschali.
Docentur a C. invocatio martyrum et veneratio reliquiarum,
sacrificium eucharisticum et praesentia physica Christi in Eucha-
ristia. « Dominus noster obtulit primum corpus suum ; venite
manducate panem gratiae ». « Videte, ego sum hie omnino vere ;
sed simul vos manducatis me etiam omnino vere ».
Christologia C. videtur esse orthodoxa, licet adhibeat locutio-
nes quae monophysismum redolent, quae tamen licentiae poe-
ticae tribui possunt. Ipse clarissime affirmat unitatem personalem
Christi et communicationem idiomatum : « Ille, quern vos (Pro-
phetae) dixistis esse quasi ignem et spiritum, flammam omnipo-
tentem, invisibilem... ille de quo dixistis angelos velare prae ti-
more eius facies suas... ille idem factus est servus ». En illas. diffi-
ciliores locutiones : « Caelum exspectat me, (exspectat) me ascen-
dere et mecum portare corpus terrenum, quod per gratiam Deus
factum est ». « In vite corporis sui latet dulcedo divinitatis. In vite
corporis sui inserta est propago humanitatis nostrae ». Tamen alibi
videtur innui diversitas naturarum : «Thronus exspectat me
ascensurum et supra eum sessurum et mecum positurum humi-
liatum Adam, qui nunc iterum exaltatur ». «Verbum eius induit se
corpore ».
Caput V
SCRIPTORES SYRI OCCIDENTALES SAEC. V
ET INEUNTE SAEC. VI
Valde heterogenei sunt scriptores hoc capite recensiti ; dum
enim de aliquorum orthodoxia omnino constat alii erroribus sive
nestorianis sive monophysiticis inquinati sunt aut sub suspicione
heterodoxiae hucusque fuerunt. Nobis criterium fuit quod hi
auctores saltern in pace cum orthodoxa Ecclesia sint mortui. Non
desunt profecto scripta anonyma heterodoxa ut est messalianorum
« Liber Graduum » et aliqua apocrypha.
Saec. V est epocha transitionis. In Schola Edessae praeparatur
fermentum nestorianum quod hoc ipso saec. in Scholam Nisibis
transfertur. Ex parte adversa monophysismus, aliquando imperiali
favore gaudens, ipsos scriptores syros paulatim invadit, maxime
illos qui minus ab Antiochia distabant.
§ 28. « Liber Graduum ».
Antiqui codices, quorum vetustissimi sunt Brit. Mus. : Add.
14578 et 14612 e saeculis VI-VII, continent collectionem 30 ser-
monum qui sub titulo L. G. traduntur. Ignotus auctor opus
exaravit circa finem saec. IV aut initio V., uti e citationibus « Diates-
saron » e collatione doctrinae et ex allusionibus ad facta coaeva
deduci posse videtur. Probabilior sententia est opus prodiisse in
Syria.
Sermones agunt de rebus moralibus et asceticis et constituunt
quasi directorium alicuius sectae quae, licet quandam similitudi-
nem cum Messalianis prae se ferat, tamen discriminibus non levi-
bus ab eis separatur.
In 1. Sermone proponit diversa esse legis divinae praecepta.
« Magna » porro in 2. exponuntur, nempe humilitas, paupertas et
§ 28.
: LIBER GRADUUM :
83
castitas. In 3. laudatur continua oratio simulcum ieiunio et institu-
te doctrinae; proponuntur gradus unionis animae cum Deo. In
4. commendatur mansuetudo in correctione. In 5. « infantes »
seu debiles spiritu monentur ne cum peccatoribus commisceantur.
In 6. adumbratur perfectio quae ducit nos ad innocentiam ada-
miticametadvisionem beatificam. Sermo 7. contra superstitiones :
8. extollit amorem inimicorum supra ipsum martyrium : 9. de
« iustis et de caritate iustorum » ubi de iustis V. Testamenti : 10. de
tentationibus diaboli : 11 et 12. de criteriis pro intelligentia S. Scrip-
turae : 13. et 14. de conversatione iustorum : 15. de concupiscen-
tia carnali; 16. de progressu in oboedientia mandatorum : 17. de.
amore inimicorum ad exemplum Christi : 18. de contritione pecca-
torum. Sermo 19, distinguit inter viam perfectionis rectam et bre-
vem sed arduam et semitas faciliores quae tamen ad solam salutem
non ad perfectionem deducunt. Sermo 20. de gradibus ad perfec-
tionem agit : 21. de lapsu protoparentum : 22. de sanctionibus
V. T. nunc deletis : 23. de obduratione peccatorum : 24. « de
paenitentia » contra renuentes illam et de gradibus culparum et
praemiorum: 25. contra illos solitarios qui dediti erant misericordiae
corporali cum detrimento spiritus : 26. contra abusum rerum ter-
rae : 27. contra « perfectos » vagantes et fastuosos. In serm. 28.
defendit animam non esse sanguinem : in 29. exhortatur ad casti-
gationem corporis et in 30. iterum opera caritatis operibus fidei
praefert et insistit in sua distinctione inter iustos et perfectos.
Editio : M. Kmosko, PS III.
Versio latina : ibid.
Studia- A RtiCKBR, Zitate aus dem Matthaus-Evangelium lm synschen
«Buche der Stufen », Bibl. Z. 20 (1932) 342-54. - I. Hausherr, Quanam
aetate prodierit « L. G. », OCP 1 (1935) 496-502 (contra Kmosko, qui est
pro primis decenniis saec. IV).
DOCTRINA
Agens de Trinitate L. G. sententias profert quae sabelliani-
smum sapiunt.
Distinguit inter mundum spiritualem invisibilem et mundum
et eventus visibiles qui semper imaginem rerum spiritualium
praebent. _ . ,
Homo constituitur corpore et spiritu, quibus accedit Spiritus
Paraclitus. Adam in statu innocentiae creatus carebat concupiscentia
et conditione « spirituali » versabatur, orans et cum angelis collo-
84 I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
quens, in « lege perfectionis ». Lapsus est et ad terrena conversus
expertus est concupiscentiam ; Deus ei humanitati in V. T. im-
posuit « legem iustitiae ». Peccatum originale consistit in concupi-
scentia. Ergo per redemptionem Christus non destruxit peccatum
sed per suam doctrinam dedit nobis adiumenta quibus per abnega-
tionem concupiscentiae liberaremur a peccato. Per hanc purifica-
tionem a concupiscentia anima recipit gratiam quae vel earn ad
continentiam et orationem paradisiacam reducit (« charisma ma-
gnum*, Paraclitus) conferens perfectionem vel solam iustitiam
per commixtionem Spiritus Sancti quae etiam vitae matrimoniali
adaptatur. L. G. sacramentorum virtutem debilitat cum concupis-'
centiam non extinguant. Etiam in doctrina de novissimis detegitur
infmxus gnosticism!.
Tota quanta ethica L. G. insistit in liberatione a concupiscen-
tia. Sola resurrectio restituet nos ad innocentiam Adami.
§ 29. Balaeus (Balai).
Notus poeta syrus qui videtur chorepiscopus fuisse et qui
prima medietate saec. V floruit . Ex eius scriptis deducitur eum in
Syria et non longe a Beroea (Aleppo) adlaborasse. Non ante an. 432
mortuus est, nam postumas laudes canit Acacii Beroeae, qui illo
anno decessit. Desunt e contra argumenta ad affirmandum B.
fuisse auctorem hymni in Simeonem Stylitam (+ 459) et proinde
ad illud usque tempus vixisse.
Scripta
Non facile est authentica B. scripta definire ; cum enim ipse
versibus pentasyllabis saepissime usus sit, interdum quidquid
tali metro compositum erat «iuxta Balaeum » dicebatur. Notan-
dum insuper non fuisse B. inventorem metri pentasyllabi, quod
iam ab Ephraemo usurpatum est. In principio aliquorum hymno-
rum liturgicorum apud syros occidentales et maronitas legitur « Qui
peccatorum misereris », quod initium neque constat esse B. neque
probat sequentes versus eiusdem esse auctoris.
Certe authentica sunt 1) pulchrum carmen in occasione con-
secrationis ecclesiae in Qennesrin (prope Beroeam) 2) carmen
necrologicum in honorem Acacii episcopi Beroeae (ms. Brit. Mus
Add. 14591, saec. VI).
29. BALAEUS (BALAl)
85
Editio : J. J. Overbeck, S. Ephraemi syri, Rabulae, Balaei aliorumque
op. selecta, Oxonii 1865, pp. 251-69.
Versio eermanica : G. Bickeix, Ausgewahlte Gedichte der synschen
Kirchenvater... in BKV, Kempten 1872, pp. 65-108 ; S. Landersdorfer,
BKV 6, 55-99.
Dubie authentica sunt ilia quae in Officiis iacobiticis et maro-
niticis B. tribuuntur. Antiquitas mss. : saec. X.
Editio: J. J. Overbeck, op. cit. pp. 331-5 - K. V. Ze™ EE n,
Beitrage zur Kenntnis der religiosen Dichtung B. s, Leipzig 1902, pp. 1-
33
' Versio germanica : K. V. Zettersteen, op. cit. 13-36. - G. Bickell,
op. cit. pp. 102-8 ; Landersdorfer 89-99.
Probabilius B. sunt 12 Memre in honorem Josephi aegyptii,
pulcherrimum poema quod etiam Ephraemo tributum est.
Editio : Th J. Lamy, S. Ephraem Syri hymni et serm. Ill, pp. 249-
640; IV, 791-844.
Versio latina : Th. Lamy, ibid.
Probabilius spuria sunt ilia carmina quae B. a codicibus sae-
culo IX non prioribus tribuuntur, inter quae recensentur hymni
in Faustinum et Metrodoram (ed. G. Bickell, ZDMG 27 (1873)
599-600) in s. Georgium et in mortem Aaronis (ed. J. J. Overbeck,
op. cit. 336).
Doctrina
Studia: Baumstark, 61-63. - I. Ortiz de Urbina Dignitas regm
Mariae apud primaevos syros, Virgo Immaculata, vol. Xil, Romae 1V30,
pp. 2-5.
Consideremus inprimis carmina certo authentica. In his
elucet doctrina de praesentia reali corporis Christi in Eucharistia,
cuius natura sacrificii liquet. «Nos accipimus eum cum nducia
ut cibum ». « Corpus eius est visibile, tamen ignis [= spiritus] eras
occultus ut manus hominis eum non formidet ». « (Sacerdos) sumit
panem, dat corpus : accipit vinum et distribuit sangmnem ». « Ipse
(Spiritus^ accipiat vota in unione sacrificii (in Missa) ». «Omm-
potentia tua vivens habitat in pane ». De christologia pauca sed
orthodoxa. « Stella eius signincat divinitatem et indicat occultum
et manifestum in eo. Earn viam monstrasse signifies* divinitatem :
earn se in stabulum humiliasse, eius humanitatem ». « Tu, Domme,
86
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYEI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
subiecisti te humiliationi, sinui materno et stabulo, cruci et sepul-
chre ». « Tu exaltasti genus nostrum et humiliasti gloriam tuam ».
« Ego (oh Salvator !) memor fui crucis tuae ». Primus textus innuit
duas naturas. Postremi autem cum modo loquendi nestorianorum
vix componi possunt.
In scriptis dubiis B. habetur testimonium suffragii pro ani-
mabus mortuorum. « Patet intelligentibus, mortuis prodesse vigi-
lias et missas et thuribulum propitiationis, quando sacerdos no-
mina eorum coram altare commemorat ». Habetur pariter testi-
monium primatus Petri etiam in rebus magisterii. « Beatus es tu,
electe, caput exercitus, Simon! Nam Dominus et Deus tuus
dedit tibi salutem et vocatus es ab eo petra et fundamentum. Per
preces tuas, electe, apostole Petre, vitatae sunt ab Ecclesia dissen-
siones et contentiones ».
§ 30. Apocrypha de Transitu Marlae.
Antiquissima restant fragmenta syriaca scripta exeunte saec. V
aut ineunte VI, ita ut concludendum sit aliquam saltern e diversis
recensionibus de T. M. esse coaevam Decreto Gelasiano interdi-
centi « Transitum Mariae ».
Narratio de obitu, de funeribus, de sepultura et de assump-
tion Mariae has habuit diversas recensiones apud syros :
a) Aliqua fragmenta inventa sunt in palinpsesto saec. V
aut initio VI. Opus constat 5 libris. In 3° sub fine adeo confusa
fit narratio, ut videantur apostoli sepelire corpus Mariae priusquam
moriatur. Liber 4 narrat funera acta in caverna. Alloquitur omnibus
Spiritus, qui describit Annuntiationem etc. Apparent Eva, Anna,
Elisabeth et Adam salutantque Mariam. Repente currus ignei
de coelo descendunt. Fit praesens Christus qui ad Mariam loquitur.
Haec osculatur eius manus et moritur. Corpus paratur ad sepul-
turam ; sed 12 currus elevant apostolos ad paradisum in quo Ma-
riam assumptam contemplantur. Reversi in terram apostoli iubent
ter in anno commemorationem Mariae fieri. Cuidam loanni man-
dator haec omnia scribere. Liber 5 narrat fuse Ioannem et Petrum
visitasse Mariam in paradise
Ed. : W. Wright, Journal of Sacr. Liter. 6-7 (1865) [e ms. Brit. Mus.
Add. 14484 saec. VI ; cum vers. angl.]. - [palynpsesti] A. Smith-Lewis,
Apocrypha syriaca, St. Sin. 11 (1902) 22-115 [vers. angl. 12-19].
§ 30. APOCRYPHA DE TRANSITU MARIAE
87
b) Quae duas habet formas : l a in ms. saec. X : 2 s - in mss.
saec. XII et XIII. Haec dependet a prima et utraque habet com-
munem diversum fontem vetustiorem. Haec recensio citat « Te-
stamentum Adami ». In forma 1» non protenditur usque ad mortem
Mariae. Formae 2. duo habentur fragmenta. In primo, codicis
saec. XIII, narratio excidit ubi apostoli corpus Mariae in sepulcro
collocant. Omnia fere concordant cum recensione a). In secundo
ms saec. XII, apparent currus ignei ; apparent et sancti. Corpus
Mariae assumitur in coelum. Apostoli regressi de paradiso veniunt
ad montem Oliveti et commemorationem Mariae decernunt.
Ed. : W. Wright, Contributions to the apocryphal Literatur of the
N. T., London 1865 pp. 27-33 [vers. angl. 18-24].
c) Iuxta hanc recensionem apostoli simul cum Anna, Eli-
sabeth, Eva et Adam, ad Mariam veniunt. Cadaver Mariae ab
apostolis in sepulcrum portatur. Petrus loquitur. Repente apparent
currus ignei. Corpus Mariae supra currum collocatur. Omnes
simul cum Maria in coelum rapiuntur. Dein revertuntur lerusa-
lem narrantque iudaeis assumptionem Mariae. Iudaei vident
.sepulcrum vacuum : aliqui ex eis credunt. Haec narrantur in com-
pleta biographia Mariae quae in ms. XIV saec. invenitur ac 6
libris constat.
Ed ■ E A. Wallis Budge, History of the blessed Virgin Mary and
the likeness of Christ which the Jews of Tiberias made to mock at (2 voll.),
London 1899, pp. 97-153 [cum vers. angl.].
d) Est satis ab aliis independens. Duo servantur fragmenta.
In primo funera Mariae, in secundo mors et exsequiae describun-
tur. In primo Christus requirit Michaelem cui iubet ut corpus
Mariae supra nubes ferat. Hae vero illud in coelum portarunt. In
secundo Christus Mariae apparet, quae ultima verba dicit ac mo-
ritur. Eius anima Michaeli traditur. Petrus Christo loquitur fitque
funerea processio. Iudaei caeci sanantur et contactu bacuh a Petro
dati quinque mille aegroti sanantur.
Ed. : W. Wright, Contributions etc. op. cit. pp. 42-51, 10-15.
Studia- F. Haase, Literarkritische Untersuchungen zur orient.-
apokryphen Evangelienliteratur, Leipzig 1913, pp. 77-87 - Baumstark
98-99. - P. Hindo, Disciplina antiochena antica. Sin, t. IV, Citta del Va-
ticano 1943 pp 421-44: L'Assomption dans la liturgie synenne. - C.
Balic, Testimonia de assumptione B. M. V. Mariae ex omnibus saecu-
88 I PARS - CAPUT V: SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
lis, torn. I, Roma 1948, pp. 30-37. - M. Garcia Castro, Los apocrifos
asuncionistas, Ciencia Tomista 77 (19S0) 145-75. - M. Gordillo, Mariolo-
gia orientalis, Roma 1954, p. 204.
§ 31. Spelunca Thesaurorum.
Sub hoc titulo (syr. Me e arrath gazze) notum est opus quod ad
modum cuiusdam Historiae sacrae, pluribus legendis immixtae,
narrat summa capita Veteris et Novi Testamenti ad usum popu-
larem. Praeter Scripturam, ignotus auctor, probabiliter e schola
s. Ephraemi, adhibet notitias e textibus cuneiformibus babylo-
nensibus e libris hebraicis praechristianis, ut est Apocalypsis
Moysis et Liber Enoch, et e christianis libris, ut est Liber Adami
et Evae. E S. TH. dein pendent alia apocrypha v. gr. Testamentum
Patris Nostri Adami et Liber Apis.
Cum S. TH. turn apud iacobitas turn apud nestorianos pro-
stet, prima origo eius ad initium fere saec. V praemittenda videtur.
Nobis vero nota editio medio saec. VI facta videtur. Opus cognovit
versiones orientales et largiorem influxum exercuit.
Substratum argumenti est historicum. Titulus vero provenit
ex episodio narrato, nempe Adamum in quadam spelunca aurum,
myrrham et incensum abscondisse quae posterius a magis lesu
oblata sunt. Non exigui momenti traditiones in S. TH. continentur ;
sic magos reges tres fuisse, Hormizdadh, Izgarad et Perozadh qui
cum in Chaldaea essent et splendidum astrum duobus annis ante
ortum lesu vidissent, consulto Libro « Revelationis Nimrod »
recognoverunt regem natum esse in imperio graecorum.
Ed. : C. Bezold, Die Schatzhohle, Leipzig 1883.
Versiones : arabica vetus et germanica : Idem, Leipzig 1888. - anglica :
E. A. Wallis Budge, The Book of the Cave of Treasures, London 1927.
Studia : Baumstark, 95. - A. Gotze, Die Schatzhohle. Uberlieferung
und Quellen, Sitzungsb. d. Heidelb. Ak. d. Wiss. Phil. Hist. Kl. 1922n° 4
- Idem, Die Nachwirkung der Schatzhohle, Ztschr. f. Semit. 3 (1925)
33-71.158-77. - Z. Avalichvili, Notice sur une version georgienne de la
Caverne des Tresors. ROC 26 (1927-28) 381-95.
32. « Testamentum Patris Nostri Adam ».
Solum per duo aut tria fragmenta notum, est scriptum apocry-
phum quod ab alio pariter apocrypho « Spelunca thesaurorum »
33. RABBULA EP. EDESSAE
89
pendet Contra opinionem E. Renan, scriptum non est gnosticum
sed orthodoxum, saltern in fragmentis. Quorum duo pnora con-
servan ur in cod. Mus. Brit. Add. 14624 saec. IX dum tertmm,
qld de muneribus angelorum agit et probabilius -n fst ^um
e T P N A, constat in solo ms. Vat. Syr. 164 an. 1/02. Piimum
fragmentum distribuit Horas et adorationes singularum creatu-
rarum.
Editiones : E. Renan, Fragments du livre gnostique intitule Apoca-
lypse d'AdL, ou Penitence d'Adam, ou Testament d'Adam, JA 2 (1853)
427-71. - M. Kmosko, PS II, 1308-60.
Kmosko op. cit.
Studia : Baumstark, 9*5-96.
§ 33. Rabbula ep. Edessae
Vitae R. praecipuus fons est biographia antiqua syriaca a
sacerdote edesseno probabiliter coaevo exarata ; ems tamen auc-
toritas forsan nimio rigore, a P. Peeters impugnatur.
R natus in Qennesrin a patre ethnico et matre chnstmna
educatus est litteris graecis et invitatus ut se -d^aa^m
converteret Ipse vero, qui munus aliquod publicum acceperat,
SSt Deinde autem motus sermonibus et prodigus Abra-
hami << ciusi » et ab Eusebio Chaleidis et ab Acacio Beroeae
LsTrucus Hierosolymam venit et in lordane baptxzatus est In
patrram Versus, r eliquit bona sua et familiam et mchoavrt vitam
Cnasticam. Mortuo Diogeneep. Edessae eprscopr anthem
inter quos Acacius, congregati apud Alexandrum ep. Antiochiae
ele?erunt R. ep. Edessae (an. 415 ca). . .
Tempore R., Ibas, rector Scholae Edessae, promovit doctn-
nam a3 Theodori Mopsuesteni, dum R. potius dli adyersanus
S n-vero Diodoro Tarsi. Nihil tamen ^^™%£.
rum scripsit. Convocato concilio Ephesi, (a. 431) antiochem
siTusTe'venerunt, qui coneiliabulum celebrarunt ^^to
alexandrinus depositus est ac ceteri Patres excommumcati. R., qui
poTantiochenos pervenit, cum his subscripsit in plunbus , <k*u-
mentis contra Cyrillum. Edessam tamen reversus ammum penitus
mutavit et primus inter orientales sese cum Cynllo reconcihavrt.
90
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
Praeterea damnavit doctrinam Mopsuesteni, cuius libros urere
iussit. Ibas, ^ indignatus,appellavit per Andream Samosatae ad
Ioannem antiochenum, qui episcopis antiochenis communionem
cum R. prohibuit. Sed an. 433 loannes pacem et cum Cyrillo et
cum R. pepigit. Tunc R. expulit Edessa renitentem Ibam. Agitatio
extensa est ad vicinam Armeniam. Cum vero an. 435 combustis
iussu imperiali libris Nestorii, Ibas opera Mopsuesteni propagaret,
R. de tanto periculo armenos monuit, qui ad consilium Procli
constantinopolitani recurrerunt. R. mortuus est 7 aug. 435.
Vita Rabbulae : Ed. J. J. Overbeck, S. Ephraemi Syri, R., Balaei
ahorumque opp. selecta, Oxonii 1865, pp. 159-209. - vers. germ. : G. Bic-
kell, Ausg. Schriften der syr. Kirchenvater, BKV. - vers gall • F Nau
Rev. Hist, des Relig. 103 (1931) 97-135.
Studia generalia : P. Peeters, La vie de R., eveque d'Edesse Rech
Sc. Rel. 18 (1928) 187-203. - A. Voobus, La vie dAlexandre en grec, mi
temom d'une biographie inconnue de R. ecrite en syriaque. Contrib. of
Baltic Univ., Pinneberg 1948. - Idem, Investigations into the Text of
the N. Testament used by R. of Edessa, Pinneberg 1947. - F. Pericoli -
Ridolfini, Lettera di Andrea di Samosata a R. di Edessa, Riv. Stud. Orient.
28 (1953) 154-69 [ed. syr. et vers. ital. e ms .Borgiano Syr. 82]. - Baumstark
71-73. - L. Abramowski, Zum Brief des Andreas von Samosata an R
von E, OC 41 (1957) 51-65.
SCRIPTA
^ Callens graecum R. ex hac lingua in syriacam vertit scriptum
Cyrilli alexandrini « de fide orthodoxa » ad Theodosium et proba-
bilissime alia etiam scripta cyrilliana quorum .exstant veteres
syriacae versiones.
Ed. scripti adiuncti operi « de fide orthodoxa » : Overbeck op. cit
226-29. - P. Bedjan, AMS 4, 460-64. - ipsius operis : Ph. E. Pusey, S.
P. N. Cyrilli Alex .De recta fide ad Imper. etc. Oxonii 1877. De aliis ver-
siombus cynlhanis ineditis refert Baumstark loc. cit.
Restant praeterea fragmenta graeca et latina epp. R.
Ed. : Mansi IX, 247 s. - PG 84, 814.
Alia scripta iuridico-ascetica tributa sunt R. 1) « Canones »
2) « Canones ad coenobitas » 3) « Praecepta et canones ad sacer-
dotes et regulares ». Nullum grave dubium exstat contra genuini-
tatem horum scriptorum quae in mss. valde vetustis (Brit. Mus.
§ 34. ibas (hiba)
91
Add 14 652, saec. VI etc.) conservantur. Hae porro regulae pri-
mitivam apud syros coenobiticam vitam adumbrant.
Ed ■ Overbeck, op. cit. 210-221. - P. Bedjan, AMS 4, 450-5? > -
[n 2)1 J. Mounayer, Les canons relatifs aux monies, attnbues , a R OCT
20 (1954) 406-415. -Vers, germ.: G. Bickeix, op. cit. 226-35. - gcdl
F Sau, Ancienne litterature canonique syriaque, fasc. II, Pans 1907,
PP ' ! 3 ,"S« • T Koehler Zu den Kanones des R., Bischofs von Edessa,
Schw^Theoi-SSr^S (1908) 210-13, cfr. 26 (1909) 133 s,
Aliqui hymni liturgici R. tributi non videntur esse genuini.
Homilia « coram Imperatore habita », in R. btographxa mclusa
WOb t^ZZZ sTr'iacas nobis notae sunt homilia R. Constan-
tinopoli praedicata et ep. ad Andream Samosatae.
Ed ■ rhomilia] Overbeck, op. cit. 239-44 - P. Bedjan AMS
464-69 -'[eS Overbeck, ib. 222-3, 225, 230-38. - Bedjan, ib. 4, 459 s.
Opinio, e biographia hausta, iuxta quam R. vertere fecit in
syriacum singula evangelia et sic exinde « Diatessaron » obsolevtt,
Trnmunis hucusque erat ; sed maxime ^*^. h ^
investigatio detexit ipsum R. vertentem scripta Cyrdu mutasse
ckationes separatorum evangeliorum ut textum « Dtatessaron » ibi
substitueret.
Doctrina
Christologia R. potius ex eius biographia quam ex_ scriptis
deducitur In e P . ad Andream Samosatae ait se legisse cum mdtgna-
tione 12 capita contra scriptum Cyrilli: «Nam divisio naturarum
nter se prLertim post unionem conturbat me quia ipsa affert
nl s duos filios potius quam unicum, ut veneraUssimus Anastasius
"n medTa ConstantinopoH dixit : Confiteor Patrem, Hhum Spmtum
Sanctum et Dominum N. lesum Christum. Ego autem longe sum
a consentiendo his omnibus : nam nequeo haec omnia hbenter
admittere ».
§ 34. Ibas (Hiba).
I. fuit tempore Rabbulae rector Schclae Persarum ^Edessae^
Simul cum Rabbula I. interfuit concihabulo Ephesi (431). Cum
92
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
vero post concilium Rabbula damnasset libros Mopsuesteni, I. id.
aegre tulit. Post reconciliationem inter antiochenos et Cyrillum an..
433 I. a Rabbula Edessa expulsus est. Circa hoc tempus, forsan
exsul, scripsit epistulam ad « Mari », id est probabiliter ad Mar
DadisV episcopum Ardasir in Persia.
Cum an. 435 iussu imperiali destruerentur scripta Nestorii, I.
propagavit opera Mopsuesteni quae exinde probabilius versa sunt
in syriacum et posterius ut textus Scholae adhibita sunt.
An. 435 I. successit Rabbulae in sede Edessae. A.n. 445 accu-
satus est nestorianismi coram episcopo Antiochiae ; sed -non
adfuit. Posteriore vero anno iterum accusatus comparuit et, iubente
Theodosio II qui erat sub influxu monophysitarum, I. iudicatus
est a concilio Tyri et dein Beryti. Cum ibi de nestorianismo se
purgaret, prolata est eius epistula. Sed tandem absolutus est. Sed
an. 449 in « Latrocinio Ephesi » I. cum sua epistula damnatus est
et depositus ; quern consolatus est Theodoretus per epistulam.
Mortuo Theodosio II (450) concilium Chalcedonense sanavit
vulnera « Latrocinii ». Ibas, qui adfuit, iudicatus est in 2 et 10
consessu. Lecta sunt acta absolutoria Tyri et Beryti. Legati Papae
Leonis, lecta epistula I., hunc (non illam) orthodoxum declara-
verunt praevia tamen damnatione Nestorii. In sedem Edessae
restitutus an. 451 I. mortuus est 28-10-457.
Stadia generalia : E. R. Hayes, L'ecole d'Edesse, Paris. 1930 - R.
Devreesse, Le debut de la querelle des Trois-Chapitres : lalettred'I. et
le tome de Proclus, Rev. Sc. Rel. 11 (1931) 543-65. - A. d'Al.Es, La lettre
d'l. a Mares le Persan, Rech. Sc. Rel. 22 (1932) 5-25.
Epistula
Scripta est sine dubio in lingua syriaca, sed nobis nota est
tantum in versione graeca per Acta concilii Chalcedonis et synodi
Trium Capitulorum. Diximus de occasione et destinatario.
Auctor eodem rigore damnat et nestorianismum et doctrinam
Cyrilli quam apollinaristicam iudicat. Est ergo secundum sensum
Theodoreti et plurimorum antiochenorum. In epistula docetur
duas esse naturas (physeis) unam tamen virtutem unumque pro-
sopon in unico Filio Dei lesu Christo. Distinguitur tamen Verbum
a templo quod factum est ex Maria et adhibetur communicatio
idiomatum limitata ita ut humana non praedicentur de Verbo. Di-
citur secundum eandem mentem : « Confitentur in templum et in
eum qui in hoc habitat, qui est unicus Filius lesus Christus ».
§ 35. ISAAC ANTIOCHENUS
93
Ed versionis antiquae graecaeet latmae-.E. Schwartz AGO II, 1, 3,
% d \l tt 3 3 pp 39-43. - Mansi, VII, 247. - Antiqua retroversio
Tgrafc'o'n 'syr\ E. FlemmL, Abh. d. Gott. Ges. d. Wiss. N. F. 1! 5 (1917)
P f 48-52. - versio gallica: P. Martin, Actes du Brigandage d'Ephese,
Rev. Sc. Eccl., Amiens 1874, pp. 54-58.
In V Concilio oecumenico « Trium Capitulorum » acta est
causa I in 2 sessione. Lecta sunt epistula et Acta Tyri et Chalce-
donis. Disputatum est de vi huius sententiae et declaratum est
earn non approbasse epistulam sed potius ut suspectam habmsse
ouare ab I. damnationem Nestorii requisivit. Dem epistula dam-
nata est ut haeretica. Haec sententia concilii tandem connrmata
est a Papa Vigilio qui tamen laudavit personam poemtentis I. a
concilio Chalcedonis absoluti.
§ 35. Isaac Antiochenus.
Existunt in mss. syriacis plures Sermones (Memre) pentasyl-
lable! qui «Isaaco Antiochiae » tribuuntur, qmque argumentum
fere morale-asceticum tractant. Patriarcha jacobita Joannes Bar
Susan (4- 1073) compilavit ex eis 60 Sermones ; sed alios etiam
novimus' sive e traditione mss. quae ad saec. VI ascendit sive e
liturgica traditione quae a saec. XII mcipit.
lam vero inter hos sermones spatium chronologicum est mmis
amplum nam iuxta carmen saeculare circa ludos romanos an. 404
invenitur poema 2137 versibus constans « de avi ilia, quae_ Antio-
chiae Trishagion cantavit», quod quia laudat incisum « qui cruci-
feus est pro nobis », non nisi post an. 477 composition est. Prae-
terea dum aliqui sermones laudant doctrinam chalcedonensem
contra Nestorium et Eutychen, alii imbuti sunt monophysisrao
Quare inde ab antiquo ad solvendum hoc aenigma aaimssum est
plures fuisse auctores syros fere coaevos nominis I. A. lam jacobus
Edessae (+708), monophysita, tres I. distinguehat, nempel)
Isaacum natum Amidae, discipulum s. Ephraemi qui venit Ro-
mam initio saec. V et dein ut presbyter Amidae floruit; 2) i. A.
« Magnum » natum Edessae, qui venit tempore Petri Fulloms
Antiochiam et immiscuit se in disputationibus dogmaticis estque
auctor memorati poematis ; 3) LA. pariter Edessae natum qui
tandem orthodoxus devenit cum prius monophysuaao mdlulsent.
Haec conversio facta est sub Asclepio (inde ab. an. 522). Notemus
94
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
de I. Amidae sermonem esse etiam apud Zachariam Rhetorem
(+ ante 553). Possumus ergo, admittere eius paternitatem pro
carmine saeculari romano et etiam probabilius sermonem « in
regiam civitatem », nempe Constantinopolim, qui continetur in
ms. Brit. Mus. Add. 14591 saec. VI et scriptus est, secundum
coniecturam, an 441. lam vero hunc I. Amidae immediatum
fuisse discipulum Ephraemi vix possible est. Neque ullum argu-
mentum proditur in favorem eius monophysismi. Potius ei concedi
possunt sermones orthodoxi. Praeterea est sine dubio I. A. potius
unus quam duo, monophysita, qui floruit secunda medietate
saec. V et forsan sub fine vitae orthodoxus devenit, initiis saec. VI.
Gennadius scribit de I. A. presbytero Edessae qui mortuus est
an. 461 et elegiam composuit terraemotus Antiochiae an. 459. Hie
decertavit contra nestorianos et eutychianos. Nonne hie idem est
cum dicto I. Amidae ?
Non est mirum in tarn confuso rerum statu Bickell censere
auctorem sermonum sub nomine I. A. fuisse orthodoxum cuius
tamen opera dein a monophysitis adulterata sunt, dum Bedjan pro
monophysismo I. A. stat. Ut liquet tota quaestio critica-litteraria
dubiis abundat.
Ed. : P. Zingerle, Monumenta syriaca 1, Oeniponte 1869, pp. 13-20. -
Idem, Chrestomatia syriaca, Romae 1871, pp. 299-306, 387-416. - G.
Bickell, S. I. A. Doctoris syrorum opera omnia, syriace, arabiceque pri-
mus edidit, latine vertit... (2 partes) Gissae 1873-77. - P. Bedjan, Homiliae
sancti I. syri A., torn. I, Paris 1903 [ed. 67 hom. e quibus 43 erant ineditae].
- I. E. Rahmani, St. Syr. 1, 15-25 (14-23). Nota tamen hymnum pagg.
23-25 (22-23) non esse genuinum ; cfr. Th. Noldeke, ZDMG 58 (1904)
494. - Th. Lamy, S. Ephraemi syri hymni et sermones 4, 361-6. - C. Moss,
I. of A. Homily in the Royal City, [cum vers, angl.] Zeitsch. f. Semit. 7
(1929) 295-306 ; 8 (1932) 61-72. - Vers. germ. : G. Bickell [6 hvmni]
BKV, Kempten 1872, pp. 109-91. - Landersdorfer [12 hymni] BKV
Kempten 1912, pp. 101-248. - P. Kruger, Der dem I. v. A. zugeschriebene
Sermo iiber den Glauben, Ost. St. 1 (1952). - vers. ital. : G. Gurlani,
Tre discorsi metrici di I. d'A. sulla fede. Riv. Trimestr. Sc. Fil. Rel. 4
(1923) 257-87.
Studia : Baumstark 63-66. - Bardenhewer, 4, 402-07.
DOCTRINA
Homiliae quae sub I. A. nomine traduntur abundant taedio-
sis repetitionibus et excursibus ita ut pro theologia vix authenticum
meritum prae se ferant. Potius doctrina s. Ephraemi nee tamen
pari profunditate et gratia usurpatur.
§ 36. SIMEON STYLITA SENIOR
95
Christologia diversa est prout de diversis sermonibus agatur,
ut diximus. Exinde procedit mariologia nihil novi continens.
Secundum placita aliquorum sermonum admittitur praeter
gehennam, etiam scheol in quo omnes sive iusti sive peccatores
usque ad ultimum iudicium degunt et ubi adhuc peccare possunt.
Preces pro eis utiles sunt. Defenditur chiliasmus etiam terrenus,
regnante Christo ante ultimum iudicium. Exinde disparebit
scheol dum gehenna aeterna erit.
Studia : G. Furlani, La psicologia di I. d'A., Giorn. Crit. Filos. It.
7 (1926) 241-53. - P. Kruger, Die mariologischen Anschauungen in den
dem I. v. A. zugeschriebenen Sermones, Ost. St. 1 (1952) 187-207. - Idem,
Gehenna und Scheol in dem Schriftum unter dem Namen des I. v. A.,
ibid. 2 (1953) 270-79.
§ 36. Simeon Stylita senior.
Natus circa an. 390 in pago Sis prope montem Taurum parva
cultura praeditus, hellenica vix ulla, educatus est in monasterio
Eusebona prope Tel'ada non longe ab hodierna Qal'at Sernan.
Dein petivit monasterium Telnesin non longe ab Antiochia, ubi
inde ab an. 412 incepit austeritates stupefacientes exercere. Primum
catena cum rupe vinctus sed paulo post in scamno supra colum-
nam 36/40 m. altam per 30 annos sine intermissione stetit. Mors
eius a terraemotu Antiochiae an. 458 praenuntiata die 2-IX-459
evenit.
Praeter notitias testis ocularis Theodoreti (Hist. Rel. 26),
habemus optimum fontem in biographia syriaca quae iacet in ms.
Vat. Syr. 160 absoluto an. 474 et in ms. Brit. Mus. Add. 14484
saec. VI.
Nota est una epist. S. lingua syriaca quaea terraemotu Antio-
cheno provocata est simul cum responsione presbyteri Cosmae.
Ed. Biographiae syr. iuxta ms. Vat, sed non accurata : E. E. Asse-
mani, ASM 2, 268-394 [cum nimis libera vers. lat.]. - iuxta ms. Mus. Brit. :
P. Bedjan, AMS 4, 507-644. - Vers. germ. H. Hilgenfeld apud H. Lietz-
mann, Das Leben des hi. S. St., TuU 32, 4, Leipzig 1908.
Vers. germ, epist. S. iuxta ms. Brit. Mus. 14484 : H. Hilgenfeld, op.
cit. 180-4. Ed. iuxta ms. Vat : Assemani op. cit. 394-98, BO 1, 237-9.
Studia : H. Lietzmann, op. cit. - Baumstark 60-61. - H. Delehaye,
Les saints stylites, Bruxelles 1923, pp. X-XV. - P. Peeters, S. Sym. St.
et ses premiers biographes, AB 61 (1943) 29-72.
96 I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
§ 37. Acta Lucae.
Hoc apocryphon, quod conservator in mss. saec. X et XIII,
non valde antiquum videtur neque elementa alicuius ponderis
praebet. Non exstat in graeco sed certe in aliis orientalibus linguis ;
syriaca porro videtur primigenia.
Ed. F. Nau, ROC 3 (1898) 156-67.
§ 38. Stephanos Bar Sudaile.
Floruit sub fine saec. V et prima medietate VI et probabiliter
circa an. 550 mortuus est. Initio fuit monachus Edessae, sed venit
etiam in Aegyptum ubi, discipulus cuiusdam loannis, imbutus
est doctrinis origenisticis Evagrii. In errores incidit asserens con-
substantialitatem omnium rerum cum prima Essentia, apocatasta-
sin origenisticam, theoriam motus intellectualis versus primam
Essentiam et quendam millenarismum. Propterea epistulis repre-
hensus est a Philoxeno Mabbugensi et a Jacobo Sarugensi et
dein inter haereticos reputatus.
S. auctor fuit cuiusdam operis cui titulus erat « Liber de
occultis mysteriis domus Dei » quodque successive ab ipso
auctore retractatum et completum est. Sed in illud incorporatae
sunt minores partes quae - doctrinae Pseudo-Dionysii valde affines
sunt. Verum est opus vocatum esse posterius « Librum Hiero-
thei » nempe ficti magistri Pseudo-Dionysii. Non liquet omnino
utrum auctor operis dependeat a Pseudo-Dionysio an viceversa
eius sit magister. Opus S. habuit quandam diffusionem sed solum
inter syros. Scripsit etiam S. psalmos quorum excerpta inedita
servantur in ms. Brit. Mus. Add. 17191 saec.lX-X.
Ed. : F. S. Marsh, The Book which is called The Book of the Holy
Hierotheos with Extracts from the Prolegomena and Commentary of
Theodosios of Antioch and from the << Book of Excerpts » and other works
of Gregory Bar-Hebraeus, London-Oxford 1927 [cum vers. angl.].
Studia : A. L. Frothingham, St. B. S. the Syrian Mystic and the
Book of the Holy Hierotheos, Leyden 1886. - A. Merx, Idee und Grund-
linien einer allgemeinen Geschichte der Mystik, Heidelberg 1893. - Baum-
stark 167. - G. Furlani, Un manoscritto beirutino del Libro di leroteo
di St. B. S., RSO 11 (1926) 103-7. - I. Hausherr, L'influence du «Livre
de Saint Hierothee », in Or. Christ. 30 (1933) 176-211.
§ 39. JACOBUS SARUGENSIS
97
§ 39. Jacobus Sarugensis.
De J. exstant fontes : notitia biographica Jacobi Edessae
(+ 708) (ed. J. S. Assemani, BO I, 286-89) ; panegyrica oratio
scripta probabilius a Georgio ep. Sarugensi eodem tempore (ed.
J. B. Abbelloos, v. bibl.) ; poema panegyricum in Bibl. Nat. Paris.
syr. 177 saec. XII ; parva notitia biographica (ed. Abbeloos
pp. 311-14) ; Synaxarium armenicum (ed. Constantinopoli 1712),
praeter Chronicas Mari, Seertensem et Barhebraei.
J. natus est in Curtam ad Euphratem circa 451. Studuit in
schola Edessae circa an. 466 quando eius episcopus erat ortho-
doxus Nonnus. Teste tamen ipso J. ibi tunc in syriacum verte-
bantur scripta Diodori et Theodori quorum errores ille recogno-
vit. Annis 502-3 J. erat periodeutes aut chorepiscopus in Haura
aut Hawara et inde scripsit litteras exhortatorias ad christianos
Osrhoenes quibus imminebat invasio persecutoris Qawad, impera-
toris Persiae. Anno 518-19 J. factus est ep. in Batna Sarugensi.
J. sepultus est 29-XI-521. Veneratus est apud Iacobitas (cfr. PO
X, 142) et Maronitas et armenos.
Studia generalia : J. B. Abbeloos, De vita et scriptis s. Iacobi Bat-
narum Sarugi in Mesopotamia episcopi, Lovanii 1867. - H. Matagne,
Acta SS. torn. XII Oct., Bruxelles 1884, pp. 824-31 ; 927-29. - Baum-
stark, 148-58. - E. Tisserant, DThC s. v. - Bardenhewer IV, 412-16
- P. Martin, Un eveque-poete au V e et au VI e siecles ou J. de S.,
Rev. de Sc. Eccl. ser. 4, 3 (1876) 309-52 ; 385-419. - I. Armale, Mar J.
ep. S. [arabice], Jounieh 1946. - F. H. Dolap5nii, Historia vita et
opera syri Mar J. [syriace], Mardin 1952.
Scripta
1. Homiliae.
Foecundissimus poeta, J. dicitur composuisse 763 Homilias
metricas (« memre ») quarum plures restant versibus plerumque
dodecasyllabis. Ei porro tribuuntur frequenter homiliae in mss.
diversae aetatis ac proinde non paris auctoritatis. Seligens ex his
P. Bedjan 195 edidit. Restat adhuc non facilis labor defmiendi
genuinitatem earum...
Editio generalis : P. Bedjan, Homiliae seiectae Mar-Jacobi Sarugensis
(5 volum.), Paris-Leipzig 1905-10 [= B.]. Aliquae ex his prius editae
erant sive ab ipso B. sive ab aliis.
98
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
Editiones posteriores : C. Moss, J. of. S.'s Homilien on the Spectacles
of the Theatre, Mus 48 (1935) 87-112. - P. Mouterde, Deux homelies
inedites de Jacques de Saroug. Mel. Univ. S. Jos. 26 (1944-46) 1-37.
Versiones : pro antiqua armenica cfr. Zarbhanelian, Catalogus anti-
quarum versionum armenicarum [arm.] Venetiis 1889, pp. 272-75. - ita-
lica [partialis] : I. Pizzi, Bessarione 12(1902-3) 18-29. - G. Rinaldi, Saggi
poetici di S. Giacomo di S. Aevum 22 (1948) 85-93. - C. Vona, Omelie
mariologiche di S. Giac. di S., Lateranum XIX, 1-4, Romae 1953. - ger-
manica [partialis] : G. Bickell, BKV [4 Nr.]. - S. Landersdorfer, ibid.
[10 Nr.] de Assumpta : A. Baumstark, OC 5 (1905) 91-99. - gallica: [■par-
tialis'] : J. Babakhan, ROC 17 (1912) 410-26 ; 18 (1913) 42-52, 147-67,
252-69, 358-74; 19 (1914) 61-5, 143-54 [versio metrica]. . - P. Kruger,
La deuxieme homelie de J. de S. sur la foi de Chalcedoine, OS 2 (1957)
125-37. - arabica : G. Graf, Al-Machriq 48 (1954) 46-50.
Themata harum homiliarum sunt multiplicia. J. enim com-
mentatur V. T. agens de creatione, de patriarchis, de symbolis
messianicis, sed praesertim explanat N. T., ubi sermonem facit
de doctrina Domini, de parabolis, de Maria, de apostolis ubi
etiam apocrypha narrat. Adsunt panegyrici de ss. Gurja, Semona,
Habib, Sarhel, Simeone Stylita et Ephraem. Exhortatur ad virtutes
et tractat de novissimis et de gratiarum usu. Nee desunt homiliae
de baptismo, de Eucharistia, de festis et orationes funebres de
sacerdote, de moniali.
Homiliae De baptismo Constantini, de octo Dormientibus
Ephesi et de rege Alexandro habendae sunt ut spuriae propter
graves anachronismos (cfr. Peeters loco infra citando pp. 194-96).
Celebris Horn, contra concilium Chalcedoniae, quia in ms.
tardiore saec. IX continetur (Brit. Mus. Add. 14651) quod nominat
solum « Jacob um », et quia confundit doctrinam Chalcedonen-
sis cum nestoriana non persuadetur opus esse J.
Paucae homiliae restant J. in ms. an. 606 (Brit. Mus. Add.
14587) quae soluto sermone compositae sunt et quae annum litur-
gicum respiciunt.
Editio : [Homiliae de Paschate] P. Zingerle, Monum. Syr. I, 91-96. -
Versio germanica [completa] : P. Zingerle, Sechs Homilien des hi. J.
von S., Bonn 1867.
2. Epistulae.
In diversis mss. non eiusdem aetatis restant 43 epistulae
J. quae ad eius biographiam et doctrinam illustrandam magni
momenti esse constat. Inter eas maximam attentionem moverunt
§ 39. JACOBUS SARUGENSIS
99
epp. 4 ad monachos monasterii Mar Bass prope Apamaeam scrip-
tae, sic videtur, anno 511-12 et quae conservantur in ms. Brit.
Mus. Add. 14587 a. 603. Obiectiones suscitatae sunt contra genui-
nitatem aut inalterabilitatem epist. 13, 16 et 17 in quibus exstant
sententiae pro aperto monophysismo, affirmata e contra authentia
epist. 14 cui respondet higumenos Lazarus ep. 15, e quibus nullus
monophysismus eruitur (sic. Peeters, ibid. 144-160).
Parum probabilis est genuinitas ep. 18 ad Himyaritas et qui-
dem propter impedimenta chronologica.
Editio generalis : G. Olinder, Iacobi S. epistulae quotquot supersunt,
CSCHO, Lovanii 1927. - Idem, The letters of J. of S. Comments on an
edition, Lund 1939. Aliquae ex his epistulis prius etiam ed. erant.
Versiones : gallica [epist. 14, 15, 16, 17 et 32 ad Paulum Edessae ad
monach. Mar Bass]. - P. Martin, ZDMG 30 (1876) 217-75.
Nulla ex Anaphoris liturgicis quae J. tribuuntur authentia
gaudet.
Ed. H. G. Codrington, Romae, 1951 (Anaph. syr. 2, pp. 1-83)
Cfr. S. A. B. Mercer, The An. of Saint J. op. S., Journ. Soc. Or.
Research 11 (1927) 71-75 - S. Euringer Or. Christiana, 1934, n° 90.
Doctrina
Acriter disputata est generalis quaestio de orthodoxia aut
monophysismo severiano J.
Incipiendo a J. S. Assemani (BO I, 290-99) et includendo
Abbeloos et Matagne antiquiores admiserunt J. fuisse doctrina
orthodoxum. Opinio vero doctorum mutata est editione epistu-
larum J. ad monachos Mar Bass facta a P. Martin. Exinde enim
communis sententia iudicabat J. monophysitam : sic Baumstark,
Bardenhewer, Tisserant, Jugie etc. Cum recentius P. Peeters suum
studium de hoc problemate ederet in quo sustinebat praesertim
argumentis historicis orthodoxiam J., maior pars auctorum eius-
modi sententiae adhaesit, ut Vona. Contrariam tamen opinionem
contra orthodoxiam P. Kruger hodiedum sustinet.
Studia : P. Peeters, Jacques de S. appartient-il a la secte monophy-
site ? AB 66 (1948) 134-99. - P. Kruger, War J. von S. Katholik oder
Monophysit ? Ost. St. 2 (1953) 199-208. - Idem, Das Problem der Recht-
glaubigkeit J. von S. und seine Losung, ibid. 5 (1956) 158-76, 225-42.
100
I PARS - CAPUT V : SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
Argumenta praecipua pro monophysismo : 1) sententiae scrip-
tae in epist. 13,16 et 17 ad monachos Mar Bass 2) homilia contra
Chalcedonense 3) veneratio apud jacobitas 4) testimonia chroni-
starum nestorianorum.
Argumenta pro orthodoxia : 1) J. factus est episcopus Batnae
eo tempore quo imperator Iustinus II, zelans causam Chalcedo-
nensem, expellebat e sedibus episcopos monophysitas. 2) Doctrina
in homiliis J., praesertim in ilia de Maria ad Golgotham (ed. -Mpu-
terde), est orthodoxa. 3) Illae epist. 13,16 et 17 sunt spuriae et
homil. contra Chalcedonense saltern dubia. 4) Timotheus constan-
tinopolitanus, scribens initio saec. VII (PG 86, 41), facit J. Bat-
nensem orthodoxum.
Forsam iudicium prudens sic sonat : J. in fine vitae doctrinam
tenuit orthodoxam, ut ex argumentis historicis apparet. Antece-
dent! etiam tempore probabilius est eum orthodoxum fuisse, nam
obiectiones graviores satis solidae non videntur. Omnes concor-
danter admittunt J. non fuisse polemistam in rebus dogmaticis.
J. fuit eximius poeta ad modum Ephraemi. Foecundissima
eius phantasia, quae aliquando in taediosam exuberantiam incidit,
doctrinam theologicam coloribus vividis depingit, quod interdum
rectae intellectioni obstaculum movet.
Mariologia. Sequens doctrinam s. Ephraemi, J. ponderat
divinam maternitatem M., quae est « Mater Unigeniti ». Extollit
pariter eius regiam dignitatem, eius mirabilem virginitatem ante
partum in partu et post partum, qui doloribus caruit. Sanctitas
Mariae inde a pueritia tanta fuit, ut si in ea aliqua macula inventa
esset, Deus alteram ut propriam matrem elegisset. Parallelismus
inter Mariam et Evam ante lapsum aliaeque sententiae J. laudant
sanctitatem intemeratam Mariae. Id vero quod asseritur nempe
Spiritum obumbrasse Mariae ut sanctificaret et purificaret earn
ad Incarnationem si cum aliis textibus J. et cum similibus dictis
aliorum Patrum conferatur, videtur non excludere immaculatam
conceptionem Mariae. Cooperatio novae Evae in nostram salutem
claris verbis illustratur ita ut fere corredemptrix appelletur. J.
cantat assumptionem gloriosam Mariae corpore et anima.
Clare admittit J. primatum Petri et insinuat infallibilitatem.
Nee desunt perspicacia testimonia de reali praesentia Christi in
Eucharistia.
Studia : C. Vona, Maria e i dolori di parto nel pensiero di S. Gia-
como di S., Eunt. Doc. 3 (1950) 254-59. - Idem, La dottrina di Giac. di S.
§ 41. SERGIUS (SARGIS) E REs'AINA
101
suila santita di Maria, ibid. 6 (1953) 30-49. - M. Gokdillo, Mariologia
orientalis, Romae 1954. - W. de Vries, Der Kirchenbegriff der von Rom
getrennten Syrer, Rom 1955. - Idem : Sakramenteritheologie bei den sy-
rischen Monophysiten, Rom 1940. - A. van Roey, La saintete de Marie
d'apres Jacques de Saroug, ETL 31 (1955) 46-63 ; Virgo Immaculata IV,
Romae 1955, pp. 113-33. - I. Ortiz de Urbina, Dignitas regia Mariae
iuxta primaevos syros, Virgo Immaculata XII, Romae 1956, pp. 1-11.
§ 40. Simeon Quqaja (« Figulus »).
Diaconus et poeta amicus Jacobi Sarugensis — floruit ergo
in limite saec. V et VI — qui auctor dicitur 9 hymnorum de
Nativitate in ms. saec. 8-9.
Ed. : S. Euringer, OC 2, 3 (1913) 221-35 [cum vers. germ.].
§ 41. Sergius (Sargis) e Rei'aina.
Presbyter monophysita et medicus Res'ainae, seu Theodo-
siopoli, graecum callens, studiis Alexandriae prius vacaverat.
Querelam adversus proprium episcopum Ascolium apud ortho-
doxum Antiochiae Patriarcham Ephraem detulit (ante an. 526)
cuius consilio et epistuia ad Papam Agapetum I Romam venit.
Hunc comitatus Byzantium an. 536 petiit ubi eodem anno mortuus
est.
Copiosus sed mediocris traductor S. plura opera graeca phi-
losophorum et medicorum sed maxime operum Pseudodionysii
transtulit, cui versioni prologum praemisit in quo compendiose
doctrina ascetica et mystica origenisticis ideis imbuta traditur. S.
composuit opus, septem libris constans, de logica aristotelica
quod in « Organo » inspiratur (ineditum : ms. Brit. Mus. : Add.
14658 saec. VII-VIII).
Versiones : 1) Pseudodionysiaca cum prologo (inedita ! mss.
Sin. 52, saec. VII etc.).
2) Pseudoaristoteles : « De mundo ad Alexandrum » (ed. P.
de Lagarde, An. Syr. 134-58).
3) « De universo iuxta mentem Aristotelis » (ineditum) - vers,
ital. : G. Furlani, Riv. Trim. Studi Filos. e Relig. 4 (1923) 1-22.
4) « De genere, specie et individuo » (ineditum) recensitum
a G. Furlani, Studi Ital. di Filologia Classica N. S. III-IV (1925)
305-33.
102 I PARS - CAPUT V: SCRIPT. SYRI OCCIDENT. SAEC. V ET INEUNTE SAEC. VI
5) « De categoriis » (ineditum), recensitum et partim in ital.
vers.: G. Furlani, Riv.Trim. Studi Filos. e Relig.3 (1922) 135-72.
6) « De interpretatione cap. 3 », studia de « analiticis primis »
(ineditum).
7) « Introductio » Porphyrii (ineditum. Cfr. A. Freimann,
Die Isagoge d. Porphyr. in der syr. Ubers., Berlin 1897).
8) « Categoriae » (ineditum) (cfr. G. Furlani, op. ultimo cit.).
9) « De anima » tributum Aristoteli et graece incognitum
(ineditum)
10) Disputatio philosophica de partibus sermonis (ineditum)
11) De affirmatione et negatione et de conceptu essentiae
(inedita).
12) Scripta Galeni et Pseudogaleni dein in arabicum versa
(ed. « de mixtione pharmacorum simplicium » : A. Merx, ZDMG
39 (1885) 237-305 - Fragmentarie « ars curandi » et « de virtutibus
ciborum ». E. Sachau Inedit. Syr. 88-97 - « De influxu lunae
iuxta mentem astrologorum » et de motu solis : Idem, ibid. 101-26).
Studia : A. Baumstaek, Lucubrationes syro-graecae, Leipzig 1894. -
Bardenhewer, IV, 297-8. - G. Furlani, Due secoli filosofici attribuiti a S.
di Teodosiopoli, Aegptus V, 2 (1926) 139-45. - P. Sherwood, S. of R. and
the Syriac Versions of the Pseudo-Denis, Sacris Erudiri 4 (1952) 174-84.
§ 42. Poema in Cathedralem Edessae.
In ms. Vat. syr. 95, fol. 49-50 saec. XIII exstat p. in c. E.
quod illam accurate describit, quare pro archaeologia et arte
summi momenti est. Examen internum suadet hoc poema com-
positum esse epocha catholica, ergo ante medium saec. VI.
Ed. : H. Goussen, tjber eine « sugitha » auf die Kathedrale von Edessa,
Mus. 38 (1925) 117-36 [cum vers. germ.].
Studia : A. M. Schneider, Die Kathedrale von Edessa, OC 36 (1941)
161-67. - A. Grabar, Le temoignage d'un hymne syr. sur Parchitecture
de la cathedrale d'Edesse au VI e siecle et sur la symbolique de 1' edifice
Chretien, Cah. Archeol. 2 (1947) 41-67.
§ 43. Anonymae Homiliae.
Ms. saec. VI Brit. Mus. Add. 17181 continet sermonarium
in quo homiliae inveniuntur quas abbas monasterii occasione
§ 45. SIMEON EDESSAE
103
festi Natalis et Epiphaniae et de pericope Lc. 7,36-50 ad suos
tenuit. Ineditae restant.
§ 44. Sergius Stylita.
Probabilius floruit saec. VI non longe ab Emesa. Ei tribuitur
in ms. Brit. Mus. Add. 17199 saec. VIII scriptum polemicum
contra iudaeos textibus Flavii losephi abundans. Est unicum
antiiudaicum scriptum in tota patrologia syriaca. lacet ineditum.
Studia : Baumstark, 180.
45. Simeon Edessae.
Non confundendus cum homonymo ep. Edessae saec. VIII,
erat « nosocomus xenodochii » et composuit commentarium in
Gen., cuius in ms. saec. VI Brit. Mus. Add. 17189 restant inedita
fragmenta quae ad capp. 3. 4. 6. 8. referuntur, et commentarium
de reditu e captivitate et de hebdomadis Danielis (textus lacunosus
ineditus in ms. Brit. Mus. Add. 12172, fol. 55-64 e saec. IX).
Studia: Baumstark, 179-80.
Pars secunda
THEOLOGI NESTORIANI
Pars secunda
THEOLOGI NESTORIANI
Caput I.
PRIMI MAGISTRI NISIBENI
Inde a fere medio saec. V theologia nestorianizans Scholae
Edessae transplantatur in Persiam praesertim per Narsai et Bar
§aumam qui simul cum Katholiko Mar Aba I praecipui choryphaei
doctrinae nestorianae fuerunt. Haec in Schola Nisibis usque ad
medium saec. VI illustres et zelantes doctores habuit. Alumni huius
Scholae paulo post plures dioeceses occuparunt sicque ad nesto-
rianizationem totius Ecclesiae in Persia via facilis praeparata est.
Hi vero primi doctores maxime doctrinam Theodori Mopsuesteni
propriam fecerunt eamque nulla addita novitate repetebant.
Studia : M. Jugie, Theologia dogmatica christianorum orientalium.
Tom. V, De theol. dogm. Nestorianorum et Monophysitarum, Parisiis
1935. - W. de Vries, Sakramententheologie bei den Nestorianern, Rom
1947. - M. Gordillo, Mariologia orientalis, Romae 1954. - Idem, La ma-
ternidad de Maria Virgen en la teologia de la Iglesia nestoriana, Estud.
Marianos 8 (1949) 345-63. - P. Kruger, Das alteste syrisch-nestorianische
Dokument liber die Engel, Ost. Stud. 1 (1952) 283-96. - W. de Vries,
Die syrisch-nestorianische Haltung zu Chalkedon, A. Grillmeier - H.
Bacht, Das Konzil v. Chalkedon I, [s. d.] pp. 603-35. - Idem, Der Kir-
chenbegriff der von Rom getrennten Syrer, Rom 1955.
§ 46. Narsai (Narsetes).
N., dictus etiam « leprosus », fundator Scholae Nisibis, notus est
nobis maxime per Barhadbesabba de Arbaia (PO 9, 588-615 ; PO
4, 381-87) et per Chronicam Seertensem (PO, 7, 114 ss.). Natus est
an. 399 in pago c Aiin Dulbe prope Ma'altaye iuxta medium Tigrim.
Studia inivit 7 annos natus quae per 9 continuavit. Dein venit in
monasterium Kefar-Mari cui praeerat avunculus Emmanuel, olim
alumnus Scholae Edessae. Paulo post et N. venit in illam, ubi
per 10 annos studuit. Inde rediit Kefar-Mari ad docendum ; sed
nostalgia captus, cito Edessam regressus est ibique per alios 10
wm
108
II PASS - CAPUT I I PRIMI MAGISTRI NISIBENI
annos est commoratus. Ab avunculo moribundo revocatus N.
venit in monasterium et post illius mortem factus est abbas coenobii.
Attamen post annum Edessam petivit non post an. 435. Hoc tem-
pore simul cum Bar Sauma, venit Mopsuestiam ut videret Theodo-
lum, discipulum Diodori et successorem Theodori, ab eoque
appellatus est « lingua Orientis » et « Porta religionis christianae ».
Mortuo an. 437 Qiyore, rectore Scholae Edessae, N. unanimi
voto electus est eius successor, quo munere 20 annos functus est.
N. promovit doctrinam Mopsuesteni et amicus fuit episcopi
Edessae, Ibae, dyophysitae. Eo mortuo an. 457, successor Nonnus
deposuit N. nestorianizantem et contumacem, qui fugiens venit
Nisibim, ubi, instante amico ep. Bar Sauma, transplantavit Scholam
Edessae, quam per 40 adhuc annos rexit. Excipiuntur tamen 5
anni quibus praefuit monasterio Kefar-Mari fugiens machinationes
Bar Saumae. N. senex 103 annorum mortuus est an. 502.
Studia generalia : J. B. Chabot, N. le docteur et les origines de l'Eco-
le de Nisibe, JA 10 ser. 6 (1905) 157-77. - A. Baumstark, 109-113. - E.
Tisserant, s.v. DTC XI, 26-30. - J. Labourt, 293-301.
SCRIPTA
N. composuit 360 scripta poetica, inter quae aliqua servantur
ad usum liturgicum selecta. Praecipuus editor Mingana recensuit
81 titulos horum « memre » et « madrase », quos in dispersis, non
antiquis mss. Orientis et Europae viderat, sed solum 47 edidit.
Editiones : A. Mingana, N. doctoris syri homiliae et carmina primo
edita, 2 voll., Mossoul 1905. - Versio gallica [homil. 21 de baptismo] : A.
Guillaumont, OS 1 (1956) 189-207. - anglica [homil. 21, 22 et 32 quae
de baptismo et de sacerdotio agunt] : R. M. Connolly, The liturgical
homilies of N., Text and Studies, Cambridge 1909. - Cfr. F. C. Burkitt,
The Mss of « N. on the mysteries », JTS 29 (1927-28). - De martyribus
horn. : P. Kruger, Traduction et commentaire de l'hom. de N. sur
les Martyrs, OS 3(1958) 299-318.
Singularis momenti est hom. N... [= ed. Mingana n. 7] de
tribus doctoribus nestorianis, nempe de Diodoro, de Theodore
Mopsuesteno et de Nestorio quos aperte laudat. Haec hom. quae
post concilium Chalcedonense scripta est, ignorat illud concilium
et Ephesinum, quod nestoriano auctori quadrat.
Editio : Fr. Martin, Homelie de N. sur les trois docteurs nestoriens,
JA 9 ser. 14 (1899) 446. - versio gallica : idem, ib. 15 (1900) 469-525.
§ 46. NARSAI (NARSETES)
109
Plura alia tribuuntur N. in liturgia nestoriana. Sic quaedam
« Hepakta » seu « troparia » diebus dominicis et festis ; quaedam
elementa ritus funebris, et nominatim « Pasoqe » mortuorum ;
aliquae « laudes » et litaniae a diaconis cantatae. Mss. tamen non
sunt talis antiquitatis quae certitudinem fundent. Cfr. Baumstark,
111-12.
Editio : M. Wolff, Drei Begrabnisgesange N., OC N.S. 12-14 (1925)
1-29. Alia inveniuntur in libris liturgicis nestorianorum.
Dubiae etiam originis sunt ilia « sughite » seu carmina quae
post « memre » veniunt et quae aliis etiam antiquis auctoribus
interdum tribuuntur. Sic longum carmen dialogatum de Josepho,
quod par iter Ephraem^ et Balaei dicitur.
Editiones : P. Bedjan, Liber superiorum... Homiliae Mar-Narsetis in
Joseph, Paris 1901, pp. 519-629. - Fr. Feldmann, Syrische Wechsellie-
der von N., Leipzig 1896. - A. Mingana op. cit. - Versio germanica : F.
Feldmann, op. cit. [= ed. Mingana n. 7].
DOCTRINA
Ipsum curriculum vitae insinuat quod examen scriptorum
confirmat, scilicet N. doctrinam fuisse communem cum Theodoro
Mopsuesteno, immo vix diversam a Nestorio. Nonne praeterea
N. primus rector fuit Scholae Nisibis cuius opera hierarchia
persica in nestorianismum incidit ?
N. defendit duas naturas, unum « prosopon », unum indivi-
duum divino-humanum, Christum qui est homo completus simul
cum Verbo in una voluntate. Verbum et homo amore uniti sunt.
Est tamen unus Filius Dei Verbum unitum carni. « Proclamo Chri-
stum hominem propter corpus, et Deum propter eminentem
dignitatem. Ego credo eum esse unum, hominem et Filium Dei,
unum una essentia quam nulla divisio separare potest. Distinxi
naturas non Filios. Dixi eum Christum et Filium duplici ratione ;
quia Spiritus Sanctus unxit eum et quia factus per amorem unus
Filius cum Verbo ». .
In mariologia eadem doctrina obstat quominus N. dicat
Verbum natum esse de Maria, de qua e contra homo natus est.
Cum coaevis antiochenis restringit erronee communicationem
idiomatum in Christo. Alia ex parte laudat virginitatem completam
sanctae Mariae quam liberam dick ab omni peccato, ita ut iure N.
no
II PARS - CAPUT I : PRIMI MAGISTRI NISIBENI
STATUTA SCHOLAE NISIBIS
111
adducatur in favorem Immaculatae. Nonnulla pariter habentur
apud N. quae partem Mariae in Redemptione significant.
Studia : G. Sfair, L'ortodossia di N. rilevata dalla sua Omelia sui
Dottori Greci, Bessarione 33 (1917) 313-27. - W. de Vries, Sakramenten-
theologie bei den Nestorianern, Roma 1947. - P. Kruger, Das Bild der
Gottesmutter bei dem Syrer N., Ost. St. 2 (1953) 110-20. - L. Abra-
mowski, Das Konzil von Chalkedon in der Homilie des N. iiber die drei
nestorianischen Lehrer, ZKg 66 (1954-55) 140-43. W. de Vries, Der Kir-
chenbegriff der von Rom getrennten Syrer, Rom 1955.
§ 47. Bar Sauma Nisibenus.
B. natus in Beth Qardu, in Persia septentrionali intra aa. 415-20
fuit servus et postea petivit Edessam in cuius Schola sub Iba
doctrina nestorianizanti imbutus est, quare a « Latrocinio Ephesi »
expelli iussus est. Rediit ergo B. in Persiam et ut erat vir astutus,
obtinuit sibi et reliquis « edessenis » expulsis sedes episcopales
praecipuas. Ipse electus est ep. Nisibis Katholiko Seleuciae-Ctesi-
phontis Baboj. Cum a. 457 condiscipulus Narsai Edessa fugienstran-
siret per Nisibim, B. eum invitavit ut ibi resideretet Scholam Edes-
sae Nisibim transferret et regeret. B. caelibatus n'ormam frangens
iunxit se cuidam moniali. Cum vero regimini Baboj adversaretur,
congregavit a. 484 in Beth Lapat conciliabulum « edessenorum »,
quod, praeside B., deposuit Baboj et tentavit matrimonium epi-
scoporum sanare. Baboj convocavit contra rebelles synodum
Seleuciae-Ctesiphontis quae illos excommunicavit. Tamen cum B.
favore imperatoris Peroz gauderet, meliores ipse partes habuit.
Hoc ipso anno Baboj in carcerem coniectus est et iussu impera-
toris occisus. Utrum hoc homicidium instigante B. commissum
sit, ut vult Barhebraeus, non liquet. Ipso a. 484, mortuo Peroz,
synodus Seleuciae-Ctesiphontis elegit successorem Baboj Aca-
cium, amicum olim et condiscipulum B. Post varias lites ambo
conciliati sunt in Beth c Adrai (485). Favore imperatoris Balas et
novi katholici gaudens, B. persuasit imperatori de utilitate intro-
ducendi nestorianismum in Persiam et expellendi monophysismum
quo facilius christiani adhaererent imperio. His sententiis inductus
imperator iussit monophysitas expelli, qui solum urbem Tagrit
retinuerunt. B. tentavit pariter nestorianismum in Armenian!
inducere, sed frustra ; nam episcopi in concilio Valarsapat (491)
anathema dixerunt non solum contra Chalcedonense concilium
sed etiam contra B.
Interea post electionem Acacii convocatum fuerat concilium
nationale ad quod B. venire renuerat sive vere sive ficticie impe-
ditus. Ceterum ipse professus est oboedientiam Acacio et impro-
bavit acta in conciliabulo Beth Lapatensi. Concilium ergo celebra-
tum est Seleuciae-Ktesiphontis (486) absente B. et suffraganeis
eius, in eoque non solum prohibitus est caelibatus clericis non
religiosis, sed etiam formulae nestorianum sensum habentes solem-
niter proclamatae sunt. Ergo B. simul cum Narsai auctor
principalis fuit quod Ecclesia persica nestorianismum amplec-
teretur. B. mortuus est intra annos 492-95.
Studia : J. Labourt, Le christianisme dans 1'empire perse sous la
dynastie sassanide, Paris 1904, pp. 131 ss. - A. Voobus, Les messaliens et
les reformes de Barcauma de. Nisibe dans FEglise perse, Pinneberg 1947.
SCRIPTA .
Perierunt scripta B. quae constabant homiliis, hymnis, epis-
tolis et sermonibus. Tribuitur « consecratio » quaedam B. quae
probabilissime est una ex orationibus quae habentur in Rituali
consecrationis altaris ab Iso c jahb III compilato (ed. Urmiae).
Conservatae sunt 5 epistolae B. quarum 4 ad Acacium, in quibus
dolet de sua inoboedientia contra Baboj. Aliqua fragmenta restant
pariter synodi Beth Lapatensis, quae ipso B. praeside celebrata est.
Editio : J. Chabot, Synodicon Orientale, pp. 525-39 [epistulae] ; pp.
621-25 [Acta Beth Lapatensia]. - « consecratio »? : Liturgia SS. Aposto-
lorum Adaei et Maris, Urmiae 1890, pp. 133-4.
Studia : Baumst&kk, 108-9.
§ 48. Statuta Scholae Nisibis.
Origo huius Scholae considerari potest Schola Edessae, dicta
etiam « persarum », in qua frequentes erant saec. V alumni persae.
Cum autem ilia Schola, maxime opera Ibae rectoris, doctrinis
nestorianis imbueretur nihil mirum est primos promotores Scholae
Nisibis, Bar Saumam et Narsai, qui et ipsi alumni Edessae fuerant,
germina nestorianismi secum tulisse. Immo Narsai rector Edes-
senae Scholae per 20 annos, cum inde an. 457 expelleretur et
Nisibim veniret, ibi, amico Bar Sauma exhortante, Scholam fun-
davit aut transplantavit, eamque per 40 circa annos rex it.
112
§ SO. BABOJ
113
II PARS - CAPUT I : PRIM I MAGISTRI NISIBENI
Hoc tempore scripta sunt S. S. N. quae probabilissime Sta-
tuta Edessae plus minusve iterant, et quae 21 oct. 496 vim iuridi-
cam adepta sunt. Sunt vero prima nobis nota Statuta cuiuslibet
Scholae christianae. Schola Nisibis maximam partem habuit in
nestorianizatione Persiae. Ipsa enim plures episcopos nestorianos
formavit, inter quos Mar Aba I, Abraham de Kaskar, IsVjahb I et
SabrisV. Tempore Mar Aba I circa 800 alumni earn frequentabant.
Versus an. 832, fundata Schola in Bagdad, nisibena decidit. De
Schola Nisibis tractarunt Barhadbesabba PO IX. 588-615 et
« Causa fundationum scholarum » PO IV, 381-87.
S. S. N. haec praecipua continent. Alumni in convictu vive-
bant, ad modum hodiernorum Seminariorum, sub Rectore (Rab-
ban) et Magistro domus qui disciplinam et oeconomiam curabat.
Duo erant professores quorum primus, « Interpres », explanabat
Scripturam sub ductu operum Theodori Mopsuesteni. Alter
appellabatur « Magister lectionum ». Labor peragebatur in com-
muni aula studii, ubi diversa erant scamna pro sacerdotibus et
reliquis. Studia per 3 annos protrahebantur. Regimen Scholae ab
episcopo locali fere exemptum erat. Alumnis sine venia vetitum
erat in partes « romanorum » abire.
Ed. I. Guidi, Giornale Soc. Asiat. Ital. 4 (1890) 165-95. - Vers. germ. :
E. Nestle, ZKg 18 (1898) 211-29.
Studia : A. Scher, Schola Nisibis, eius origo, statuta et viri celebres
[arabice] Beryti 1905. - H. R. Nelz, Die theologischen Schulen der
morgenlandischen Kirchen, Bonn 1916, pp. 77-110. - H. Leclerq. DAL
XII, 1377-85.
Mar Henaniso' (775) ; Mar Timothei I (790). Exstant et aliquae
appendices.
Haec prima collectio canonica potissimus est fons ad histo-
riam Ecclesiae in Persia ilia epocha in qua primum autonoma
facta est et deinde in nestorianismum incidit.
S. O. efformat alteram partem in ms. Borgiano K. VI, 4 dum
prima pars continet sine ordine documenta quae ad Marutham
Maipherkatensem et ad Mar Abam referuntur. In tertia vero
parte plura alia documenta traduntur quae sive ad theologiam
sive ad ius canonicum momentum prae se ferunt.
Haec nota de synodo an. 410 sub Isaaco. Post versionem sym-
boli Nicaeni promulgantur, quasi nicaeni, 21 canones qui tamen
non omnino cum illis concordant, licet 2, 3, 4, 6 nicaenos referre
pateat. Unde confusio facta est ? Cum Marutha notitiam authen-
ticorum canonum Nicaeae sed etiam aliorum conciliorum saec. IV
episcopis persis communicaverit, forsan inde permixtio nata est.
Dubitare licet utrum in eadem synodo promulgati sint illi alii
73 Canones qui inspirati sunt in disciplina graeca saec. IV {vers,
germ. : O. Braun, De sancta nicaena synodo, Munster 1898) et
continentur in priore parte recensiti codicis.
Praeter illos pseudonicaenos canones qui referuntur in S. O.
alii postea pseudonicaeni, falso dicti « arabici », compositi^ sunt,
qui in eodem codice inveniuntur et ab eodem O. Braun versi sunt.
Ed. : J. B. Chabot, S.O., Paris 1902.
Vers. germ. : O. Braun, Das Buch der Synhados, Stuttgart-Wien 1900.
Studia : J. M. Voste, Discipline Chaldeenne I. Droit ancien (Codific.
can. or. Fonti. Fasc. IV) Citta del Vaticano 1931. - Dauvillier, s. v.
« Droit chaldeen »> in DDC.
§ 49. Synodicon Orientale.
Ita vocata est ab editoribus collectio canonica maximi momenti
quae comprehendit synodos nationales Seleuciae-Ktesiphontis ab
initio saec. V ad finem saec. VIII celebratas, quae proinde hoc
tempore compilata iure dicitur. Mss. quidem recentioris sunt
aetatis, sed sine dubio antiques et fidedignos fontes transcribunt.
En summarium : Synodus Mar Isaaci (an. 410) ; Mar Jah-
ballaha I (420) ; Mar Dadiso' (424) ; Mar Acacii (486) ; Bar Sau-
mae Nisibeni (484) ; Mar Babaj (497) ; Mar Abae I (544) ; Mar
Josephi (554) ; Mar Ezechielis (576) ; Mar Iso e jahb I (585) ; Mar
Sabriso c I (596) ; Mar Gregorii I (605) ; Mar Gregorii II (676) ;'
§ 50. Baboj.
Fuit Katholikos Seleuciae-Ktesiphontis, + 484.
Educatus doctrina iranica, conversus est in christianismum.
Ab imperatore Peroz per plures menses vinculis coniectus est.
Cum autem B. ad imp. Zenonem supplicantem epistulam mitteret,
et haec intercepta esset, B. morte punitus est. Theologicis doctrims
sive disciplina a coaevo Bar Sauma aperte discrepavit et persecu-
tionem passus est.
Conservatur narratio suae mortis non multo post scriptam
(ed. P. Bedjan, AMS 2, 631-4).
114
II . PARS - CAPUT I : PRIMI MAGISTSI NISIBENI
§ 56. MAR ABA I, KATHOLIKOS
115
Vix probabile est genuinam esse epistulam argumenti ascetici
quae sum nomine B. in ms. tardiore et per traditionem monophy-
siticam ad nos pervenit. Ms. : Brit. Mus. Add. 17262 saec. XII
[ineditum]
Studia : Baumstark, 107.
§ 51. Acacius (Aqaq) Katholikos.
Fuit Katholikos Seleuciae-Ctesiphontis ordinatus 483-5 et
+ 496. Simul cum Baboj sese contra Bar Saumam opposuit. Sub
ipso habita est an. 486 Seleuciae-Ctesiphontis synodus nationalis.
Ed. synodi : J. B. Chabot, Syn. Or. 53-61. - Vers. gall. : ib. 299-307. -
german. : O. Braun, Das Buch der Synhados 59-64.
Studia : Baumstark 109. - W. F. Macomber, The Christology of the
Synod of Seleucia-Ctesiphon A.D. 486, OCP 24 (1958) 142-54.
§ 52. Babaj.
Katholikos Seleuciae-Ctesiphontis ordinatus an. 497, + 502-3,
qui prius a secretis praefecto Beth Aramaje fuerat. Sub B. ce-
lebrata est Seleuciae-Ctesiphontis synodus an. 497 in qua Bar
Saumae machinationes contra caelibatum cleri receptae sunt.
Ed. synodalium actorum : J. B. Chabot, Synod. Or. 62-8. - Vers,
gall. : ib. 310-17. - vers. germ. : O. Braun, Das Buch der Synhados, 85-92.
Studia : Baumstark 113.
§ 53. Abraham de Beth Rabban.
Floruit saec. VI. Adulescens 15 annorum confugit ad Narsai
vitae monasticae gratia. Deinde per 60 annos rexit Scholam Ni-
sibis quam ultra 1000 alumni frequentabant et cui novum et am-
plum aedificium erexit. A. dicitur composuisse plures commenta-
ries exegeticos et Historiam Scholarum. Ei tribuitur in Chaldaeo-
rum Breviario « tesbohta » pro nocte secundae feriae.
Ed. : Brev. Chald. 42. - Vers, anglica : J. A. Maclean, East syr. daily
Off. p. 98.
Studia : Baumstark, 115.
§ 54. loannes (Johannan) de Beth Rabban.
Fuit luminare Scholae Nisibis sub regimine parentis sui
Abraham et a. 566-7 peste mortuus est.
Narratur J. plura theologica opera, nobis amissa, compo-
suisse. Tribuitur ei « tesbohta » e nocturno feriae sextae in Brevia-
rio Chaldaeorum.
Ed. : Brev. Chald. 91 s. - Vers. angl. : J. A. Maclean, East syr. dayly
Off. p. 100-1.
Studia: Baumstark, 115-16.
§ 55. loseph (Jauseph) Huzaya.
Hie Josephus ex antiqua Susiana oriundus et discipulus Nar-
sai, primus inter christianos syros orientales grammaticales quae-
stiones tractavit. Curavit vero punctuationis systema quod voca-
bula eisdem consonis constantia diversimode vocales sumerent
quae diversis sonis responderent. Dicitur J. vertisse Dionysii
Thracis Tiyyt].
Ed. : A. Merx, Historia artis gramm. apud syros, Leipzig 1889, pp.
8, 28, 30, 68, 99-102.
Studia : Baumstark, 116-17.
§ 56. Mar Aba I, Katholikos.
Restat biographia anonyma eventibus sat proxima quae
M. A. vitam describit (ed. P. Bedjan, Histoire de Jabalaha et
de trois autres Patriarches, Paris, 1895 pp. 206 87, versa in german.
linguam a O. Braun BKV 37, pp. 188-220). His accedit Synodicon
Orientale et quaedam notitia apud Cosman Indicopleusten (PG
88,73).
M. A. natus est ad Tigrim sub fine saec. V parentibus maz-
deistis. Ipse, conversus in christianismum adulescens, frequen-
tavit Scholam Nisibis. Venit deinde extra Persiam ut de fide cum
Sergio, forsan Res'ainae, disputaret ; Edessae versatus est ubi ab
amico Thoma graecam linguam didicit. Cum eo exinde percurrit
Palaestinam, Aegyptum, ubi Patres deserti visitavit, Graeciam et
Byzantium. In hoc itinere, probabilius Alexandriae, a Cosma
116
II PARS - CAPUT I : PRIMI MAGISTRI NISIBENI
Indicopleuste cognitus est. M. A. debuit Byzantio fugere, proba-
bilius propter dogmaticas difficultates, venitque Nisibim animo
se monachismo dedicandi. Tamen coactus est in Schola docere,
quo tempore commentaries scripsit qui hodie non perstant.
Eo tempore contentio magna erat in Persia; duo enim Katho-
lici se legitimos faciebant. Mortuo vero Katholiko Paulo, electus
est unanimi consensu M. A. an. 540, cum et scientia et virtute
praestaret. M. A. aggressus est correctionem schismatis, quo fine
regiones meridionales visitavit venitque Kaskar, in Mesenem,
in Persidem usque ad Rewardasir. Ubique illegitimis episcopis
depositis, unicam hierarchiam instauravit. Visitatio conclusa est
synodo in Beth Lapat, quae promulgavit canones contra incestus
laicorum. Exstat narratio synodalis turn concilii turn praecedentis
visitationis (cfr. J. B. Chabot, Synod. Orient. 69-95; vers. gall. 318-
51). M. A. fundavit Scholam theologicam Seleuciae-Ktesiphontis
initio an. 541. Cum autem bellum oriretur inter romanos et
persas, magi animum imperatoris contra christianos excitarunt.
Ipse M. A. accusatus relegatus est in remotum oppidum. Sed
populus et episcopi frequentissimi ad eum concurrebant ita ut
diceretur « montes et culmina Adherbaidiani plana facta esse
gressibus sanctorum ». Immo ibi celebrata est synodus nationa-
lis (a. 544) quae sex constitutiones promulgavit : 1) Canones su-
pradictae synodi Beth Lapatensis 2) Epistulam de orthodoxia
fidei 3) De moribus honestis normas 4) De depositione intru-
sorum 5) Canones de regimine ecclesiasticorum in quibus electio
omnium episcoporum in Persia Katholiko reservabatur. 6) « Prac-
tica » seu declarationes praecedentium. Haec duo ultima docu-
menta a M. A. durante captivitate exarata erant (ed. op. cit.
et ib. 545-50; vers. gall. 555-61). An. 548 ab apostata accusatus,
fugit venitque Seleuciam-Ktesiphontem. Cum vero Chosroes I
stuperet, M. A. respondit se malle ab imperatore quam ab apo-
stata occidi. lubente imperatore M. A. iterum in vincula coniec-
tus est ita tamen ut simul munere suo fungi posset. Cum vero
an. 551 filius Chosrois contra patrem rebellaret, hoc exhortante
M. A. Persiam perlustravit ut christianos a rebellione arceret.
Quare omnimoda dein libertate donatus + 29-11-552.
Studia : J. Labourt, Le christianisme dans l'empire perse, sous la
dynastie sassanide (224-632), Paris 1904, pp. 163-91. - Baumstark, 119-
20. - E. Tisserant DThC XI, 178-83. - P. Peeters, Observations sur la
Vie syriaque de M. A., catholicos de 1'Eglise perse (540-52), Miscellanea
Giov. Mercati V, Citta del Vaticano 1946, pp. 69-112.
§ 57. paulus nisibenus
117
SCRIPTA
Praeter canonica scripta quae nunc recensebamus et quae
M. A. auctorem saltern praecipuum habent, tribuuntur M. A.
versiones turn V. Testamenti, cuius vix vestigia restant, turn simul
cum Thoma liturgiae eucharisticae byzantinae coaevae, quae sub
auctore Nestorio aut Theodoro Mopsuesteno posita erat. M. A.
primum syriacum opus iuris canonici composuit, nempe com-
pendium iuris matrimonialis in quo fratrum nuptias, apud per-
sas frequentes, severe reprehendit. Utrum « canones » psalterii
nestoriani M. A. auctorem habuerint, propter recentem aetatem
codicum non liquet.
Ed. liturgiae Nestorii et Th. Mops. : Liturgia SS. Apost. Adaei et
Maris cui accedunt duae aliae..., Urmiae 1890, pp. 40-51. - Vers, anglica :
P. G. Badger, The syr. Liturgies of the Apostles... Theodorus... and...
Nestorius, London 1875. - Idem, The Nestorians and their Rituals, Lon-
don 1852, vol. II, 215-43, - latino. : R. Renaudot, Liturg. Collect. 2, 620-
32.
Ed. comp. canonici : E. Sachau, Syrische Rechtsbiicher, Berlin 1914,
255-8.
Studia : Baumstark, 119-20. - Idem, Griechische und hebraische Bi-
belzitate in der Pentateucherklarung Iso'dads von Merw, OC II, 1 (1911)
1-19. - J. M. Voste, Les citations syrohexaplaires d'Iso'dad de Merw dans
le commentaire sur les psaumes, Bi. 26 (1945) 19-21.
DdCTRINA
Christologia epistulae de fide orthodoxa nihil continere
videtur quod positive sit haereticum. Ex professo dicitur Christum
esse unicum Filium Dei : non admittendam esse quaternitatem
in Deo : « Filium » simul et divinitatem et humanitatem dicere.
Videtur M. A. nestorianismum non adeo plenum ac Bar Sauma
docuisse.
§ 57. Paulus Nisibenus.
Per 30 annos rexit scholam quandam Arbelae, ab Abraham
de Beth Rabban missus. Ordinatus est episcopus Nisibis a Mar
Aba I an. 551, ut probabilius est, et adfuit synodo Seleuciae-Kte-
siphontis an. 554. Aliquamdiu Byzantii degit ibique controver-
^
118
II PARS - CAPUT I : PRIMI MAGISTRI NISIBENI
60. THEODORUS EP. IN MERW
119
siam dogmaticam tenuit de qua ad medicum Qiswai refert in
scripto adhuc inedito {Brit. Mus. Add. 14535, saec. IX, fol. 16°
v ss).
Probabilior opinio (Mercati) tenet hunc P. eundem esse ac
ilium a Junilio Africand tunc temporis Byzantii admiratum, et
disputationem eandem esse ac graecam illam nobis saltern ex
parte conservatam inter « persam » et manichaeum Photinum.
P. + an. 571.
P. composuit opus de textu biblico quod copiose adhibuit
Julianus in suis « Institutis regularibus divinae legis » (PL, 58,
15-42).
Ed. disputationis : Giov. Mercati, Per la vita e gli scritti di « Paolo
il Persiano ». Appunti da una disputa di religione sotto Giustino e Giusti-
niano, Studi e Testi, 5, Roma 1901, pp. 180-206.
Studia : H. Kihn, Theodorus von Mops, und Junilius Africanus als
Exegeten, Freiburg i. Br. 1880. - G. Mercati, op. cit. - Baumstark 120-21.
§ 58. Thomas Edessenus.
Non confundendus cum Thoma Edesseno qui Mar Abam I
graecum docuit et mortuus est Byzantii, noster Th. fuit discipu-
lus successor in cathedra eiusdem Mar Abae I. Floruit ergo saec.
VI.
Th. fertur, cum iure ut videtur, esse auctor tractatuum de
festis Natalis Domini et Epiphaniae. Alia opera, secus deperdita,
ei tribuuntur.
Ed. tractatus de Natali : S. J. Carr, Th. Ed. tractatus de Nat. D.N.J.
Chr., Romae 1898. - [fragmentum alterius] : G. Diettrich, Nachr. d.
Ges. - d. Wiss. zu Gottingen, pp. 200-01. - [elenchum completum capitu-
lorum] : A. Baumstark, Die nestorianischen Schriften « de causis festo-
rum», OC 1, (1901) 324-5.
Studia : G. Diettrich loc. cit. 196-202. - Baumstark 121-22 : Idem,
op. cit. pp. 320-42.
Mss. hos tractatus continentia, hucusque inedita, recensita
sunt a A. Baumstark, Die nestorianischen Schriften « de causis
festorum », OC 1 (1903) 325-9 ; cfr. p. 334-5.
Studia : Baumstark 122.
§ 60. Theodorus ep. in Merw.
Discipulus Mar Abae I, floruit saec. VI. Ei tribuuntur ab
antiquis scripta de re philosophica et exegetica. Recusanda est
genuinitas poematis de s. Eugenio et de graecis quae a saec. XIV
affirmata est. Videntur nostro Th. dicata esse aliqua opera a Ser-
gio Res'ainae.
Studia - Baumstark 122.
§ 59. Cyrus (Qijore) Edessenus.
Fuit magister in Schola Nisibis saec. VI et po'stea aliam in
IJirta fundavit.
Tractatus Thomae Edesseni de festis C. E. complevit scrip-
sitque de Quadragesima, de V et VI feria Hebdomadae Maioris,
de Paschate et de Pentecoste.
118
II PARS - CAPUT I : PRIMI MAGISTRI NISIBENI
siam dogmaticam tenuit de qua ad medicum Qiswai refert in
scripto adhuc inedito {Brit. Mus. Add. 14535, saec. IX, fol. 16°
v ss).
Probabilior opinio (Mercati) tenet hunc P. eundem esse ac
ilium a Junilio Africand tunc temporis Byzantii admiratum, et
disputationem eandem esse ac graecam illam nobis saltern ex
parte conservatam inter « persam » et manichaeum Photinum.
P. + an. 571.
P. composuit opus de textu biblico quod copiose adhibuit
Julianus in suis « Institutis regularibus divinae legis » (PL, 58,
15-42).
Ed. disputationis : Giov. Mercati, Per la vita e gli scritti di « Paolo
il Persiano ». Appunti da una disputa di religione sotto Giustino e Giusti-
niano, Studi e Testi, 5, Roma 1901, pp. 180-206.
Studia : H. Kihn, Theodoras von Mops, und Junilius Africanus als
Exegeten, Freiburg i. Br. 1880. - G. Mercati, op. cit. - Baumstark 120-21.
§ 58. Thomas Edessenus.
Non confundendus cum Thoma Edesseno qui Mar Abam I
graecum docuit et mortuus est Byzantii, noster Th. fuit discipu-
lus successor in cathedra eiusdem Mar Abae I. Floruit ergo saec.
VI.
Th. fertur, cum iure ut videtur, esse auctor tractatuum de
festis Natalis Domini et Epiphaniae. Alia opera, secus deperdita,
ei tribuuntur.
Ed. tractatus de Natali : S. J. Carr, Th. Ed. tractatus de Nat. D.N.J.
Chr., Romae 1898. - [fragmentum alterius] : G. Diettrich, Nachr. d.
Ges. - d. Wiss. zu Gottingen, pp. 200-01. - [elenchum completum capitu-
lorum] : A. Baumstark, Die nestorianischen Schriften « de causis festo-
rum», OC 1, (1901) 324-5.
Studia : G. Diettrich loc. cit. 196-202. - Baumstark 121-22 : Idem,
op. cit. pp. 320-42.
§ 59. Cyrus (Qijore) Edessenus.
Fuit magister in Schola Nisibis saec. VI et po'stea aliam in
Hirta fundavit.
Tractatus Thomae Edesseni de festis C. E. complevit scrip-
sitque de Quadragesima, de V et VI feria Hebdomadae Maioris,
de Paschate et de Pentecoste.
60. THEODORUS EP. IN MERW
119
Mss. hos tractatus continentia, hucusque inedita, recensita
sunt a A. Baumstark, Die nestorianischen Schriften « de causis
festorum », OC 1 (1903) 325-9 ; cfr. p. 334-5.
Studia : Baumstark 1 22.
§ 60. Theodoras ep. in Merw.
Discipulus Mar Abae I, floruit saec. VI. Ei tribuuntur ab
antiquis scripta de re philosophica et exegetica. Recusanda est
genuinitas poematis de s. Eugenio et de graecis quae a saec. XIV
affirmata est. Videntur nostro Th. dicata esse aliqua opera a Ser-
gio Res'ainae.
Studia - Baumstark 122.
Caput II
AUCTORES NESTORIANI SECUNDA MEDIETATE
SAEC. VI
Hoc tempore nestorianismus in Persia internas pugnas subiit
nam Henana magister nisibenus contra doctrinas Nestorii non
sine favore aulae imperialis decertavit. De eo, utpote monophysita,
alibi (cfr. § 114) tractamus. Synodi et theologi nestoriani con-
tra doctrinam Henanae efficaciter luctarunt.
Semper frequentiores et illustriores sunt auctores ascetici
inter quos nominandi sunt Abraham Kaskarensis et Dadiso' qui
pro monachis in montem Izla confugientibus primas regulas
exararunt. Huic tempore adscribendus est etiam Gregorius,
monachus in Cypro. Tandem egregia opera historica a duobus
Barhadbesabba his annis composita sunt.
§ 61. Joseph (Jauseph) Katholikos.
Postquam per plures annos in imperio romano versatus sit
ibique scientiis profanis, maxime medicina, vacaverit, in mona-
sterium prope Nisibim venit. Favore praefecti provinciae et postea
ipsius Chosrois I gaudens, Katholikos electus est an. 552 et +
an. 575-6. Astutus et mundanis criteriis inductus debuit tamen,
instantibus episcopis, an. 554 synodum Seleuciae-Ktesiphontis
ad castigandos mores tenere, quod 23 canonibus curatum est. J.
dictus est falsificator epistularum quae Mar Papae nomine appa-
ruerunt ; quod tamen non omni ex parte verum est dicendum,
cum aliqua ex epistulis in antecedenti synodo lecta sit.
Ed. actorum et canonum synodi 554 : J. B. Chabot, Syn. Or., 96-19 -
vers. gall. : ib. 352-67. - germanica : O. Braun, Das Buch der Synhados,
146-63.
Ed. e ms. Vat., olim K VI, 4 [solius ep. ad Helenam] : H. Gismondi.
Ling. syr. gramm. et chrestomatia cum glossario 2. ed. Romae 1900, pp.
30-32. - vers. germ, totius : O. Braun, ZKT 18 (1894) 164-82.
Studia : Baumstark 124.
§ 64. ISO'jAHB I, KATHOLIKOS
121
§ 62. Bud.
B., qui erat periodeutes saec. VI, vertit, sine dubio e versione
pehlewi, romanticam narrationem indicam Kalilae et Damnae.
B. dicitur alia scripta theologica et philosophica exarasse.
Ed. G. Bickell, Das Buch von Kalilag und Damnag, Leipzig 1876. -
F. Schulthess, Kalila und Dimna, Berlin 1911. - vers. germ, in utroque
op. cit.
Studia : Baumstark 124-5.
§ 63. Ezechiel (Hazqiel) Katholikos.
Prius ep. in Zab magnam consuetudinem cum Mar Aba I
habuit. Katholikos, favente Chosroe I, electus an. 569-70, cele-
bravit an. 576 synodum Seleuciae-Ktesiphontis quae praeter
aliquos canones ad ipsam vitam socialem cognoscendam valde
utiles, promulgavit formulam fidei acerrimum nestorianismum,
probabilissime contra deviationes llenanae, defendentem. E. +
580-1.
Ed. actorum synodi : J. B. Chabot, Syn. Or., 110-29. - vers. gall., ib.
368-89. - germanica : O. Braun, Das Buch der Synhados, 164-90.
Studia : J. Labourt, op. cit. 201-07. - Baumstark 126.
§ 64. Iso'jahb I, Katholikos.
Natus in Beth 'Arbaje, studia in Schola Nisibis sub Abraham
perfecit. Annis vero 569-71 ipse rexit illam Scholam. Dein factus
est ep. in Arzon et, favente Hormizda IV, an. 581 ordinatus est
Katholikos Seleuciae-Ktesiphontis. I. venisse ad imperatorem
Mauricium, ut quaedam traditio ferebat, eique formulam fidei
orthodoxam praebuisse incredibile est quia pugnat turn cum
actis in synodo an. 585 circa fidem turn quia post paucos annos
Chosroem II ad Mauricium pergentem sequi noluit, quare Chos-
roes.I. malevolo animo fuit. I. mortuus est an. 596 cum ad recenter
conversum principem arabem Nu'man Hirtensem iret, fuitque
a sorore Hind in monasterio ab ea fundato sepultus.
Studia : Baumstark 126.
122 II PARS - CAPUT II ! AUCTORES NESTORIANI SECUNDA MEDIETATE SAEC. VI
SCRIPTA
Synodus ab I. an. 585 Seleuciae-Ktesiphontis congregata
promulgavit 31 canones quorum 2. defendit orthodoxiam Theo-
dori Mopsuesteni. Hoc explicari potest ut antithesis turn contra
magisterium Henanae turn contra Concilium Trium Capitulorum
quod an. 553 Mopsuesteni opera omnia damnaverat. Conservantur
etiam epist. I. ad Jacobum ep. in Darai, in insula Bahrein, in qua
traduntur 20 canones ad disciplinam liturgicam spectantes, prae-
terea formula fidei, et tractatus de Trishagio.
Ed. [synodi a. 585] : J. B. Chabot, Syn. Or. 130-165. - vers. gall. pag.
390-424. - germ. O. Braun, Das Buch der Synhados ,191-236.
Ed. [epist. et formula] : Chabot, ib. 166-96. - vers. gall. 424-55. -
germ. : Braun, 237-77. - de Trishagio : G. Furlani, RSO 7 (1917) 687-715.
DOCTRINA
Canon 2. synodi Mopsuestenum eiusque doctrinam maximis
laudibus cumulat et vetat ne quis ilium magistrum aperte aut
clam offendat. Alluditur ad « haereticos — iuxta 1 canonem —
qui in sua insania audent tribuere Verbo in natura et persona suae
deitatis proprietates et passiones naturae humanae Christi, quae
inter dum tribuuntur Deo secundum oeconomiam sed non secun-
dum naturam ». In symbolo vero, quod caret voce « theotokos »,
reprehenditur quod passio et mors tribuantur Verbo. Hie vero
illas recepit « in templo corporis sui per oeconomiam ».
§ 65. Barhadbesabba de Arbaia.
B. erat « presbyter et interpres » « caput doctorum » in schola
Nisibis sub fine saec. VI, et praeter alia opera nobis deperdita
quae meminit Ebedjesu (cfr. Assemani, BO III, 1, 169), compo-
suit « Historiam Ecclesiasticam » quae titulum habet : « Historia
sanctorum Patrum qui propter veritatem persecutionem sustu-
lerunt ».
B. probabilius non est identicus cum coaevo Barhadbesabba
de Halwan (cfr. § 66) nam nimis discrepant in nuntiis de Schola
Nisibis.
§ 66. BARHABDESABBA HALWANENSIS
123
« Historia Ecclesiastica » quae in solo ms. Brit. Mus. Or. 6714
saec. IX-X continetur, compilat breves monographias incipiendo
ab epocha arianismi et concludendo cum nestoriano Mar Abraham
(+ 569). In 32 capitulis sermo est de Ario et de concilio Nicaeno,
de Eustathio antiocheno, de Athanasio, de Georgio macedone, de
Eudoxio, de Gregorio Thaumaturgo, de Aetio et Eunomio, de
Basilio, de Flaviano Antiocheno, de Diodoro Tarsensi, de Chry-
sostomo, de Theodoro Mopsuesteno, de « pio » Mar Nestorio.
Reprehenditur Cyrillus et simili criterio narrantur acta in concilio
Ephesi et tempore subsequenti. Tandem elogium fit Narsetis et
Abrahami. His capitibus praemittitur elenchus haeresum, qui
fere identicus est cum illo quem Maruthae Maipherkatensi tribui-
mus a quo pendet quemque complet adiuncto inter haereticos
Cyrillo.
Inter fontes a B. usurpatos recogniti sunt Socrates, Theodo-
retus, « Liber Heraclidis » Nestorii et alii. Adhibet simul alios
fontes qui videntur incogniti. Ideo et quia provenit e campo
nestoriano opus B. valde utile est ad historiam praesertim saec. V.
Editio : F. Nau, PO IX, 490-631 [secunda parss] ; PO XXIII, 177
343 [1 pars].
Versio gallica ; ibid.
Studia : Baumstark, 136.
S 66. BarhaHdesabba Halwanensis.
In ms. A T . D. des Sentences 52 saec. XV habetur sermo cui
titulus : « Causa fundationis scholarum ». In alio vero recentiore
ms. {Seert 82 saec. XVI) inducitur ut auctor : « Mar Barhadbesabba
'Arbaia, episcopus de Halwan ». Inique, ut videtur, confusio fit
inter Barhadbesabba Arbaia, auctorem Historiae Ecclesiasticae
et alteram coaevum homonymum, auctorem nostrum, qui an. 605
adfuit synodo Seleuciae-Ctesiphontis ut episcopus Halwanensis.
Huius dualitatis argumenta non levis ponderis sunt quod Ebediesu,
recensens opera B. Arbaia, nullatenus hunc sermonem commemo-
ret, quodque uterque. B. de historia scholae Nisibis narrationes
non valde Concordes componant.
B. H. in ipsa schola Nisibis sub Henana magistro (575-610 ?)
studuerat et cum hunc sermonem exaravit adhuc magister scholam
regebat. Hie ergo sermo,. qui quasi inauguralis anni academici
concio teneri posset, compositus est ante annum 604 quo Katho-
124 II PARS - CAPUT II : AUCTOEES NESTORIANI SECUNDA MEDIETATE SAEC. VI
likos Sabriso' hie ut vivus commemoratus mortuus est sed post
a. 581 quo anno Iso'jahb de Arzun, ad Katholikatum elevatus est,
quod et auctor refert.
Sermo aperitur elucubrationibus philosophico-theologicis
de Deo et creatione, de diversitate substantiali creaturarum, de
nostra cognitione Dei. In his disquisitionibus, quae iam sub influxu
philosophiae graecae iacent, nota utiles sententias ad intelligentiam
vocum syriacarum « itutha » « kejana » aliarumque.
Potioris autem utilitatis sunt ea quae, post descriptas alias
« scholas » — Adami, Moysis, Ioannis Baptistae, lesu Christi,
Apostolorum, alexandrinae non benigne illustratae — narrantur
de ortu scholae quae prius Edessae constituta a s. Ephraemo
dein per Narsai ad Nisibim translata est, illustratur series doctorum
quorum ultimus Ilenana Adiabenes non videtur hucusque a tra-
ditionali nestorianismo scholae recesisse.
Editio : A. Scher, PO IV, 31 -97.
Versio gallica : A. Scher, ibid.
Studia: Baumstark, 13 -349.
67. Gregorius monachus Cypri.
Persa erat genere et mercator. Dein post visiones accessit
ad vitam solitariam Edessae ubi a Moyse litteris instructus est.
Hinc venit in vicinum montem Izla ubi silentio et contemplatione
vacavit. Inde in insulam Cyprum se recepit. Sed paulo ante mor-
tem regressus est ad montem Izla.
Inde ab Assemani omnes docti putaverunt G. fuisse magi-
strum Epiphanii ep. Salaminae et proinde secunda medietate
saec. IV floruisse. Sic Baumstark, Duval, Mingana etc. Sed I.
Hausherr attento examine demonstravit G. fuisse monachum
nestorianum saec. VI-VII, coaevum Arcadii ep. Cypri.
G. auctor est libri sermonum « de Theoria sancta » nempe de
contemplatione, ubi plura refert ab Evagrio desumpta, et libri
epistularum, quibus discipulus Theodorus addidit tertium interro-
gationum et responsionum dictum de visionibus. Praecipuus est
codex Vat. Syr. 123 saec. VIII.
Ed. : I. Hausherr, G. m. C. de Theoria sancta... Roma 1937 [cum
vers. lat.]. - Epistulae ad discipulos Epiphanium et Theodorum sunt
ineditae.
§ 70. NATHANAEL (NATNIEL) EP. IN SIRZOR
125
Studia : Assemanus, BO, 1, 170-74. - A. Mingana, Expositor, 8 Ser,.
vol. 9 (1919) 365-78. - Baumstark, 57-58. - J. B. Chabot, Litteratur syria-
que, Paris 1934, p. 57 (dubitanter). - I. Hausherr, op. cit. - Idem, Aux
origines de la mystique syrienne : Gregoire de Chypre ou Jean de Lyco-
polis? OCP 4 (1938) 497-520.
§ 68. Gregorius (Grigor) I, Katholikos.
Natus in Perat docuit ut exegeta in Schola Seleuciae-Ktesi-
phontis et an. 605 ordinatus est Katholikos. Fuit valde cupidus.
Mortuus est a. 608-9. Eius tempore celebrata est Seleuciae-Ktesi-
phontis synodus in qua per formulam fidei nestoriani sensus
Theodori Mopsuesteni memoria et doctrina defenditur. Proscri-
bitur pariter abusus monachorum girovagorum.
Ed. J. B. Chabot, Syn. Or. 207-14. - vers. gall. 471-9. - germ. : O.
Braun, Das Buch der Synhados, 298-306.
Studia : Baumstark, 128.
§ 69. Michael magister Nisibenus.
Cum fuisset in Schola Nisibis discipulus Henanae, hunc
posterius impugnavit. Floruit ergo vertente saec. VI ad VII.
M. tribuuntur tractatus de festo Mariae Virginis post Natale
Domini (cfr. descriptiones mss. apud A. Baumstark, Die nestoria-
nischen Schriften « de causis festorum », OC I [1901] 333-4) nec-
non se'ripta contra Jacobitas de somnis, de homine microcosmo
et collectio definitionum quae omnia in mss. tardioribus inedita
iacent.
Studia : Baumstark 129.
§ 70. Nathanael (Natniel) ep. in Sirzor.
Alumnus in Schola Nisibis et dein ep. in Sirzor, imperante
Chosroe II, ante an. 628 crucifixus est ideo quod e suo loco prae-
fectum militiae expulit qui ecclesias destruxerat.
N. auctor fuit commentarii in psalmos.
Ed. : B. Vandenhoff, Exegesis psalmorum praecip. messianicorum,
Rheine 1899, pp. 13-5. - vers. lat. 24-26.
Studia : Baumstark 129-30.
126 II PARS - CAPUT II : AUCTORES NESTORIANI SECUNDA MEDIETATE SAEC. VI
§ 71. Abraham e Kaskar.
Natus an. 503 + 8-1-588. Juvenis fuit missionarius apud
arabes. Visitavit Eegyptum ubi monachos Sketes adivit. Dein
venit in Scholam Nisibis. Sed amore solitudinis confugit ad montem
Izlam in cuius culmine deinde celebre monasterium erexit. Huic
Regulam dedit nobis conservatam quare iure A. habetur ut prae-
cipuus pater vitae monasticae apud nestorianos. Tribuitur A.
quaedam tesbohta in Breviario Chaldaico.
Ed. regulae : J. B. Chabot, Rend. Ace. Lincei 7 (1898) 41-51. - vers,
lat. 51-59.
Ed. tesbohtae : Breviarium Chaldaeorum 2, 67-8. - vers. angl. A. J.
Maclean, East syr. daily Office, 215.
Studio. : Baumstark 130-31, - Th. Hermann, Bemerkungen zu den
Regeln des Mar A. und Mar Dadischo vom Berge Izla, ZNTW 22 (1923)
286-98. - J. van der Ploeg, Oud.-Syrisch monniksleven, Leiden 1942.
§ 72. Dadiso' abbas in Monte Izla.
D. successor fuit fundatoris Abraham in regimine monaste-
rii in Monte Izla et -4- an. 604. Natus erat an. 529 in Beth Daraje
et solitudinem monachalem in Adiabene coluerat. Dedit novas
Regulas monasterio Izlae, quarum prima praescribit doctrinam
quae cum Diodoro, Theodoro Mopsuesteno et Nestorio sit con-
sona. Dum aliqui, inter quos novitii, vitam coenobiticam agerent
alii prope monasterium proprias cellas ad vitam solitariam habe-
bant.
Ed. regularum : J. B. Chabot, Rend. Ace. Lincei 7 (1898) 77-90. -
vers. lat. 91-99.
Studia: Baumstark 130-31. - Th. Hermann, Bemerkungen zu den
Regeln des Mar Abraham und Mar D. vom Berge Izla, ZNTW 22 (1923)
286-98. - J. van der Ploeg, op. cit.
73. Abraham de Nathpar.
Nathpar seu Nepthar in Adiabene fuit locus originis A. qui
floruit initio saec. VII. luvenis coluit solitudinem per tres annos
et dein venit in Aegyptum ut videret monachos pachomianos et
§ 75. SUISHALEMARAN EP. IN KARKA DE BETH SELOK
127
in Palaestinam. Regressus in suam solitariam cellam, ibi alios
30 annos sancte vixit. Traditio quaedam, probabilissime legendaria,
refert A. perrexisse in Adherbaidjan ut paganos evangelizaret.
A. colitur ut sanctus turn a nestorianis turn a iacobitis.
A. composuit pro lectione spirituali collectionem capitulorum
indolis asceticae, numero decern prout fertur, licet non in omnibus
mss. idem numerus constet.
Ed. [solius capituli de Missa ut identica cum sacrificio Crucis] : P.
Bedjan, Mar Isaacus Ninivita. De Perfectione religiosa, Paris 1909, 629-
32. - vers. gall, [praeceptorum et monitorum et 4 capitulorum] : R. Ton-
neau, A.d.N., OS 2 (1957) 337-51. - vers. ital. [1. capituli] : A. Penna,
A.d.N., RSO 32 (1957) 415-31.
Studia : Baumstark 131. - A. Penna, op. cit.
§ 74. Babaj Bar Nesibnaje.
Dictus « Nisibenus » quia exinde oriundus, fuit discipulus
Abraham! de Kaskar et praefuit parvo monasterio in Monte Izla.
Tandem secessit in solitariam cavernam. Floruit initiis saec. VII.
B. auctor est duarum homiliarum « de poenitentia ». In Bre-
viario Chaldaeorum tribuuntur B. plures tesbehatha.
Ed. [tesbehatha] : E. A. Wallis Budge, The Book of Governors 2,
300. - Brev. Chald. 1, 120.183 ; 2, 99-100. - vers. angl. : J. A. Maclean,
East syr. daily Office, 157-8.226-7. - vers. germ, [de primo quadragesimae] :
J. M. Schonfelder, Th. Quart. 48 (1866) 193-4.
Sermones « de poenitentia », inediti in mss. Seert 109 : N. D. Sem.
116. 3°.
Studia : Baumstark 132.
§ 75. Subhalemaran ep. in Karka de Beth Selok.
Floruit vertente saec. VI ad VII. A Chosroe II in exilium
missus est propter suam polemicam doctrinam contra monophy-
sitam Gabrielem de Singar, archiatram imperialem.
Plura scripsit praesertim pro monachorum lectione. E « Libro
partium » conservatur ultima quae tribus capitibus agit de humili-
tate Christi, de modo quo gratia unumquemque vocat et de com-
mercio reciproco fratrum sive in solitudine sive in coenobio.
lacet inedita : Brit. Mus. Or 6714 saec. IX-X.
Studia : Baumstark 133.
128 II PARS - CAPUT II : AUCTORES NESTORIANI SECUNDA MEDIETATE SAEC. VI
§ 76. Ba'ut monachus.
Floruit vertente saec. VI ad VII et fundavit monasterium in
Beth Nuhadra. Videtur auctor hymni de resurrectione Christi
(ed. fragment! apud G. Cardahi, Liber thesauri de arte poetica
syrorum..., Romae 1875, pp. 76-7).
Huic monacho apponi possunt alii eiusdem fere tempons,
quibus saepe aliqui hymni in Breviario Chaldaeorum adscribuntur.
Nempe : Jacobus, fundator monasterii in Beth 'Abe, Abimelech,
Isaac exegeta et fundator monasterii, Adda, Gabriel de Sustrm,
Emmanuel de Doqa aut Sargona. (Cfr. Brev. Chald. 43 in singulis
tomis ; Missale Chaldaicum, Romae 1767, p. 300 ; Brev. Chald.
346 in singulis tomis ; M. Ugolini, OC 2 (1902) 179-86.)
Studio. : Baumstark 133-34.
§ 77. Henaniso' monachus.
Floruit in prima medietate saec. VII. Natus Hirtae e genere
regis arabum Mundir ibn Nu'man, venit cum Georgio an. 612
ad aulam imperialem Persiae. Deinde evangelizavit paganos et
monasterium in Darad in Beth Garmai fundavit.
Scripsit tractatum antichalcedonensem « contra haereticos »
adhuc ineditum (ms. Berlin 88 saec. XIII; partim in ms. Seert 87).
Studia : Baumstark 134.
§ 78. Bar Safade.
Natus in Karka de Beth Selok floruit saec. VII ante irruptio-
nem arabum. Scripsit tractatum contra mazdeismum et Histonam
Ecclesiasticam cuius restat solummodo narratio de persecutione
himjaritarum contra christians. Haec iacet in mss feroL 75
(Sachau 222) 34° ; aliquod excerptum produt in JA 10, 4UU-1
nota.
Studia : Baumstark 135.
§ 79. SABRISO' I, KATHOLIKOS
129
§ 79. Sabriso' I, Katholikos.
S. fuit pastor, monachus, alumnus in Schola Nisibis, missio-
narius ep. in Lasom et an. 596 ordinatus est Katholikos; mortuus
est 18-IX-604. Petrus, eius discipulus, scripsit biographiam.
An. 596, S. praeside, celebrata est synodus Seleuciae-Ktesi-
phontis in cuius Actis symbolum fidei et documentum submissio-
nis messalianorum monachorum simul cum responsione a S. data
continentur.
Nestorianismus dicti symboli laudat quidem Mopsuestenum
et omittit titulum theotokos, reprehendit eos qui naturas in Christo
miscent et qui passiones divinae naturae Verbi tribuunt : simul
tamen asserit, nova et aequa sententia : « Deus Verbum passiones
redemptionis nostrae in sua humanitate sustinuit ».
Ed. actorum : J. B. Chabot, Syn. Or. 196-207. - vers. gall. 456-70. -
germ. : O. Braun, Das Buch der Synhados, 282-96.
Ed. biographiae Petri : P. Bedjan, Histoire de Jabalaha, 206-87.
Studia : Braun op. cit. 277-82. - Baumstark 128.
Caput III.
NESTORIANI SCRIPTORES AB INEUNTE SAECULO VII
AD MEDIUM VIII.
Saec. VII et VIII quod maximam propagationem nestorianis-
mi per totam Asiam centralem usque ad Sinas vidit, elevavit theolo-
giam ad oilmen; nam Babaj Magnus inhaerens vestigiis Mopsues-
teni et Nestorii doctrinam christologicam nova auctontate adeo
tractavit, ut posteriores theologi nihil de novo addito eius theonas
repetiverint. Hoc tempore haec ipsa theologia propter adversitatem
invasionis arabum deflectit simulque fama scholae Nisibis obscu-
ratur cui aliae exigui momenti adiunguntur.
Frequentiora sunt his saeculis scripta quae ad ius et ad litur-
giam spectant, neque opera ascetica aegyptiacae saepe inspiratiom
subiectae desiderantur.
§ 80. Babaj Magnus.
Natus circa an. 550 in pago Beth 'Ainatha in Beth Zabdai
studia per 15 annos peregit eodem loco, docuit deinde in xenodo-
chio Nisibis et tandem ingressus in « magnum monastermm»
Montis Izlae monasticam vitam sub Abraham Kaskarensi et sub
Dadiso' egit. Mortuo (a. 608-9) Gregorio I Katholiko, cum electro
successoris ab imperatore impediretur, B. M. a plunbus episcopis
rogatus Ecclesiam in Persia rexit. Mortuo vero Chosroe II an. 628
cum B. M. ad katholikatum eligeretur munus recusavit et paulo
postea mortuus est.
Studia : J. S. Assemani, BO 3, 88-97. - Baumstark 137-139.
Scripta
Plura scripsit B. M. cui Ebedjesu 83 opera tribuit. Non nisi
exigua eorum pars nobis conservata est. Inter quae praecipuum
§ 80. BABAJ MAGNUS
131
locum tenet tractatus dogmaticus « de Unione », aliis etiam titulis
significatus, in quo aguntur quaestiones de Incarnatione et de
Eucharistia.
Ed. A. Vaschalde, CSCHO, Lovanii 1915 [cum vers, lat.\.
Sunt etiam B. M. duo commentarii in Centurias Evagrii et
duo sermones « de lege spirituali » qui sub nomine monachi Marci
positi sunt.
Ed. commentariorum : W. Frankenberg, Euagrius Ponticus 8-471. -
Sermones sunt inediti in ms. Brit. Mus. Add. 17270 saec. IX, de quibus
cfr. P. Kruger, tjberlieferung und Verfasser der beiden Memre iiber das
« geistige Gesetz » des Monches Markus, Ost. St. 6 (1957) 297-99.
B. M. composuit pariter hagiographias quarum restant de
martyr e monacho Georgio + an. 612 et de martyr e Christina,
dum alia menologia de Dadiso', de Abrahamo Kaskarensi et de
aliquibus monachis Montis Izlae, exceptis parvis vestigiis, perie-
runt.
Ed. de S. Georgio : P. Bedjan, Histoire de Mar Jabalaha 416-571. -
vers. germ. : O. Braun, BKV 37, 221-77.
Ed. de S. Christina : P. Bedjan, AMS 4, 201-7.
Aliqui hymni B. M. tribuuntur (ed. Breviar. Chald. 1,57-8.
67-8). Eum etiam praecipuum auctorem habere videtur turn
scriptum missum an. 612 a pluribus episcopis imperatori turn ibi
adpositum symbolum.
Ed. : J. B. Chabot, Syn. Or. 562-98. - S. Giamil OC 1, 61-79. -
vers. germ. : O. Braun, Das Buch der Synhados, 307-31.
DOCTRINA
B. M. fuit maximus Doctor nestorianorum in Persia. Posterio-
res vero theologi doctrinam eius, nulla adposita evolutione aut
novitate, simpliciter repetere videntur.
De Incarnatione. B. M. fidelis est doctrinae Theodori Mop-
suesteni et Nestorii et indignatus recusat scripta Cyrilli. Fami-
liaris est ei formula: in Christo unum prosopon et duae hypostases
et naturae. Unio fit inter Deum Verbum et hominem Domini, qui
natus est de Maria. Unio secum portat inhabitationem Verbi in
132 II PARS - CAPUT hi: nestoriani SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
homine complete assumpto. Humilia, ut passio, non possunt did
de A^erbo. Non intelligit quem sensum orthodoxum contmen
possit in formula Cyrilli unionis secundum hypostasim. Porro
nefas est dicere unionem factam esse in hypostasi secunda 1 mu-
tatis B M nonconcipit— etiam in hoc cum Nestono concors —
naturam concretam quae non sit hypostasis : iam vero hypostasis
habet iam talem proprietatem quae capax sit praedican ut subiec-
tum eorum quae talem naturam afficiunt. Natura concreta quae
careat propria hypostasi seu personalitate a B. M. non concipitur.
Sic ait • « Hypostasis, subsistens in esse suo non assumitur, nee
additur alii hypostasi ut sit cum ea una hypostasis subsistens et
possidens omnia naturalia ». _
Soteriologia B. M. cohaerenter tenet redemptionem operatam
esse ab homine nato de Maria, qui solus pati potuit atque sacri-
ficium Deo offerre. Recenter affirmatus est, forsan minus recte,
influxus stoicismi in B. M. (Scipioni). ...
De Eucharistia tenet panem non tr an substantia^ quippe qui
semper maneat ita tamen ut sit typus corporis Christ! quod est
in coelo.
Ecclesiologia. B. M. docet per verba: «Pasce oves meas>>
institutum esse « supremum sacerdotium », quin tamen exphcet
quid hoc significet. Textum vero : « Tu es Petrus » exphcatalu-
dendo ad fidem Petri aut Ecclesiae ut fundamentum perenmtatis.
Studia : V. Grumel, Un theologien nestorien : B k , GW I (Vle-
VII" s ) EO 22 (1932) 153-81 ; 257-80 ; 23 (1924) 9-34, 162-78 ,257-75,
395-400 - L I. Scipioni, O. P., Ricerche sulla cristologxa del « Libro di
Eraclide » di Nestorio. La formulazione teologica e il suo contesto filoso-
fico, Friburgo 1956.
§ 81. Iso'jahb II, Katholikos.
Natus in Gedala, in Beth Arbaje, studuit Nisibi sed Scholam
reliquit propter antithesin contra rectorem Henana. Docuit . demde
in Balad et factus est episcopus. Ordinatus est an. 628 Katholikos
et cum aliis episcopis venit ad imperatorem Herachum, qui erat
Beroeae, eique symbolum fidei satis conciliativum porrexit ita ut
orthodox! communionem ei non negaverint. Arab es islamic!
invadentes premebant ; idcirco I. refugium mvemt in Karka de
Beth Selok, Mortuus est an 644-46.
SURIN
133
I. scripsit commentaries et menologia monachorum quae
amissa sunt. Epistularum restant una inedita ad Rabban Abraham
de Beth Madai (mss. Seert 65, 5 ; Vat. B 82, 23° etc.) secundum
fidem nestorianam scripta, et altera ad Bar Saumam ep. Karkae
de Laden in qua se defendit contra accusationem chalcedonismi :
conservatur arabice. Symbol! Heraclio propositi arabica perstat ver-
sio apud 'Amr.
Ed. [symboli] G. Gismondi, Maris, Amri et Slibae de patriarchis
nestorianorum commentaria, II, Romar 1907, p. 53-54. - vers. lat. 31.
Ed. [secundae epist.] : A. Scher, PO 13, 576-79.
Symbolum nihil continet quod positive sit heterodoxum.
Non dat tamen Mariae titulum « Deiparae ». Admittit « unum
Dominum Iesum Christum Filium Dei propria voluntate passum
esse in corpore... at in suam divinitatem non cadere passionem ».
« Filius Dei, Deus, Verbum, lumen de lumine. Deus verus de
Deo vero... assumpsit naturam humanam ad divinitatem suam
ostendendam ... est Deus perfectus et homo perfectus... et eius
personalitas una, unus dominus, per unionem mirabilem incompre-
hensibilem, in quem non cadit confusio aut divisio, nee com-
mixtio aut separatio, ab aeterno et- usque in aeternum in dua-
bus naturis veris divina et humana ». Hoc symbolum depen-
dere videtur e symbolo Chalcedonensi.
Studia : Baumstark 195-96.
§ 82. Bar Sauma ep. Karkae de Laden.
Floruit prima medietate saec. VII. Ad Katholikum Iso'
jahb II duas scripsit epistulas, quae arabice conservantur, in qui-
bus reprehendit dogmaticam eius conniventiam cum Heraclio
cum ad hunc venit, praesertim quod in liturgia nomina Diodori,
Mopsuesteni et Nestorii omiserit.
Ed. : A. Scher, Chronica Seertensis PO 13, 562-76.
Studia : Baumstark 196.
89. Surin.
Fuit exegeta in Schola Nisibis medio saec. VII. Dicitur com-
posuisse opus antihaereticum adhibens methodum « graecorum »,
134
CAPUT III : NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
videlicet philosophiae aristotelicae, ut videtur. Conservator sermo
S. dedicatum Narsai et cognatis Abraham et Ioannem (mss. Dijarb.
70, 10° et Bed. 57 (Sack. 174-76) 10°) cuius pars, continens notitias
de Schola Nisibis, lucem publicam vidit.
Ed. : A. Scher, PO 4, 400-2.
Studia : Baumstakk 196-7.
§ 84. Silvanus (Silwanos) de Qardu.
Floruit medio fere saec. VII et cognovit iuvenem monachum
Rabban Hormizd.
Conservantur duo tractatus, nempe contra astrologiam et
de doctrina quae continetur in libris platonicis « Introductio »,
« Categoriae », « De interpretatione », et in quibusdam « prolego-
menis» neoplatonicis. Inedita iacent in mss. Berl. Or. quart 871.
fol. 650 r°-93 r° ; 620 r°-50r°., Urm. 138, 5°. 6°).
Studia : Baumstark 197.
§ 85. Iso'jahb III, Katholikos.
Filius divitum parentum persarum I. natus est in Bastuhmag
apud Kuphlana in Adiabene. Fuit discipulus Jacobi de Beth' Abe
et in Schola Nisibena studuit. Ab Iso'jahb II electus est ep.
Ninive-Mosul et postea metrop. Arbelae. Ordinatus est Katholikos
an. 650 (aut 647-8 ?). Compulsus ab invasoribus musulmanis de-
buit Seleuciam-Ktesiphontem relinquere et confugit ad monaste-
rium Beth' Abe ubi docere coepit. Adversantibus vero parum
cultis monachis I. in patrium locum recessit mortuusque est a.
657-8.
I. tribuitur ordinatio librorum liturgicorum apud nestonanos.
Conservamus plures epistulas generis pastoralis_ et ascetici ab I.
scrip tas, et biographiam martyris Iso'sabran occisi an. 620.
Ed. [epistularum] : R. Duval, CSCHO, Lovanii 1904. - vers. lat. ib.
an. 1905. , , , ■
Ed. [biograph.] : J. B. Chabot, Nouvelles Archives des missions
scientifiques et litt. 7, 485-584.
Studia : Baumstark 197-98.
ISAAC NINIVITA
135
§ 86. Simeon monachus.
S. qui discipulus fuit Rabban Jozadaq fundatoris cuiusdam
monasterii in montanis Qardu saec. VII, scripsit biographiam
magni momenti historici fundatoris monasterii in Alqos, Rabban
Hormizd.
Ed. : E. A. Wallis Budge, The Life of Rabban Hormizd, Berlin
1894. - vers. angl. Idem, The Histories of Rabban Hormizd the Persian
and Rabban Bar Idta, London 1902.
Studia : Baumstark 205.
§ 87. Dadiso' (Dadjesu) e Beth Qatraje.
Monachus fuit in monasteriis Rabkennare, Apostolorum et
Rabban Sabor. Floruisse videtur secunda medietate saec. VII.
Conservati sunt Commentarius in scripta Isaiae Sketensis
(ineditus in ms. Seert 74 et N. Dame des Sentences 129) et in « Pa-
radisum Patrum » 'Enaniso' (ineditus in ms. Brit. Mus. Add.
17264). Videtur recenter inventum et editum « Sermonem de
solitudine » ex alterutro provenire. Secundi Commentarii factum
est compendium quod Philoxeno tributum est atque in arabicam
et inde in aethiopicam linguam est versum. Videtur D. adiudi-
candas esse « Exhortationes » quae sub suo nomine precibus diur-
nis anachoretarum nestorianorum adponuntur (ined. Jer. Pair. 21).
Ed. de solitud. : A. Mingana, Woodbrooke Studies VII, pp. 201-47.
- vers. angl. pp. 76-143.
Studia : Baumstark 226-7. - A. Guillaumont, DSp. Ill, 2-3.
§ 88. Isaac Ninivita.
Monachus nestorianus qui saec. VII floruit. Natus in Beth
Qatraje ordinatus est ep. Ninive a Katholiko Georgio I (658-80),
sed post quinque menses recessit in eremum Susianae et posterius
in monasterium Rabban Sabor, ubi fere caecus mortuus est.
I. praeclara scripsit de vita ascetica, quae per versiones ara-
bicam, graecam, latinam magnum infiuxum etiam in Occidentales
habuerunt. Nondum plene perfectum est examen criticum mss.
et textuum qui I. N. tribuuntur.
136
II PARS - CAPUT III : NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
Iuxta traditionem I. composuit 7 tomos « de vita spiritual! , ,
de divinis mysteriis, de iudicio et de tentatione ». Conservantu r
syriace circa 70 scripta, non semper eodem ordine, quae tractatu s
epistulae et dialogi sunt ; quae omnia videntur ex uno tomo
derivare. Insuper habentur orationes (ineditae) et hymni, maxi-
mam partem inediti, et alia scripta de quorum genuinitate dubitare
licet. Non excluditur interdum confusio cum Isaaco Antiocheno .
Ed. : P. Zingerle, Monumenta syr., Innsbruck 1869, 97-101 [2 serm.].
- P. Bedjan, Mar. I. N. De perfectione religiosa, Paris-Leipzig 1909. -
J. B. Chabot, De S.I.N, vita, scriptis et doctrina, Parisiis 1892 [3 serm.]. -
A. Mai, Nova PP. Bibl. VIII, Romae 1871, pp. 157-87 ; nota ep. 4. ibi ed.
falso asseri datatn esse ad Sim. « Stylitam », cum ms. alludat ad « Thauma-
turgum )>.
Vers, arabica : P. Sbath, Traites religieux, philosophiques et moraux,
extraits des oeuvres d'l. de N. par Ibns as-Salt (IX siecle), Le Caire 1934.
Vers, graec. antiqua facta ab arabica versione a Patricio et Abramo %
et quae in ms. saec. VIII-IX iacet, ed. a N. Theotoki, 2 ed. Athenis 1895. -
M. Besson, Un recueil de sentences attributes a I., OC 1 (1901) 46-60,
288-98.
Vers. lot. « Liber de contemptu mundi, Venetiis 1506 (PG 86, 811-
86) est compilatio 25 sermonum I. qui in 53 capita dividuntur. Etiam trac-
tatus « De cogitationibus » PG 86, 885-88 est I. et componitur excerptis
e serm. 4 et 18.
Vers. ital. : Del dispregio del mondo, Firenze 1720, Milano 1839 [e
latino]. - germ. : G. Bickell, Ausgewahlte Schriften der syr. Kirchen-
vater, BKV, Kempten 1874, 273-408 [8 serm.]. - anglica : Wensinck, I.
of N. mystic Treatises transl. from Bedjan's syriac Text, Amsterdam 1923 .
- neerlandica : H. Laman Trip de Beaufort, Uit de geschriften van I. v.
N., Bussum 1931 [anthologia].
Studio, : J. Assemani, BO I, 446-59. - Chabot op. cit. - Baumstark
223-5. - F. C. Burkitt, I. of N., JTS 26 (1924-25) 181-6. - L. Petit,
DThC VIII, 10-12.
: 89. Sahdona sen Martyrios.
Natus in Halmon in Beth Nuhadra studuit in Schola Nisibis
et dein monasticam vitam egit in monte Izla in monasterio Beth
'Abe. Circa an. 635-40 electus est ep. in Mahoze de Arewan in
Beth Garmai. S. propagavit suas doctrinas nestorianismo con-
trarias quare regnante Katholiko Maremmeh (ann. 640-50) a sede
depositus, in Occidentem fugit ; sed iterum potuit favore amicorum
Persiam repetere. Attamen a successivo Katholiko Iso'jahb III
iterum expulsus, Edessam venit ubi reliquum vitae monastice
§ 91. JOSEPH (jAUSEPH-) HAZZAJA [= VIDENS]
137
vixit. Notanda est difficultas in componendis omnibus fontibus
biographicis Sahdonae.
Restant fragmenta primae partis et secunda integra operis
ascetici S. de vita monastica, necnon quinque epistulae et series
« consiliorum ad discretionem spirituum ».
Ed. : P. Bedjan, S. Martyrii, qui et Sahdona, quae supersunt, omnia,
Paris 1902.
Non omnino liquet utrum doctrina S,
fuisse Henanae in campo chalcedonensis
« haeresim » cum ipsa doctrina nestoriana
monoenergismum defenderit. Certum est
mulas nestorianas impugnasse, unde eius
, qui dicitur discipulus
orthodoxiae fuerit an
conformem aut potius
eum traditionales for-
damnatio.
Studia : H. Goussen, Martyrios-Sahdona's Leben und Werke,
Leipzig 1897. - Baumstark 221-2. - N. Pigulevskaja, Vita Sahdonae
[russice], Zapiski Kollegij Vostokovedov 3 (1926) 91-108. - W. de Vries,
Die syrisch-nest. Haltung zu Chalkedon. : Grillmeier-Bacht, Das
Konz v. Ch. Vol. I. Wiirzburg 1952. - G. Garitte - A. De Halleux,
Le sermon georgien du moine Martyrius et son modele syriaque, Mus.
69 (1956) 243-313. - A. De Halleux, La christologie de M. S. dans
revolution du nestorianisme, OCP 23 (1957) 5-32. - Idem, M. S. La
vie mouvementee d'un « heretique » de l'Eglise nestorienne, OCP 24 (1958)
93-128.
§ 90. Gabriel Taureta.
Floruit medio saec. VIII. Natus in Sirzor, studuit Nisibi et
monachatum coluit in monte Izla et posterius in monasterio Beth
'Abe cuius abbas fuit.
Praeter quendam ineditum hymnum in lavatione pedum pro
Feria V in Coena Domini (ms. Dijarb 70, 26°) scripsit legendariam
hagiographiam martyrum sub Sapore II an. 318 in Tur Berain,
nempe sanctae Sultanae Mahdokt et fratrum Adorpawa ac Mih-
ranarse.
Ed. P. Bedjan, AMS 2, 1-39. - vers. germ, [partialis] G. Hoffmann,
Ausziige aus syr. Akten persischer Martyrer, 9-16.
Studia : Baumstark 222.
§ 91. Joseph (Jauseph) Hazzaja (= Videos).
Identificandus cum 'Abdiso' Hazzaja, floruit secunda medie-
tate saec. VII. Natione persa et captivitate servus factus christian!
138
II PARS - CAPUT III : NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
Cyriaci, baptismum ac libertatem recepit. Deinde vitam monastic
cam in monasterio Abba Selibae egit et posterius praefuit primum
monasterio Mar Bassimae et tandem conventui Rabban Boktiso'.
Plura J. composuit, quorum maxima pars periit, v. gr. « Para-
disum Orientalium » et opus quoddam historicum. Conservantur
vero Commentarium, in 28 sermonibus, de sententiis Evagrii et
aliorum monachorum (ineditum ms. Seert 78, 1°), « Liber the-
sauri » de iudiciis Dei, 24 preces, « Dialogus Domini cum di-
scipulo Cleopha », « Meditationes » de vita lesu, « Tractatus de
natura divina, de Trinitate etc. » quae omnia inedita iacent in
ms. Seert 78. Forsan I. est Commentarium in Dadiso' (ineditum
ms. Brit. Mus. : Add. 17262). Conservantur duae epistulae J.
ad Rabban Joseph et ad quendam amicum.
Ed. epist. et fragmenta Libri de iudiciis Dei cum aliis fragmentis :
A. Mingana, Woodbrooke Studies, VII, pp. 256-79 [vers. angl. 148-84].
J. qui accusatus est de asserenda praeexistentia animarum et
de superfluitate orationis vocalis et laboris manualis ad perfectam
vitam, claruit propter mysticismum, vi cuius tenebat Deum oculis
corporis videri posse.
Studia : Baumstark, 222-3. - A. Guillaumont, Sources de la doctri-
ne de J. H., OS 3 (1958) 3-25.
§ 92. Simeon e Rewardasir.
S. qui secunda medietate saec. VII floruit et quodam tempore
Katholiko Iso'jahb III sese opposuit, composuit persice opus
iuridicum nobis in versione syriaca conservatum. Ibi dantur 22
responsiones ad diversa quaesita de iure familiari et haereditario
et de aliis similibus.
Ed. : ¥.. Sachau, Syrische Rechtsbucher 3, 203-53 [cum vers. germ.].
Studia : A. Ruckek, Die Canones des S. von R., Leipzig 1908. - E.
Sachau, op. cit. XVII-XXII. - Baumstark 206-7.
§ 93. Georgius (Giwargis) I, Katholikos.
Natus in Kaphra in Beth Garmai discipulus fuit Iso'jahb III
adhuc ep. Ninive, qui G. suum successorem elegit. G. fuit successor
§ 95. 'enaniso' monachus
139
Iso'jahb etiam in katholikatu secundum ultimam huius voluntatem :
mortuus est an 680-1. An 676 tenuit G. synodum in Dirin, prae-
cipua ex insulis Bahrein, cuius restant canones. Conservatur
pariter christologicum scriptum ad chorepiscopum Mina an. 679-
80 a G. missum. Adscribuntur etiam G. proclamationes diaconales
in die ieiunii Ninivitarum.
Ed. canones et scriptum christ. : J. B. Chabot, Syn. Or. 215-45. -
vers. gall. 223.229-30. - german. : O. Braun, Das Buch der Svnhados, 348-
71.
Ed. proclamatio : Brev. Chald. 1, 183-4. 205. 223. 229-30. - vers,
germ, partialis : J. M. Schonfelder, ThQ 48 (1866) 198-200.
Christologia G. inculcat divisionem personalem inter Chri-
stum et Verbum. Dicitur v. gr. in illo scripto : « Et quamvis etiam
nos Christum hominem novimus, confitemur tamen eum Deum
propter Logon qui eum sibi in indissolubili unione univit, et ae-
ternum habitaculum sibi fecit. » « Et licet sint duae naturae, Deus
et homo in natura et persona, tamen confitemur unicum Filium
Dei». Severe reprehenduntur blasphemi qui affirmant Deum
passum et crucifixum esse quasi hoc destructionem naturae divi-
nae secum ferret. Dicitur etiam unicum esse prosopon filiationis.
Divinitas unita erat corpori Christi in sepulchre et animae in para-
diso.
Studia - Baumstark 208. '
§ 94. Georgius (Giwargis) ep. Nisibis.
Floruit secunda medietate saec. VII et est auctor hymni pri-
mae dominicae in consecratione ecclesiae secundum liturgiam
nestorianam.
Ed. Brev. Chald. 3, 196-7. - OfBcium feriale iuxta ord. eccl. Maroni-
tarum, Romae 1863, pp. 346-7. - vers. germ. : J. M. Schonfelder, Th.Q.
48 (1866) 194-5. - anglica : A. J. Maclean, East syr. daily Off. 158-9.
Studia : M. Ugolini, OC 2 (1902) 179-86. - Baumstark 209.
§ 95. 'Enaniso' monachus.
'E. fuit in Schola Nisibis condiscipulus Iso'jahb III venitque
postea in monasterium Izlae. Peregrinavit in Palaestinam et in
140
II PARS - CAPUT III: NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
desertum Skete ubi -monachorum vitam dldicit et scripta secum-
tulit in monasterium Beth 'Abe ubi medio saec. VII floruit.
Plurium operum 'E. auctor fuit, qui et culturam et maxime
ascesim promovit. Composuit lexicon vocabulorum aequilittero-
rum et glossarium ad difficiliora verba et sententias Patrum expli-
canda, necnon florilegium philosophicarum « definitionum » et
« distinctionum ».
Ed. lexici : G. Hofmann, Opusc. Nestor. 2-49. - glossarium est ine-
ditum ; ms. N. Dam. des Sem. 138, 5°. - florilegium pariter ineditum ; ms.
Brit. Mus. Add. 12 154, 32°.
'E. adiumento fuit Iso'jahb III in ordinatione liturgiae. Meri-
tum vero potissimum E. stat in ilia collectione sententiarum et
exemplorum monachorum Aegypti quae sub titulo « Paradisus
Patrum » inter monachos nestorianos non semper iisdem dementis
composita diffusa est. Primus typus, tres libros comprehendens,
continet « Historiam Lausiacarh» et aliud corpus narrationum
Palladii necnon « Historiam monachorum » Hieronymo adscrip-
tam. Alius typus comprehendebat, praeter plura apophthegmata,
homiliam Chrysostomi in Matth. 8 et excerpta ex Abrahamo de
Naphtar.
Ed.: E. A. Wallis Budge, The Book of Paradise being the Histories
and Sayings of the Monks and Ascetics of egyptian Desert by Palladius,
Hieronymus and others. The syr. texts accord, to the Recension of c Anan-
Isho c of Beth Abhe, (2 voll.) London 1904 [cum vers. angl.]. - ex aliis
mss. : P. Bedjan AMS 7. - vers. angl. : E. A. Wallis Budge, The Paradise
of the holy Fathers being, London 1907 (2 voll.).
Studia: A. Baumstark, Aristoteles bei den Syrern 1, 212. -Idem,
201-203. - G. Furlani, "E., Ahudhemmeh e il Libro delle Definizioni di
Michele l'Interprete, Rend. Ace. Naz. dei Lincei, Ser. V, vol. 36, Roma
1922.
§ 96. Henaniso 4 I, Katholikos.
Dictus etiam «Hegira» seu paralyticus. Electus ad katholi-
katum an. 685-6, depositus est an. 692-3 machinante Joanne
Nisibeno. H. confugit ad monasterium Jonae apud Ninivem ubi
an. 699-700 peste mortuus est.
H. plura iuridica documenta promulgavit quae posterius in
unum corpus 25 aut 24 numerorum compilata sunt, ubi tamen
aliqua etiam diversae indolis inclusa sunt. Composuit et com-
IOANNES BAR PENKAJE
141
mentarium in evangelia anni liturgici cuius exstant saltern vestigia
(inedita. ms. Dijarb 113, 14°) et forsan totum in versione arabica
(in mss. Mos. 23 et 24). H. probabilis est auctor sermonis in ho-
norem Iso'jahb III (inediti : ms. Cambridg. Add. 2818, IV ),
cuiusdam hymni inediti (ms. Dijarb 36, 12°) et cuiusdam scripti
polemici contra paganos et haereticos, cuius vix quidquam (ined.
ms. Seert 109, XII ) conservatum est.
Ed. compilationis : E. Sachau, Syrische Rechtsbiicher 2, 1-49.
Studia : Baumstark 209.
§ 97. Ioamies (Johannan) Azraq.
Natus in Hirta floruit initio saec. VIII. Auctor fuit 80 fere
quaestionum aenigmaticarum quae maxime de rebus biblicis
tractant et quae ineditae iacent in mss. Dijarb 113, 15°; 112, 7°
etc.
Studia : Baumstark 210.
§ 98. Ioannes Bar Penkaje.
Natus est in Penek in Beth Zabdai saec. VII fuitque mona-
chus, ut fertur. Inter sua copiosa scripta nobis conservatum est
opus dictum «Liber summorum capitum historiae mundi tempora-
lis », 15 sectionibus constans quod mediam viam inter historiam
et theologiam historiae tenet, quodque ad an. 686 extenditur.
Laudatur in hac historia politica religiosa Mu'awiae Kaliffae.
Praeter ea traditus est memra heptasyllabicus « de timore Domini »
in quo status moralis monachorum vivide deploratur.
^ Ed. Historiae: sed solum sectionum 10-15 : A. Mingana, Sources
syriaques 1, 1*-171*. - fragmenti primae sectionis : Ketabona dephartu-
the, Urmiae 1898, pp. 295-302. - vers. gall, sectionis 15 : Mingana, op. cit.,
172*-97*.
Studia : P. Giauad Sfair, II nome e l'epoca d'un antico scrittore
siriaco, Bessarione 31 (1915) 135-38. - Idem, Degli scritti e della dottrina
di Bar Pinkaie, ibid. pp. 290-309. - Baumstark 210-11.
142
II PARS - CAPUT III : NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
§ 99. Sabriso' ep. Nisibis.
Floruit prima medietate saec. VIII et composuit hymnum
qui in ritu nuptiali nestoriano supra caput sponsae canitur (mss.
Vat Syr. 89 ; Jer. Pair. 50 ; Urm 29 etc.).
§ 100. Babaj e Gebilta in Tirhan.
Floruit initio saec. VIII et plures fundavit scholas cantorum
quas quotannis visitabat. Exstant in Officio quotidiano nestoria-
norum aliquae 'onjata quae B. habent auctorem.
Ed. : Brev. Cald. 214* in singulis tomis.
Studia : Baumstark 212-13.
§ 101. Abraham Bar Dasandad.
Floruit saec. VIII. Docuit exegesim in schola Basos (Persia)
ubi claros discipulos habuit. Fragmentarie conservatur eius com-
mentarium in scripta monachi Marci (ined. ms. Brit. Mus. Add.
17270, saec. IX). Perstat tractatus eius de eremitismo.
Ed. : A. Mingana, Woodbrooke Studies VII, 248-55 [vers. angl. 186-
97].
Studia : Baumstark 214.
§ 102. Mar Aba II, Katholikos.
Natus in Kaskar cuius etiam loci episcopus fuit. Electus est
ad katholikatum an. 741 et + an. 751, aetate anno 110. Bonam
consuetudinem habuit cum emiro Jusuf ibn 'Omar at-Taqafi.
Cum clerus Seleuciae-Ktesiphontis eum accusaret, M. A. confu-
git ad Kaskar ubi per annum monasticam vitam egit. Invitatus
deinde a fidelibus in propriam sedem reversus est. Huius episodii
historiam M. A. describit in sua epistula ad Scholam Seleuciae,
in unico nobis conservato eius scrip to.
Ed. : J. B. Chabot, La lettre du Catholicos M. A. II aux membres de
l'ecole patriarcale de Seleucie, Paris 1897 [cum vers. gall.].
Studia : Baumstark 214-15.
§ 103. IOANNES E DALJATA
143
§ 103. loannes e Daljata.
Monachus nestorianus qui floruit secunda medietate saec. VIII
et qui diu eremiticam vitam duxit prope rupestrem locum Daljata,
et vicinum monasterium reparavit. I. magna fama etiam apud
iacobitas propter asceticam vitam ac doctrinam gavisus est.
Conservantur aliquae ineditae preces (mss. Cambridge Add.
2012, Berlin 200) sed praesertim 25 sermones et 51 epistulae
maximam partem ineditae (v. gr. Cambridge Add. 1999 etc.) quae
de monastica spiritualitate agunt. Ex arabica versione aethiopes
antiqui opera I. verterunt quem « Saba [= senem] » nominant.
Ed. sermo 6 et pars 15: P. Zingerle, Mons., syr. 1, 102-4.
Vers. lat. ex antiqua graeca: De contemptu ' mundi capp. 28-29,
53 Isaaco Ninivitae tributa PG 86, 857-9, 885-6 - vers. gall. : P. Sher-
wood. Jean de D. : sur la fuite du monde, OS 1 (1956) 305-13.
Studia : Baumstark 225-26. - I. Hausherr, Penthos, Rome 1944,
pp. 149-50. - P. Sherwood, op. cit.
142
II PARS - CAPUT III : NESTORIANI SCRIPTORES SAEC. VII ET VIII
§ 99. Sabriso' ep. Nisibis.
Floruit prima medietate saec. VIII et composuit hymnum
qui in ritu nuptiali nestoriano supra caput sponsae canitur (mss.
Vat Syr. 89 ; Jer. Pair. 50 ; Urm 29 etc.).
§ 100. Babaj e Gebilta in Tirhan.
Floruit initio saec. VIII et plures fundavit scholas cantorum
quas quotannis visitabat. Exstant in Officio quotidiano nestoria-
norum aliquae 'onjata quae B. habent auctorem.
Ed. : Brev. Cald. 214* in singulis tomis.
Studia : Baumstark 212-13.
101. Abraham Bar Dasandad.
Floruit saec. VIII. Docuit exegesim in schola Basos (Persia)
ubi claros discipulos habuit. Fragmentarie conservatur eius com-
mentarium in scripta monachi Marci (ined. ms. Brit. Mus. Add.
17270, saec. IX). Perstat tractatus eius de eremitismo.
Ed. : A. Mingana, Woodbrooke Studies VII, 248-55 {vers. angl. 186-
97].
Studia : Baumstark 214.
§ 102. Mar Aba II, Katfaolikos.
Natus in Kaskar cuius etiam loci episcopus fuit. Electus est
ad katholikatum an. 741 et + an. 751, aetate anno 110. Bonam
consuetudinem habuit cum emiro Jusuf ibn 'Omar at-Taqafi.
Cum clerus Seleuciae-Ktesiphontis eum accusaret, M. A. confu-
git ad Kaskar ubi per annum monasticam vitam egit. Invitatus
deinde a fidelibus in propriam sedem reversus est. Huius episodii
historian! M. A. describit in sua epistula ad Scholam Seleuciae,
in unico nobis conservato eius scripto.
Ed. : J. B. Chabot, La lettre du Catholicos M. A. II aux membres de
1'ecole patriarcale de Seleucie, Paris 1897 [cum vers. gall.].
Studia : Baumstark 214-15.
§ 103. IOANNES E DALJATA
143
§ 103. loannes e Daljata.
Monachus nestorianus qui floruit secunda medietate saec. VIII
et qui diu eremiticam vitam duxit prope rupestrem locum Daljata,
et vicinum monasterium reparavit. I. magna fama etiam apud
iacobitas propter asceticam vitam ac doctrinam gavisus est.
Conservantur aliquae ineditae preces (mss. Cambridge Add.
2012, Berlin 200) sed praesertim 25 sermones et 51 epistulae
maximam partem ineditae (v. gr. Cambridge Add. 1999 etc.) quae
de monastica spiritualitate agunt. Ex arabica versione aethiopes
antiqui opera I. verterunt quem « Saba [= senem] » nominant.
Ed. sermo 6 et pars 15: P. Zingerle, Mons., syr. 1, 102-4.
Vers. tat. ex antiqua graeca: De contemptu ' mundi capp. 28-29
53 Isaaco Ninivitae tributa PG 86, 857-9, 885-6 - vers. gall. : P. Sher-
wood. Jean de D.: sur la fuite du monde, OS 1 (1956) 305-13.
Studia: Baumstark 225-26. - I. Hausherr, Penthos, Rome' 1944
pp. 149-50. - P. Sherwood, op. cit.
T
PARS TERTIA
THEOLOGI MONOPHYSITAE
Caput I
PRIMI THEOLOGI MONOPHYSITAE
Dum theologia nestoriana post concilium Chalcedonense
solum in scriptis syriacis prodiit, doctrina monophysitica a graecis
simul et a syris auctoribus propagata est. Hoc tempore mono-
physitae provinciae antiochenae propriam hierarchiam a Iacobo
Burdeana habuerunt, unde nomen « lacobitarum » historia eis
dedit. Monophysitae in polemica contra orthodoxos chalcedonenses
fervent, dum Henana in Persia contra nestorianos arma movet.
Inde ab initio insignis est cura in operibus biblicis, fitque
revisio Novi Testamenti. Etiam scientia philosophiae graecae ab
aliquibus colitur.
Studia : M. Jugie, Theologia dogmatica christianorum orientalium.
Tom. V, De theologia dogmatica nestorianorum et monophysitarum, Pa-
risiis 1935. - H. Gregoire, Mahomet et le monophysitisme, Melanges
Diehl 1, 107-19. - W. deWries, Sakramententheologiebeidensyrischen Mo-
nophysiten, Rom 1940. - P. Mouterde, Le concile de Chalcedoine d'apres les
historiens monophysites de langue syriaque, in A. Grillmeier - H. Bacht,
Das Konzil von Chalkedon I, [s. d.], pp. 581-602. - J. Lebon, La christo-
logie du monophysisme syrien, ibid. 425-580. - M. Gordillo, Mariolo-
gia orientalis, Romae 1954. - M. Jugie, La primaute romaine d'apres les
premiers theologiens monophysites (Ve et Vie siecles). Ech. d'Or. 33 (1934)
181-89. - W. de Vries, Primat, Communio und Kirche bei den friihen
syrischen Monophysiten, OCP 18 (1952) 52-88. - Idem, Der Kirchenbe-
griff der von Rom getrennten Syrer, Rom 1955.
§ 104. Philoxenus Mabbugensis.
Dictus etiam « Xenos », apud syros « Aksenaia », natus est
in Tahal in Beth Garmai (Persia) circa medium saec. V. Adules-
cens frequentavit Scholam Edessae, probabilius post an. 460,
quando ergo episcopus Nonnus favebat orthodoxiae. Neque Ph.
neque Jacobus Sarugensis, eodem fere tempore studens, nestoria-
148
III PARS - CAPUT I : PRIM I TEOLOGI MONOPHYSITAE
nismo imbuti sunt. Ph. e contra monophysismo toto zelo adhaesit
eumque per monasteria propagavit, quare a patriarcha antiocheno
Calandione e regione expulsus est. Tunc probabiliter Ph. coram
imperatore Zenone accusatus ei formulam fidei praebuit, quae,
quia « Henoticon » non commemorat, ante an. 482 scripta videtur.
Cum Zenoni formula placeret, Ph. Calandionem accusavit, cui
paulo post successit Petrus Fullo. Hie vero cum esset monophy-
sita, Ph. episcopum constituit in sede Mabbug an. 485. Ph. pacifice
rexit dioecesim usque ad 499. Cum vero hoc anno orthodoxus
Flavianus in sede Antiochena poneretur, Ph. plura sustulit. Venit
Constantinopolim ubi a patriarcha Macedonia excommunicatus
est. Tamen per artes suas obtinuit primum depositionem Mace-
donii deinde expulsionem Flaviani a sede quam Severus mono-
physita occupavit et tandem depositionem orthodoxi patriarchae
hierosolymitani, Eliae. Mortuo tamen an. 518 imperatore Anasta-
sio eumque Iustinus II contra monophysitas vehementem perse-
cutionem moveret, Severus debuit sedem antiochenam relinquere.
Ph. vero primum restitit, dein tamen cum aliis episcopis in exilium
missus est, quo durante obiit ca. a. 522. Ph. in veneratione est
apud iacobitas.
Studia generalia: E. Tisserant, DTh.C s. v. - Baumstark 141-4. -
Bardenhewer IV, 417-21. - E. Lemoine, Physionomie d'un moine syrien :
Ph. d. M., OS 3 (1958) 91-103.
Scripta
Praeter commentaries in evangelia Matthaei, Lucae et Ioan-
nis, quorum inedita fragmenta restant, Ph. haec scripta restant :
1. Dogmatica. A) « De Trinitate et Incarnatione » tractatus
tres, in quibus turn nestorianismus turn orthodoxia chalcedonensis
impugnatur. Constant in ms. Vat. Syr. 137 an. 564.
Editio : A. Vaschalde, CSCHO, Lovanii 1907 [cum vers, latino.].
B) Decern libri « de eo quod unus de sancta Trinitate
incarnatus est et passus est », constantes in ms. Vat. Syr. 138 an.
581., qui exarati sunt ad defensionem usus a Petro Fullone inducti
addendi Trishagio « Qui crucifixus est pro nobis ».
Editio [solum 2 priorum] : M. Briere, PO XV [cum vers, latino].
C) Sermo de Annuntiatione B. M. V.
Editio : P. Kruger, OCP 20 (1954) [cum germanica vers.].
104. PHILOXENUS MABBUGENSIS
149
Praeterea alia restant scripta minora Ph. de re dogmatica, inter
quae recolere licet 1) Tractatum adv. haereses, nempe de octo
haeresibus circa Incarnationem. Edit. : F. Nau PO XIII, 248-50.
2) Capita XII adversus eos qui profitentur duas naturas et unam
personam in Christo, conservata inms. Brit. Mus. Add. 14597 an.
569. Edit. W. Budge, The Discours of Phil. II, civ.-exxii. 3) Capi-
ta XX adversus nestorianos. Edit. ibid, exxxiii-vi. 4) Capita VII
adversus quemlibet nestorianum. Edit. ibid, exx-iii.
2. Ascetica. Tredecim exstant homiliae Ph. quae praxim
virtutum illustrant et extollunt, inter quas commendantur fides,
simplicitas, timor Dei, paupertas, continentia. Videntur hi sermo-
nes inter aa. 485-500 scripti.
Editio : W. Budge, The Discourses of Ph., 2 voll. London 1894 [cum
anglica versione quae tamen non semper fidelis est]. - Versio gallica : E.
Lemoine in Sources Chretiennes 44, Paris 1956 ; idem [extract, hom. 2,
3, 6, 7.]. La Vie Spir. 415 (1956) 252-61.
Stud. : I. Hausherr, Spiritualite syrienne : Ph. d. M. en version fran-
caise, OCP 23 (1957) 171-85. - E. Lemoine, La spiritualite de Ph. d. M.,
OS 2 (1957) 351-67. - J. Gribomont, Les homelies ascetiques de Ph. d.
M. et l'echo du messalianisme, OS 2 (1957) 419-33.
3. - Epistulae. Restant 15 epistulae quae maxime de re asce-
tica et dogmatica tractant. Antiquitas mss et contextus historicus
plenam earum genuinitatem spondent.
1) Ep. ad imper. Zenonen Ed. A. Vaschalde, Three Letters of Ph.
Bishop of M., Roma 1902, pp. 163-75 [cum vers, anglica : ib. p. 118-27].
2) Ep. ad monachos in Beth Gaugal. - Ed. : A Vaschalde, ib. 146-63
[cum vers. angl. pp. 105-118]. 3) Ep. ad monachos Amidae. - Ed. : F. Nau.
ROC 14 (1909) 37-38 [cum vers. gall.]. 4) Ep. ad monachos in TelFadda.
- Ed. : I. Guidi, Rend. Ace. Line. 12, Roma 1886 [cum vers. ital.]. 5) Ep.
ad monachos in Senun, in ms. Brit. Mus. Add. 14597 an. 569. Ed. partialis :
Assemani, BO II, 12, 14-15, 38-45. - F. Nau, Le livre d'Heraclide, pp.
370-2. 6) Ep. ad quosdam monachos. - Ed. : A. Vaschalde, op. cit. 127-
46 [cum vers. angl. pp. 93-105]. 7) Ep. ad sacerdotes Abraham et Ores-
tem. - Ed. : A. L. Frothingham, Stephen Bar Sudaili, Leyden 1886
pp. 28-48 [cum vers. angl.]. - 8) Ep. ad reclusum Patricium Edessae. - Ed.
partialis : I. E. Rahmani, Stud. Syr. 4, 90-3 [cum vers, latino 70-73]. -
Versio antiqua graeca falso tributa Isaaco Ninivitae -Ed: A. Mai, Nov. Patr.
Bibl 8 3 pp. 157-87. 9) Ep. ad comunitatem reclusorum in ms. Brit.
Mus. Add. 14621 saec. IX. - Ed. : J. Lebon, Mus. 43 (1930) 149-220 [cum
vers. gall.]. 10) Ep. ad Maronem Anazarbae. - Ed. : J. Lebon, ibid. 17-86
[cum vers. gall.]. 11) Ad quendam archimandritam de vita monastica, ms.
saec. XI (inedita). 12) Ad monachum Scholasticum cupiditate tentatum,
in ms. Brit. Mus. Add. 121 67, saec. IX (inedita). 13) Ad quendam novitium.
150
III PARS - CAPUT I : PRIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
- Ed. : G. Olinder, A Letter of Ph. of M. sent to a Novice, Goteborg 1941
[cum vers. angl.]. 14) Ad quendam « discipulum » in citato ms. (inedita).
15) Ad quendam conversum e judaismo in ms. saec. X (inedita).
Aliqua liturgica scripta Ph. tribuuntur de quorum tamen
genuinitate non constat.
Doctrina
Ph. fuit ferventissimus protagonista monophysismi nomina-
lis dicti etiam severiani.
Cum Ph. teneret foetum non nisi post 40 dies animari, docet
primam factam esse in Christo incarnationem, postea vero unitam
animam ex qua incorporatione resultat inhumanatio. Christus est
et Patri et Mariae consubstantialis. Humanitas est in Christo
perfecta et inconfusa. Si per « proprium » intelligitur autonomia,
tunc humanitas in Christo caret proprietate. Si vero per proprietates
intelliguntur notae essentiales, tunc manent et in Deo et in huma-
nitate. Si vero per proprietates intelliguntur illae notae quae non
adhaerent cuique naturae sed illam ut individuam determinant
(notae hypostaticae) tunc dicendum Verbum illas habere non
autem humanitatem. Cum pro Ph. idem significent « physis » et
« hypostasis » seu « prosopon », nam nulla dari potest natura realis
quae non sit hypostatica, inde est quod ipse in Christo unicam
«physin» admittat, sequens terminologiam cyrillianam praechal-
cedonensem. In Trinitate tamen Ph. distinguit bene inter concep-
tus « physis » et « hypostasis » cum 3 hypostases, 1 vero physin
in Deo admittat.
Ph. videtur errorem impanationis in Eucharistia docere.
Studia: I. Hausherr, Contemplation et saintete. Une remarquable
mise au point par Ph. d. M., Rev. Asc. Myst. 14 (1933) 171-95. - W. de
Vsies, Sakramententheologie bei den syrischen Monophysiten, Roma
1940. - J. Lebon, La christologie du monophysisme syriaque, in Grill-
meier - H. Bacht, Das Konzil von Chalked'on I Wurzburg 1951, pp.
425-580. - E. Bergstrasser, Monophysitismus und Paulustradition bei
Ph. v. Mabbug, ThLZ 80 (1955).
§ 105. Polycarpus.
Chorepiscopus in dioecesi Mabbug, vertit, hortante Philo-
xeno, N. Test, et psalterium, forsan etiam e versione LXX partes V.
Test. Evangelia quae P. an. 507-8 vertit forsan sunt idem textus
§ 106. SIMEON EP. IN BETH ARSAM
151
quern deinde Thomas IJarkelensis recognovit. Non constat certo
nobis conservatam esse versionem Evangeliorum P., quae etiam
« philoxeniana » nominari solet. P. vertit etiam Apocalypsim,
cuius exstat ms. saec. IX, et 4 parvas catholicas epistulas (2
Petr., 2 et 3 lo, Iudae) e qua versione derivat alia vetus arabica et
duplex syriaca recensio. E V. Test, videntur P. ut auctorem habere
quaedam pericopes Is. quae in vetusta syro-hexaplari leguntur.
Ed. vers. Apocal. : J. Gwynn, The Ap. of St. John in a syr. Version
hitherto unknown, Dublin 1897.
Ed 4 ep. cath. : Pococke, E P . quatuor, Petr. sec... Leyden 1630. ium
haec turn praecedens ed. adhibitae sunt a Polyglotta Parisiensi et subse-
quentibus. Ed. vers, arabicae : A. Merx, Ztschr. f. Assyr. 12 (1897) 240-bZ,
348-81 ; 13 (1898) 1-28.
Ed. fragm. de Is. : A. M. Ceriani, Monum. Sacra et Profana 5, 1,
Milano 1868, pp. 1-40. Cfr. Idem, Le edizioni e i manoscritti siriache delle
versioni del V. Test., Atti del Reg. 1st. Lombardo 1869, p. 17.
Studia : J. G. Adler, Novi Test, versiones syr. simplex, Philoxeniana
et Hierosolymitana, Kopenhagen 1789. - F. Uhlemann, De versionum
N T syriacarum usu critico, Berlin 1850. - J. Gwynn, Remnants of the
later syriac Versions of the Bible, London 1909. - Baumstark 144-45. -
W D McHardy, James of Edessa's citations from the Philoxeman text
of the Book of Acts, JTS 43 (1942) 168-73. - J. M. Voste, Les citations
svro-hexaplaires d'Iso'dad de Merw dans le commentaire sur les Psaumes
BL 2 (1945) 12-36. - W. D. McHardy, The Text of Mattew and Mark
inWhite's Versio Syriaca Philoxeniana and in the New College Ms 333,
TTS 49 (1948) 175-78. - Idem, The Text of Acts in James of Edessa s
Citations and in the Cambridge Add. Ms. 1700, JTS 50 (1949) 186-7. -
J. Bignami - Odier et G. Levi della Vida, Une version latme de 1 Apo-
calypse syro-arabe de Serge-Bahira, Mel. d'Arch. et d'Hist. 62 (1950)
125-48. - A. Voobus, Studies in the History of the Gospel Text in syriac,
CSCHO Subs. 3, Louvain 1951. - Idem, Early Versions of the N. Testa-
ment, Stockholm 1954. - S. Grill, Das N. Testament nach dem syrischen
Text, Klosterneuburg-Miinchen 1955.
§ 106. Simeon ep. in Beth Arsam.
Ardens monophysita, dictus etiam « disputator persa >> quia
in Persia suam doctrinam propagavit, tenuit controversiam in qua
Katholikou Babaj .(497-502/3) argumenta confutavit, quare ad
sedem episcopalem evectus est. Convertit tres magos qui circa an.
509 martyrium passi sunt. S. saepe venit Hirtam et Constantmo-
polim in qua urbe ante an. 548 mortuus est.
A Ilirta dedit an. 524 litteras ad Simeonem Gabbulae m qui-
bus de Aretha et sociis martyribus himjaritis sermo est, qui prae-
ISO
III PARS - CAPUT I : PEIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
- Ed. : G. Olinder, A Letter of Ph. of M. sent to a Novice, Goteborg 1941
[cum vers. angl.]. 14) Ad quendam « discipulum » in citato ms. (inedita).
15) Ad quendam conversum e judaismo in ms. saec. X (inedita).
Aliqua liturgica scripta Ph. tribuuntur de quorum tamen
genuinitate non constat.
Doctrina
Ph. fuit ferventissimus protagonista monophysismi nomina-
lis dicti etiam severiani.
Cum Ph. teneret foetum non nisi post 40 dies animari, docet
primam factam esse in Christo incarnationem, postea vero unitam
animam ex qua incorporatione resultat inhumanatio. Christus est
et Patri et Mariae consubstantialis. Humanitas est in Christo
perfecta et inconfusa. Si per « proprium » intelligitur autonomia,
tunc humanitas in Christo caret proprietate. Si vero per proprietates
intelliguntur notae essentiales, tunc manent et in Deo et in huma-
nitate. Si vero per proprietates intelliguntur illae notae quae non
adhaerent cuique naturae sed illam ut individuam determinant
(notae hypostaticae) tunc dicendum Verbum illas habere non
autem humanitatem. Cum pro Ph. idem significent « physis » et
« hypostasis » seu « prosopon », nam nulla dari potest natura realis
quae non sit hypostatica, inde est quod ipse in Christo unicam
« physin » admittat, sequens terminologiam cyrillianam praechal-
cedonensem. In Trinitate tamen Ph. distinguit bene inter concep-
tus « physis » et « hypostasis » cum 3 hypostases, 1 vero physin
in Deo admittat.
Ph. videtur errorem impanationis in Eucharistia docere.
Studia: I. Hausherr, Contemplation et saintete. Une remarquable
mise au point par Ph. d. M., Rev. Asc. Myst. 14 (1933) 171-95. - W. de
Vries, Sakramententheologie bei den syrischen Monophysiten, Roma
1940. - J. Lebon, La christologie du monophysisme syriaque, in Grill-
meier - H. Bacht, Das Konzil von Chalkedon I Wurzburg 1951, pp.
425-580. - E. Bergstrasser, Monophysitismus und Paulustradition bei
Ph. v. Mabbug, ThLZ 80 (1955).
§ 105. Polycarpus.
Chorepiscopus in dioecesi Mabbug, vertit, hortante Philo-
xeno, N. Test, et psalterium, forsan etiam e versione LXX partes V.
Test. Evangelia quae P. an. 507-8 vertit forsan sunt idem textus
§ 106. SIMEON EP. IN BETH ARSAM
151
quern deinde Thomas Harkelensis recognovit. Non constat certo
nobis conservatam esse versionem Evangeliorum P., quae etiam
« philoxeniana » nominari solet. P. vertit etiam Apocalypsim,
cuius exstat ms. saec. IX, et 4 parvas catholicas epistulas (2
Petr., 2 et 3 Io, ludae) e qua versione derivat alia vetus arabica et
duplex syriaca recensio. E V. Test, videntur P. ut auctorem habere
quaedam pericopes Is. quae in vetusta syro-hexaplari leguntur.
Ed. vers. Apocal. : J. Gwynn, The Ap. of St. John in a syr. Version
hitherto unknown, Dublin 1897.
Ed. 4 ep. cath. : Pococke, Ep. quatuor, Petr. sec... Leyden 1630. Turn
haec turn praecedens ed. adhibitae sunt a Polyglotta Parisiensi et subse-
quentibus. Ed. vers, arabicae : A. Merx, Ztschr. f. Assyr. 12 (1897) 240-52,
348-81 ; 13 (1898) 1-28.
Ed. fragm. de Is. : A. M. Ceriani, Monum. Sacra et Protana S, 1,
Milano"l868, pp. 1-40. Cfr. Idem, Le edizioni e i manoscritti siriache delle
versioni del V. Test., Atti del Reg. 1st. Lombardo 1869, p. 17.
Studia : J. G. Adler, Novi Test, versiones syr. simplex, Philoxeniana
et Hierosolymitana, Kopenhagen 1789. - F. Uhlemann, De versionum
N T syriacarum usu critico, Berlin 1850. - J. Gwynn, Remnants of the
later syriac Versions of the Bible, London 1909. - Baumstark 144-45. -
W D McHardy, James of Edessa's citations from the Philoxeman text
of the Book of Acts, JTS 43 (1942) 168-73. - J. M. Voste, Les citations
svro-hexaplaires d'Iso'dad de Merw dans le commentaire sur les Psaumes,
Bi. 2 (1945) 12-36. - W. D. McHardy, The Text of Mattew and Mark
in White's Versio Syriaca Philoxeniana and in the New College Ms 333,
TTS 49 (1948) 175-78. - Idem, The Text of Acts in James of Edessa s
Citations and in the Cambridge Add. Ms. 1700, JTS 50 (1949) 186-7. -
J Bignami - Odier et G. Levi della Vida, Une version latine de 1 Apo-
calypse syro-arabe de Serge-Bahira, M61. d'Arch. et d'Hist. 62 (1950)
125-48. - A. Voobus, Studies in the History of the Gospel Text in syriac,
CSCHO Subs. 3, Louvain 1951. - Idem, Early Versions of the N. Testa-
ment, Stockholm 1954. - S. Grill, Das N. Testament nach dem syrischen
Text, Klosterneuburg-Munchen 1955.
§ 106. Simeon ep. in Beth Arsam.
Ardens monophysita, dictus etiam « disputator persa >> quia
in Persia suam doctrinam propagavit, tenuit controversiam in qua
Katholikou Babaj (497-502/3) argumenta confutavit, quare ad
sedem episcopalem evectus est. Convertit tres magos qui circa an.
509 martyrium passi sunt. S. saepe venit Hirtam et Constantmo-
polim in qua urbe ante an. 548 mortuus est.
A Hirta dedit an. 524 litteras ad Simeonem Gabbulae in qm-
bus de Aretha et sociis martyribus himjaritis sermo est, qui prae-
152
III PARS - CAPUT I: PRIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
cedenti anno a judaico rege jemenita Du Nuwas occisi erant. De
quibus in ms. tardiore exstat et anonyma narratio. In alio scripto
ad anonymum S. deplorat nestorianizationem Persiae ope Bar
Saumae consummatam.
Ed. ep. ad Sim. : Assemani, BO 1, 364-79 [cum vers. lat.]. - P. Be-
djan, AMS 1, 372-97. - J. P. Land, Anecd. Syr. 3, 235-42.
Ed. anon, narrat. : G. Knos, Chrest. Syr., Gottingen 1807, pp. 37-54.
Alia Acta cfr. in BHO [99-107].
Ed. ep. anonym. : Assemani, BO 1, 346-58.
Studia : I. Guidi, La lettera di S. vescovo di B. A. sopra i martiri
Omeriti. Att. Ace. Line. 3, Mem. 7 (1881) 501-15. - Baumstark 145-6. -
A. Moberg, The Book of the Himyarites, Lund 1924. - E. Brooks PO 7,
613-14. - L. Duchesne, L'Eglise au VI e siecle, Paris 1925, 289-93. - Bol-
landistae, Martjo-ologium romanum, Bruxellis 1940, ad diem 24 oct.
§ 107. loannes (Johannan) Bar Kursos ep. Teliae.
De I. narrant loannes Asiae in H. E. et discipulus suus Elias
qui biographiam magistri sat veridicam composuit (ed. : H. G.
Kleyn, Het Leven van J. van Telia door Elias, Leyde 1882, cum
■vers, neerland).
Natus Callinici an. 482-83 ordinatus a Iacobo Sarugensi
episcopus Teliae an. 519, mortuus est Antiochiae 6-11-538, quo
die a monophysitis ut martyr ideo colitur quia instante patriar-
cha orthodoxo Ephraemo et iussu praefecti persae Nisibis vin-
culis ligatus et postea Nisibi et Antiochiae vexatus propter suam
fidem violenta morte periit. I. monastica vita exercitus venit By-
zantium an. 533, sed iterum ad monasterium in monte Singar
confugit. Ut fidem monophysiticam propagaret millia hominum
celeri manuum impositione presbyteros ordinavit.
I. misit ad monachos prope Tellam formulam fidei (inedi-
tam in ms. Brit.. Mus. Add. 14549 saec. VIII-IX). Praeterea ad
quendam Sergium interrogantem de Eucharistia per 48 canones
respondit.
Ed. Th. Lamy, Dissertatio de Syrorum fide et disciplina in re eucha-
ristica, Lovanii 1859, pp. 62-97 [cum vers. lat.]. - vers. gall. : F. Nau,
Les canons et les resolutions canoniques de Rabboula, Jean de Telia...
Paris 1906, pp. 8-19.
« Ad clericos » vero respondit per alia 28 monita seu canones
de re liturgica.
§ 108. jacobus burde'ana (baradaeus)
153
Ed. : C. Kuberczyk, Canones Johannis bar Cursus, Teliae mauzlatae
ep. e codice syr. parisino et quattuor londinens. editi, Leipzig 1901. -
vers. gall. : F. Nau, op. cit. 20-30.
Inedita iacent scriptum de officiis diaconi (partim existens
in ms. Cambrid. Add. 2023, 26 b°) et commentarium de Trishagio
(ms. Vat. Syr. 159. XIX etc.).
Studia : Baumstark 174.
§ 108. Jacobus Burde'ana (Baradaeus).
Exstat eius biographia falso loanni Asiae tributa, tamen ante
saec. VII exarata.
Ed. J. P. Land, Anecd. Syr. 2, 364-83. - E. Brooks, PO 19, 228-68
[cum vers angl.]. - vers, lat.: W. G. van Douwenland, loannis Eph.
Comm. de Beat, orient., Amsterdam 1889, pp. 203-15. Posteriore tempore
initio saec. VII adiecta est narratio translationis corporis (ed. : M. A. Ku-
gener, ROC 7 (1902) 186-217. - E. Brooks, Po 19, 268-73 [cum vers. angl.].
A J., impigro propagatore monophysismi severiani, eius asse-
clae « Jacobitae » vocati sunt. J. iuvenis monasticam vitam egit in
monasterio Pesilta in montanis Izke, qui ca. an. 527-8 Byzantium
missus est ut causam monophysismi in aula imperiali tueretur.
Cum in hac usque ad an. 542-3 commoraretur favorem imperatricis
Theodorae adeptus est. Turn petente rege arabum Harith ibn
Gabala, J. ordinatus est episcopus titularis Edessae a patriarcha
alexandrino Theodosio ut in orientali limite romani imperii ani-
marum curam gereret. J. vero praesertim multis ordinatis mono-
physitis episcopis novam hierarchiam fundavit quae an. 544,
ordinate patriarcha antiocheno Sergio, quasi completa est. Plures
deinde machinationes et insidias J. sustinere debuit qui ad patriar-
cham alexandrinum Damianum pergens in itinere ad limen Ae-
gypti in monasterio Romani an. 578 obiit.
Paucae J. restant epistulae e graeco versae. Ei pariter tribuun-
tur anaphora, formula fidei et homilia de Annuntiatione, quorum
tamen priores non nisi dubia, ultima vero nulla genuinitate gaudent.
Duo ultima nota sunt per versionem arabicam.
Ed. epist. : H. G. Kleyn, J. B., de Stichter der syr. monophysitische
Kerk, Leyden 1882, pp. 164-94.
154
III PARS - CAPUT I : PEIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
Anaphorae vers. lat. : E. Renaudot, Liturgiarum orientalium collectio
2, 333-41.
Ed. vers. arab. symboli fidei : Kleyn, op. cit. 121-39. - vers, neerlan-
dica: 139-63. Homilia vero est inedita.
Studia : Baumstark 174-5.
§ 109. Miscellanea Polemica Monophysitica.
In mss. Brit. Mus. a) Add. 12156 ante an. 562 exarato b) Add.
12155 saec. VIII et c) Add. 14533 saec. VIII-IX, in ms. d) Vat.
Syr. 135 saec. VII-VIII iacent miscellanea p. m. quae sive indolis
generalis sunt, sive contra Julianum Halicarnassum, aut Nesto-
rianos, aut tritheistas, aut alios adversarios per florilegia, per dispu-
tationes et parvos tractatus saepe anonymos propriam doctrinam
defendunt. Nondum haec sunt aut studio examinata aut integre
edita quare nee facile est concludere quinam compilatores fuerint,
graeci an syri, et quo tempore comparata sint. lure retinetur scripta
esse saec. V et VI quod non impedit aliquas compilationes poste-
rius factas esse. Hae vero magnae utilitatis sunt v. gr. pro historia
tritheismi et erroris aphthartodocetismi, necnon pro genuinitate
textuum anteriorum Patrum qui citantur, definienda.
Restat ineditum in ms. Brit. Mus. Add. 12154 saec. VIII-
IX florilegium biblicum.
Edita sunt ex a) : I. Rucker, Florilegium Edessenum anonymum
(syriace ante 562), Sitzungsberichte der Bayr. Akad., Mtinchen 1933-
ex a) et b) : F. Nau, Fragments compiles par les monophysites. Excerpta
de Timoteo Aeluro. PO XIII, 180-247 [cum vers. gall.]. - ex b) et c) : G.
Furlani, Sei scritti antitriteistici PO XIV, 673-766 [cum vers. ital.]. -
ex b) : R. Draguet, Pieces de polemique antijulianiste, Mus. 44 (1931)
254-317 [cum vers, lat.] ; 54 (1941) 59-89 [cum vers. gall.]. - ex d) : G.
Furlani, Un florilegio antitriteistico in lingua siriaca, Atti dell' 1st. Ven.
delle Sc. 83 (1924) 661-77. - e ms. Brit. Mus. Add. 14663 saec. VI-VII :
R. Draguet, Une pastorale antijulianiste des environs de l'annee 530, Mus.
40 (1927) 75-92 [cum vers. gall.].
Studia : Baumstark 176-7. - R. Draguet, Julien d'Halicarnasse et
sa controverse sur Pincorruptibilite du corps du Christ, Louvain 1924.
§ 110. Petrus e Callinico.
Mortuus est 22-4-591 in monasterio Gubba Barraja. Cum an.
577-8 P. tunc monachus in conventu Ananiae eligeretur a mono-
physitis severianis patriarcha loco Pauli cumque in Aegyptum
112. IOANNES EPHESI (AUT ASIAE)
155
venisset, in controversiam incidit cum alexandrino patriarcha
Damiano, quae nunquam sedata est.
P. conservantur sequentia opera in antiquis mss. 1) hymnus
pentasyllabus de Crucifixione (ineditus in ms. Brit. Mus. Add.
14591 saec. VI) 2) citatio epistulae ad episcopos Mesopotamiae
(inedita in ms. Brit. Mus. Add. 12155) 3) Opus contra Damianum
(dispersum in pluribus mss. Cfr. Assemani, BO, 2, 378-82 ; Baum-
stark 177 nota 9).
Studia : R. Duval, 365-6. - Baumstark, 177.
§ 111. Daniel e Salah.
Ipso testante, auctor fuit 3 tomorum in quibus psalmos com-
mentatur quos an. 541-2 scripsit. Quibus addendi sunt commen-
tarii in Ecclesiasten et in plagas Aegypti, hodie deperditi.
Ed. solummodo partiales existunt. - horn. 1 et 2. : G. Diettrich, Eine
jacobitische Einleitung in d. Psalter in Verbindung mit zwei Homilien
aus dem grossen Psalmenkommentar des D. von S. zum ersten Mai herausg.
Giessen 1912 [cum vers. germ..]. - hom. 83, 95, 115 : L. Lazarus, Wiener
Ztschr. f. d. Kunde des Morgenl. 9 (1895) 85-108, 149-224. - fragmenta
prologi et hom. 83, 150 : I. E. Rahmani, St. Syr. 1, 27-8, vers. lat.. 26-7.
Studia : G. Diettrich, op. cit. - Baumstark, 179.
112. loannes Ephesi (aut Asiae).
Natus est in regione Amidae anno circiter 507. Puer et ado-
lescens crevit in monasterio Maronis stylitae; sed annum agens
15 ingressus est monasterium Mar loannis Urtaya, Amidae, ubi
a. 529 diaconus factus est. I. simul cum aliis monachis expulsus
est e monasterio a patriarcha antiocheno Ephraemo. Post diversa
itinera I. venit CPlim ubi per plures annos gavisus est favore
imperatoris lustiniani, qui a. 542 eum ad convertendos paganos
in regionibus Asiae, maxime prope Ephesum, destinavit. ^ Inde
eius episcopatus et titulus « Ephesi » et « Asiae ». Alia ministeria
exercuit in insula Chios et in ipsa CPli, turn idololatras detegendo
turn etiam vitam monachalem in villa Sycae instaurando, quae
postea « monasterium syrorum » appellata est. Post mortem pa-
triarchae Theodosii (566) I. agnitus est ut primus inter mono-
physitas CPlis. Cum vero lustinus II persecutionem contra mono-
156
III PARS - CAPUT I : PEIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
physitas moveret, I. qui noluit « Henoticon » recipere, in vincula
coniectus est et plures alias vexationes sustulit. Tandem an. 586
sub Mauricio mortuus est. Chronologia in vita I. non est semper
perspicua.
I. fuit primus egregius historiographus inter syros. Praeter
maternam linguam syriacam calluit etiam graecam; sed sola scripta
syriaca ex eius calamo restant, et solum indolis historicae.
1. Historiae beatorum orientalium. Est quasi « Historia Lausia-
ca » seu « Legenda Aurea » monasterii Mar loannis Amidensis ubi
700 monachi florebant. Narrantur facta sermone simplici et « aedifi-
cativo », ita tamen ut prae manibus habeamus fontem primi ordinis
turn ad historiam monachatus in Mesopotamia turn ad ipsam
culturam civilem illustrandam. Inter plures codices antiquissimus
est Brit. Mus. Add. 14647 anni 688.
Editiones : J. P. N. Land, Anecdota Syriaca, II, Leyden 1868, pp.
1-288. - E. W. Brooks, PO XVII-XIX.
Versiones : Latina : W. J. van Douwen - J. P. N. Land, Joannis E.
Episc. Commentarii, Amsterdam 1889. - Anglica : E. W. Brooks, op. cit.
2. Historia Ecclesiastica. Composita est a I. tempore persecu-
tionis. Constabat tribus partibus cum senis libris. Prima pars vide-
tur descripsisse potius brevi sermone eventus ab initiis christia-
nismi usque ad « Latrocinium Ephesi » an. 449. Secunda pars com-
plectebatur sequentia usque ad sextum annum imperii Iustini II
(575) dum tertia pars tractat reliqua usque ad an. 585.
Historia haec ad eventus saec. V et praesertim VI cognoscen-
dos utilissima est etiamsi propter vehementem adhaesionem I.
causae monophysismi aliis fontibus sit contemperanda.
Prima pars periit. Secunda vero solum partim et fragmentarie
nobis nota est per Chronicon Pseudo-dionysianum quod de ea
copiose haurit. Tertia autem pars prostat in codice vetustissimo
Brit. Mus. Add. 14640 saec. VII.
Editiones : W. Cureton, The third part of the Ecclesiastical History
of J. Bishof of E. now first edited, Oxford 1853. - E. W. Brooks, CSCHO,
ser. 3, torn. 3, Lovanii 1935 [3. pars]. - J. P. N. Land, Anecdota syriaca II,
op. cit. [fragmenta e 2. parte].
Versiones : Anglica [3. partis] : R. Payne Smith [e Cureton], Oxford
1860. - Germanica [3. partis] : J. M. Schonfelder, Die Kirchengeschichte
des Jo. v. Eph., Munchen 1862. - Latina : E. W. Brooks, op. cit.
Studia : J. P. N. Land, De gedenkschriften v. een Monoph. uit de 6
eeuw, K. Ak. v. Wetenschappen, Amsterdam 1888. - L. Duchesne, Jean
114. HENANA
157
d'Asie. Memoire lu devant les 5 Academies le 25 oct. 1892, Journ. Officiel,
n°. 299, p. 5200. - A. Dyakonov, Ioannes Ephesinus et suum opus Histo-
riae Ec'clesiasticae [russice], Petersburg 1908. - E. W. Brooks, PO XVII, -
Baumstark, 181-82.
§ 113. Ahudemmefa.
Natus in Beth 'Arbaje, prius, ut videtur, nestorianus fuit.
Deinde episcopus Beth 'Arbaje factus est cum iam doctrinam
monophysiticam profiteretur. Jacobus Baradaeus munus ei com-
misit evangelizandi arabes qui in Mesopotamia erant. A. plures
fundavit conventus et ausus est filium Chosrois I baptizare, qui
an. 573 iussit A. in carcerem detrudi in quo a. 575 obiit. Haec
describuntur in biographia antiqua (ed. F. Nau PO 4,1-51) et
confirmantur a loanne Asiae et aliis.
A. studiis philosophicis vacavit et e doctrinis aristotelicis
copiose, ut videtur, mutuatus est. Conservantur duo parva opus-
cula de anima et de unione animae et corporis.
Ed. : F. Nau PO 3, 97-120.
Studia : Baumstark 178. - G. Furlani, 'Enaniso'. A. e ll Libro delle
Definizioni di Michele l'Interprete, Rend. Ace. Naz. dei Lincei, Ser. V,
vol. 36, Roma 1922. - Idem, La psicologia di A., Atti della R. Ace. delle
Sc. di Torino 61 (1926) 807-45.
§ 114. Henana.
Celeber hie theologus natus est in Adiabene et Nisibi, magis-
tro Moyse, sub Abraham studuit. Miro modo H. amplexus est
doctrinam antinestorianam quam statim a cathedra nisibena pro-
pagare incepit ; hac de causa expulsus est Nisibi ab ep. Paulo,
sed probabilius favore imperatoris Persiae regredi ei licuit, qui
an. 572 regimen Scholae suscepit quod usque ad mortem, an. 610,
per 38 annos tenuit. H. persecutionem ab Iso'jahb I Katholiko et
ab aliis propter suam dogmaticam rebellionem sustinere debuit.
Idcirco etiam numerus alumnorum multum minuit.
Ea quae de V. et N. Testamento copiose scripsit, sine dubio
propter suam adversus Mopsuestenum pugnam, penitus perierunt.
Restant solum duo breves sermones de « Sexta feria aurea », Pen-
tecostis scilicet, "et de rogationibus in « jejunio Ninivitarum ».
Ed. : A. Scher PO 7, 53-87 [cum vers. gall.].
156
III PARS - CAPUT I: PRIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
physitas moveret, I. qui noluit « Henoticon » recipere, in vincula
coniectus est et plures alias vexationes sustulit. Tandem an. 586
sub Mauricio mortuus est. Chronologia in vita I. non est semper
perspicua.
I. fuit primus egregius historiographus inter syros. Praeter
maternam linguam syriacam calluit etiam graecam; sed sola scripta
syriaca ex eius calamo restant, et solum indolis historicae.
1. Historiae beatorum orientalium. Est quasi « Historia Lausia-
ca » seu « Legenda Aurea » monasterii Mar loannis Amidensis ubi
700 monachi norebant. Narrantur facta sermone simplici et « aedifi-
cativo », ita tamen ut prae manibus habeamus fontem primi ordinis
turn ad historiam monachatus in Mesopotamia turn ad ipsam
culturam civilem illustrandam. Inter plures codices antiquissimus
est Brit. Mus. Add. 14647 anni 688.
Editiones: J. P. N. Land, Anecdota Syriaca, II, Leyden 1868, pp.
1-288. - E. W. Brooks, PO XVII-XIX.
Versiones : Latina : W. J. van Douwen - J. P. N. Land, Joannis E.
Episc. Commentarii, Amsterdam 1889. - Anglica : E. W. Brooks, op. cit.
2. Historia Ecclesiastica. Composita est a I. tempore persecu-
tionis. Constabat tribus partibus cum senis libris. Prima pars vide-
tur descripsisse potius brevi sermone eventus ab initiis christia-
nismi usque ad « Latrocinium Ephesi » an. 449. Secunda pars com-
plectebatur sequentia usque ad sextum annum imperii lustini II
(575) dum tertia pars tractat reliqua usque ad an. 585.
Historia haec ad eventus saec. V et praesertim VI cognoscen-
dos utilissima est etiamsi propter vehementem adhaesionem I.
causae monophysismi aliis fontibus sit contemperanda.
Prima pars periit. Secunda vero solum partim et fragmentarie
nobis nota est per Chronicon Pseudo-dionysianum quod de ea
copiose haurit. Tertia autem pars prostat in codice vetustissimo
Brit. Mus. Add. 14640 saec. VII.
Editiones : W. Cureton, The third part of the Ecclesiastical History
of J. Bishof of E. now first edited, Oxford 1853. - E. W. Brooks, CSCHO,
ser. 3, torn. 3, Lovanii 1935 [3. pars]. - J. P. N. Land, Anecdota syriaca II,
op. cit. [fragmenta e 2. parte],
Versiones : Anglica [3. partis] : R. Payne Smith [e Cureton], Oxford
1860. - Germanica [3. partis] : J. M. Schonfelder, Die Kirchengeschichte
des Jo. v. Eph., Munchen 1862. - Latina : E. W. Brooks, op. cit.
Studia : J. P. N. Land, De gedenkschriften v. een Monoph. uit de 6
eeuw, K. Ak. v. Wetenschappen, Amsterdam 1888. - L. Duchesne, Jean
§ 114. HENANA
157
d'Asie. Memoire lu devant les 5 Academies le 25 oct. 1892, Journ. Officiel,
n° 299 p 5200. - A. Dyakonov, Ioannes Ephesinus et suum opus Histo-
riae Ecclesiasticae [russice], Petersburg 1908. - E. W. Brooks, PO XVII, -
Baumstark, 181-82.
§ 113. Ahudemmeh.
Natus in Beth 'Arbaje, prius, ut videtur, nestorianus fuit.
Deinde episcopus Beth 'Arbaje factus est cum iam doctrinam
monophysiticam profiteretur. Jacobus Baradaeus munus ei com-
misit evangelizandi arabes qui in Mesopotamia erant. A. plures
fundavit conventus et ausus est filium Chosrois I baptizare, qui
an. 573 iussit A. in carcerem detrudi in quo a. 575 obiit. Haec
describuntur in biographia antiqua (ed. F. Nau PO 4,1-51) et
confirmantur a loanne Asiae et aliis.
A. studiis philosophies vacavit et e doctrinis aristotelicis
copiose, ut videtur, mutuatus est. Conservantur duo parva opus-
cula de anima et de unione animae et corporis.
Ed. : F. Nau PO 3, 97-120.
Studia : Baumstark 178. - G. Furlani, 'Enaniso . A. e ll Libro delle
Defmizioni di Michele l'Interprete, Rend. Ace. Naz. del Lmcei, Ser. V,
vol. 36, Roma 1922. - Idem, La psicologia di A., Atti della R. Ace. delle
Sc. di Torino 61 (1926) 807-45.
§ 114. IJenana.
Celeber hie theologus natus est in Adiabene et Nisibi, magis-
tro Moyse, sub Abraham studuit. Miro modo H. amplexus est
doctrinam antinestorianam quam statim a cathedra nisibena pro-
pagare incepit ; hac de causa expulsus est Nisibi ab ep. Paulo,
sed probabilius favore imperatoris Persiae regredi ei licuit, qui
an. 572 regimen Scholae suscepit quod usque ad mortem, an. 610,
per 38 annos tenuit. II. persecutionem ab Iso'jahb I Katholiko et
ab aliis propter suam dogmaticam rebellionem sustinere debuit.
Idcirco etiam numerus alumnorum multum minuit.
Ea quae de V. et N. Testamento copiose scripsit, sine dubio
propter suam adversus Mopsuestenum pugnam, penitus perierunt.
Restant solum duo breves sermones de « Sexta feria aurea », Pen-
tecostis scilicet, 'et de rogationibus in « jejunio Ninivitarum ».
Ed. : A. Scher PO 7, 53-87 [cum vers. gall.].
158
III PARS - CAPUT i: PRIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
Doctrina IJ. eruenda est potius ex adiunctis biographiae et e
nuntiis ab auctoribus coaevis traditis. Constat H. admisisse vocem
theotokos et ad mentem Chalcedonensium in Christo unam perso-
nam et duas naturas considerasse. Respuebat doctrinam christolo-
gicam et pelagianizantem Theodori Mopsuesteni. Dicitur H.
indulsisse theoriis Origenis immo et eius erroribus circa apoka-
tastasin et resurrectionem. Accusatio autem Babai Magni quod
13. defenderit fatalismum vana est.
Studia : A. Scher PO 7, 7-10. - Baumstark 127.
115. Antiquissima Monumenta Liturgica.
1 - Conservatur fragmentum anaphorae, olim aramaicae, quae
in sua compositione quandam similitudinem cum posteriore « Li-
turgia Apostolorum » nestoriana habet. Iacet vero in ms. saec. VI :
Brit. Mils. Add. 14669. Agitur de oratione eucharistica probabi-
lius prima inter nestorianos.
2. - Anaphorae lacobi quae frequens fuit in Palaestina et quae
e graeco versa, etiam in nnitimos syros propagata est exstant duae
recensiones, quarum prima in sat communi usu primitivo jacobi-
tarum fuisse videtur et per eos ad maronitas et ad aethiopes perve-
nisse, secunda vero fundamentum fuit versione antiquae armeni-
cae. Aetas primae secundum decennium saec. VI fuisse censetur.
Ed. : fragmentorum : R. H. Connolly, OC 12, 14 (1925) 99-128.
Ed. Anaphorae lacobi : O. Heiming, Anaphorae syriacae II, Romae
1953, pp. 106-80 [cum vers. lat.]. - vers. angl. : F. E. Brightman, Litur-
gies Eastern and Western I, Oxonii 1896, pp. 83-106.
Vers. angl. fragmenti : Brightman ibid. 511-8.
Studia : A. Rucker, Die syrische Jacobosanaphora nach der Rezen-
sion des Ja'qob (h) von Edessa, Miinster 1923. - Baumstark, Die armeni-
sche Rezension der Jacobusliturgie, OC 7-8 (1919) 1-32. - H. Goussen,
Tiber einen neuen orientalischen-liturgischen Fund, OC 3, 1 (1927) 174,
- B. Ch. Mercier, La liturgie de saint Jacques, PO 26, 2 (1946).
Caput II
SCRIPTORES MONOPHYSITAE PRIMA MEDIETATE
SAEC. VII
Haec periodus insignis est turn propter studia biblica, cum
revisio hexaplaris Veteris Testamenti sit peracta, turn propter
studia exegetica et philosophica quae celebre centrum inmona-
sterio Qennesrin prope Euphratem habuerunt. Opera Aristotelis
prae neoplatonicis favore monachorum gavisa sunt.
§ 116. Athanasius I Patriarchs.
Dictus etiam Gammala, natus est Samosatae et in Qennesrin
(prope Aleppo) monasticam vitam egit. Ordinatus patr. antio-
chenus an. 594-5 obtinuit Alexandriae conciliationem cum mono-
physitis Aegypti an. 609-10. Negotiationes vero in Mabbug ab A.
cum imperatore Heraclio an. 621 habitae vanae fuerunt. Mortuus
est an. 630-1.
Michael I in sua Chronica (ed. Chabot, pp. 405-9 vers,
gall. II, 405-8; ib. 400-2 vers. II, 394-9) adducit plura documenta
A. inter quae scriptum Heraclio oblatum et alia eiusmodi quae
haud dubie graece exarata fuerant, sed etiam encyclica ad episcopos
orientales et epistula ad ep. Cyriacum Amidae de unione, quae
syriace fuerunt compositae. Biographia A. de Severo antiocheno
iacet solum fragmentarie in coptica et plene in aethiopica lingua.
Ed. : E. J. Goodspeed - W. E. Crum, PO 4, 578-718 [cum angl.
vers. J.
Studia : Baumstark 185-6.
§ 117. Paulus ep. Teliae.
Ei tribuitur versio ritus baptismi secundum Severum Antio-
chenum quae est inedita (ms. Brit. Mus. Add. 14495 saec. X-XI).
158
III PARS - CAPUT i: PRIMI TEOLOGI MONOPHYSITAE
Doctrina H. eruenda est potius ex adiunctis biographiae et e
nuntiis ab auctoribus coaevis traditis. Constat H. admisisse vocem
theotokos et ad mentem Chalcedonensium in Christo unam perso-
nam et duas naturas considerasse. Respuebat doctrinam christolo-
gicam et pelagianizantem Theodori Mopsuesteni. Dicitur H.
indulsisse theoriis Origenis immo et eius erroribus circa apoka-
tastasin et resurrectionem. Accusatio autem Babai Magni quod
13. defenderit fatalismum vana est.
Studia : A. Scher PO 7, 7-10. - Baumstark 127.
115. Antiquissima Monumenta Liturgica.
1 - Conservator fragmentum anaphorae, olim aramaicae, quae
in sua compositione quandam similitudinem cum posteriore « Li-
turgia Apostolorum » nestoriana habet. Iacet vero in ms. saec. VI :
Brit. Mus. Add. 14669. Agitur de oratione eucharistica probabi-
lius prima inter nestorianos.
2. - Anaphorae Iacobi quae frequens fuit in Palaestina et quae
e graeco versa, etiam in fmitimos syros propagata est exstant duae
recensiones, quarum prima in sat communi usu primitivo jacobi-
tarum fuisse videtur et per eos ad maronitas et ad aethiopes perve-
nisse, secunda vero fundamentum fuit versione antiquae armeni-
cae. Aetas primae secundum decennium saec. VI fuisse censetur.
Ed.: fragmentorum : R. H. Connolly, OC 12, 14 (1925) 99-128.
Ed. Anaphorae Iacobi : O. Heiming, Anaphorae syriacae II, Romae
1953, pp. 106-80 [cum vers. lat.]. - vers. angl. : F. E. Brightman, Litur-
gies Eastern and Western I, Oxonii 1896, pp. 83-106.
Vers. angl. fragmenti : Brightman ibid. 511-8.
Studia : A. Rucker, Die syrische Jacobosanaphora nach der Rezen-
sion des Ja'qob (h) von Edessa, Minister 1923. - Baumstark, Die armeni-
sche Rezension der Jacobusliturgie, OC 7-8 (1919) 1-32. - H. Goussen,
Tiber einen neuen orientalischen-liturgischen Fund, OC 3, 1 (1927) 174,
- B. Ch. Mercier, La liturgie de saint Jacques, PO 26, 2 (1946).
Caput II
SCRIPTORES MONOPHYSITAE PRIMA MEDIETATE
SAEC. VII
Haec periodus insignis est turn propter studia biblica, cum
revisio hexaplaris Veteris Testamenti sit peracta, turn propter
studia exegetica et philosophica quae celebre centrum inmona-
sterio Qennesrin prope Euphratem habuerunt. Opera Aristotelis
prae neoplatonicis favore monachorum gavisa sunt.
§ 116. Athanasius I Patriarcha.
Dictus etiam Gammala, natus est Samosatae et in Qennesrin
(prope Aleppo) monasticam vitam egit. Ordinatus patr. antio-
chenus an. 594-5 obtinuit Alexandriae conciliationem cum mono-
physitis Aegypti an. 609-10. Negotiationes vero in Mabbug ab A.
cum imperatore Heraclio an. 621 habitae vanae fuerunt. Mortuus
est an. 630-1.
Michael I in sua Chronica (ed. Chabot, pp. 405-9 vers,
gall. II, 405-8; ib. 400-2 vers. II, 394-9) adducit plura documenta
A. inter quae scriptum Heraclio oblatum et alia eiusmodi quae
haud dubie graece exarata fuerant, sed etiam encyclica ad episcopos
orientales et epistula ad ep. Cyriacum Amidae de unione, quae
syriace fuerunt compositae. Biographia A. de Severo antiocheno
iacet solum fragmentarie in coptica et plene in aethiopica lingua.
Ed. : E. J. Goodspeed - W. E. Crum, PO 4, 578-718 [cum angl.
vers.}.
Studia: Baumstark 185-6.
§ 117. Paulus ep. Teliae.
Ei tribuitur versio ritus baptismi secundum Severum Antio-
chenum quae est inedita (ms. Brit. Mus. Add. 14495 saec. X-XI).
160
III PARS - CAPUT II : SCRIPT. MONOPHYS. PRIMA MEDIET. SAEC. VII
Maximum tamen meritum P. in eo est quod, hortante patriarcha
antiocheno Athanasio I et aliis collaborantibus inter quos memo-
ratur diaconus Thomas, syncellos patriarchae, novam versionem
Veteris Testamenti secundum origenianam hexaplarem ann. 615-7
prope Alexandriam perfecit, quae maximi momenti est turn quia
textus graecus huius operis fere deperditus est, turn quia sive in
iiturgia sive in aliis scriptis haec versio quae dicitur « syro-hexa-
plaris » antecedens dominium « pesittae » occupare incepit. Restat
in Bibl. Ambrosiana exemplar alterius voluminis totius versionis
quod ab A. M. Ceriani photolithographice editum est Mediolani
1874. Priorum vero librorum Vet. Testamenti interdum singuli
integri interdum fragmenta non pauca restant, quae in sequentibus
editionibus exstant :
Ed. : Libri IV Reg., J. G. Hasse, Jena 1782. - Jer. Ez. : M. Nohberg,
Lund 1787 [cum vers. tat.]. - Daniel : C. Bugati, Mediolani 1788. - Ps. :
P. Cighera, Mediolani 1816. - Reg. 12 Proph. Prov. Job., Cant. Cantic,
Threni, Ecclesiastes : H. Middeldorpf, Berlin 1835. - Judices, Ruth :
Skat Rordam, Kopenhagen 1859-61. - Bar. Thren. et epist. Jer. : A. M.
Ceriani, Mediolani 1861. - Gen. Ex. : Idem, Mediolani 1863. - Fragm.
Isaiae : Idem, Mediolani 1873. - ms. Brit. Mus. 49-51. 53. Par. 27: P.
de Lagarde, Vet. Test, ab Origene recensiti fragmenta... Gottingen 1880. -
Idem, Gottingen 1892. - Fragmenta e Lev. Deut. : G. Kerber, ZATW 16
(1896) 249-64. - I. Esdr. Neh. : Ch. C. Torrey, Amer. Journ. Semit.
Lang. 23 (1907) 65-74. - Fragm. e Gen. Lev. Chron. Neh. : J. Gwynn,
Remnants of the later Syr. Versions... London 1909. - M. H. Gottstein,
Eine Cambridger Syrohexaplahandschrift, Mus. 67 (1954) 291-97 (Cfr.
G. Mercati, Bi. 36 [1955] 227-8). - Idem, Neue Syrohexaplafragmente,
Bi. 37 (1956) 162-83.
Versio P. traducta est in arabicam an. 1486 iuxta ms. saec. VII.
Studia : A. Baumstark, Nichtevangelische syr. Perikopenordnungen
des ersten Jahrtausends, liturgie-geschichtl. Forsch. 3, Munster 1921, pp.
88-110. - Baumstark 186-88. - G. Mercati, Note di letteratura biblica.
I : Attorno alPOnomastico della Siroesaplare, Vivre et penser 1941, pp.
5 ss. - J. M. Voste, Les citations syrohexaplaires d'Iso'dad de Merw dans
le commentaire sur les Psaumes, Bi. 26 (1945) 12-36. - Ch. T. Fritsch,
The Treatment of the Hexaplaric Signs in the Syro-Hexaplar of Proverbs,
Journ. Bibl. Lit. Exeg. Philadelphia 72 (1953) 169-81.
§ 118. Thomas e Harqel (Heraclea).
Monasticam vitam egit in conventu Tar'il et dein electus
est episcopus Mabbugensis, sed ab imperatore Mauricio (ante
§ 119. PAULUS EP. EDESSAE
161
an. 602) e sede expulsus, fugit in Aegyptum ubi an. 609-10 par-
tem habuit in negotiationibus pacis inter antiochenum et alexan-
drinum patriarchas. Annis 615-6 in eodem loco ac tempore ac
Paulus Tellensis et hortante patriarcha Athanasio I Th. cum colla-
boratoribus operam dedit prope Alexandriam in monasterio « noni
milliarii » revisioni N. Testamenti et versionem syrohexapla-
rem V. T. a Tellensi factam complevit. Fundamento Th. fuit
versio philoxeniana. Porro Th. pro evangeliis prae manibus habuit
graecos codices tres, pro epistulis paulinis duo, pro Apocalypsi et
Catholicis epistulis unum. Haec recensio pluribus mss. conserva-
tur. Probabiliter e Th. provenit secunda recensio Apoc. Viceversa
anaphora sic dicta Th. Harqelensis est certe spuria.
Ed. Evang. : J. White, Sacr. Evangeliorum vers. syr. philoxeniana...
Oxford 1778. - Act. Apoc. Epist. paulin. et catholic. : Idem, Oxford 1799-
803. - Evang. loan. : G. H. Bernstein, Das hi. Evang. des loan. syr. in
harklens. Ubs..., Leipzig 1853. - Epist. deuterocan. : J. H. Hall, The
Syrian antilegomena Epistles, Baltimore 1886. - Epist. ad Hebr. 11, 28-13,
25 : R. L. Bensly, Cambridge 1889. - secundae vers. Apoc. : L. de Dieu,
Apocal. s. Joh. ex ms exemplar, e bibl. cl. viri J. Scaligeri... Leiden 1627
et in polyglottis Parisiensi et Londinensi.
Vers, anaphorae : E. Renaudot, Liturgiarum orient, collectio 2,
383-88.
Studia : G. H. Bernstein, De Charklensi N. T. translatione Syro-
rum commentatio, Berlin 1837, 2 a ed. 1854. - A. Hilgenfeld, The vers.
Heraklea und die Apostelgeschichte, Ztsch. f. wissenschaftliche Theol.
43 (1900) 401-22. - P. Corssen, ZNTW 2 (1901) 1-12. - L. Delaporte,
Rev. Bibl. Intern. 9 (1912) 391-402. - H. Gressmann, ZNTW 5 (1904)
248-52. - J. Lebon, RHE 12 (1911) 424-7. - O. Klein, Syr.-griech. Wor-
terbuch zu den vier kanon. Evangelien ... Giessen, 1916. - Baumstark
188-9. - G. Zuntz, The Ancestry of the Harklean N. Test., The Br.
Accademy, Supplem. Papers N° VIII, 1945 - P. Kahle, The Chester
Beatty Manuscript of the Harklean Gospels, Misc. G. Mercati VI
(1946) 208-33 - G. Zuntz, Etudes harkleennes, Rev. Bibl. 57 (1950)
550-82 -A. Voobus, Studies in the History of the Gospel Text in syriac,
CSCHO Subsid. 3, Louvain-Heverle 1951- Idem, Early Versions of the
N. Testament, Stockholm 1954. - S. Grill, Das Neue Testament nach
dem syr. Text, Klosterneuburg-Munchen 1955.
§119. Paulus ep. Edessae.
Ordinatus est circa an. 602 ; sed irruentibus an. 619 persis,
P. fugit in Cyprum ubi versionibus deditus totam vitam mansit.
Vertit vero antiphonarium quod e monasterio Thomae in
Qennesrin secum tulerat quodque pentasyllabis antiphonis cons-
162
III PARS - CAPUT II : SCRIPT. MONOPHYS. PRIMA MEDIET. SAEC. VII
tabat quas Severus antiochenus composuerat. Antiphonarium
pro cantu compositum traductum est a P. in syriacum non mutata
mensura metrica. Hoc antiphonarium deinde a Jacobo Edessae
recensitum est, ordinatum secundum octo modos musicales ;
ideo « octoechos » est appellatum. Non est cur dubitetur P. E.
perfecisse etiam versionem in duobus voluminibus sermonum
Gregorii Nazianzeni, inter quos erant epist. duae ad Cledonium.
Ed. Antiphonarii : E. W. Brooks PO 6, 1-179 [cum vers. angl.].
Ed. sermonis Nazianzeni de Maccabaeis: R. L. Bensly - W. E. Barnes,
The fourth Book of Maccabees, Cambridge 1895, pp. 55-74, vers. angl.
XXVII-XXXIV. Ceteri sermones sunt inediti in ms. Brit. Mus. Add.
14548, an. 790 etc.
Studia : A. Baumstark, Festbrevier und Kirchenjahr der syr. Jako-
biten, Paderborn 1908. - Idem, Wissenschaftliche Beilage zur Germania
1912, pp. 129-34 ; Idem, Das fruhchristl. Kommunionlied des antioche-
nischen Patriarchats, Gottesminne 7, 2-20. - F. J. Dolger, Konstantin d.
Gr. und seine Zeit, Freiburg 1913, pp. 248-54.- Th. Hermann, Patriarch
P. v. A. und das alexandrinische Schisma vom J. 575, ZNTW 27 (1928)
263-304. - E. W. Brooks, The patriarch P. of A. and the alexandrine
Schism of 575, BZ 30 (1929-30) 468-76.
§ 120. Anonyma Catena Biblica.
Paulo ante medium saec. VII compilata est ab ignoto jaco-
bita catena commentariorum in V.T. in Evangelia et in epist. Pau-
li. Inter auctores citatos praestant Chrysostomus, Cappadoces, Cy-
rillus alexandrinus, Severus antiochenus, Ephraem et Isaac « An-
tiochenus ». Catena iacet inedita in ms. Brit. Mus. Add. 12168
saec. VIII-IX.
8 121. Poema De Alexandre M.
In ms. saec. IX Brit. Mus. Add. 14624 et in aliis iacet P. A.
non a Jacobo Sarugensi sed ab ignoto in prima medietate saec. VII
syriace compositum.
Ed.: G. Knos, Chrestom. syr. maximam partem e codd. manu scriptis
collecta, Gottingen 1807, pp. 66-107. - E. A. Wallis Budge, Ztschr. f.
Assyr. 6 (1891) 357-404. - vers. germ. : A. Weber, D. Mor Yakub Gedicht
iiber den gliiubigen Konig Aleksandrus etc., Berlin 1852.
Studia : C. Hunnius, Das syrische Alexanderlied, Gottingen 1904. -
Baumstark 191.
§ 123. MARUTHA TAGRITENSIS
163
§ 122. loannes (Johannan) I, Patriarcha.
Fuit monachus in conventu Eusebona et an. 630-1 ad sedem
antiochenam evectus. Mortuus est 14-XII-648.
Restat eius epistula ad Marutham Tagritensem (citata a Mi-
chaele I, Chron. ed. J. B. Chabot 423-4, vers. gall. II, 433-5).
Ineditae conservantur duae « plerophoriae » seu catenae dogmati-
cae, quarum altera ad omnem j.acobiticam Ecclesiam, altera vero
ad diaconum et chorepiscopum Theodorum missae sunt (mss.
Brit. Mus. Add. 14629, fol. 1-24 saec. VIII-IX ; Add. 12155 e
saec. VIII). Etiam sermo de consecratione chrismatis, qui « Pa-
triarchae I. Antiochiae» adscribitur, videtur ad nostrum I. perti-
nere {ms. Brit. Mus. Add. 12165 saec. XI). Nestoriana traditio
dicit formulam benedictionis aquae in festo Epiphaniae I. habere
auctorem. Praeterea I. inter syros et maronitas tanquam auctor
plurium precum in forma litaniarum habetur quibus data est
appellatio « sedre ». Plures sunt adhuc ineditae, neque semper
facile erit uti penitus fidelem habere attributionem quae in libris
liturgicis inde a saec. VIII datur. Cfr. antiquissimum Brit. Mus.
17210 fol. 44-46, saec. VIII-IX aliosque posteriores. Quidam
ordo Missae cum anaphora I. forsan iure tribuitur.
Ed. benedictionis aquae : J. Marquess of Bute, The Blessing of the
Waters on the Eve of the Epiphany, London 1901, pp. 65-78. - anaph. :
H. Fuchs, Die Anaph. des monophys. Patr. J. I. Munster 1926.
Studia : A. Baumstark, Die Messe im Morgenland, Kempten-Mun-
chen 1906, pp. 11-2, 84. - Idem, Festbrevier und Kirchenjahr der syr.
Jakobiten, pp. 85-91. - Baumstark 243-5. - H. Fuchs, Die Anaphora des
monophysitischen Patriarchen J. I.... im Zusammenhang der gesamten
jakobitischen Anaphorenliteratur, Munster 1926.
§ 123. Marutha Tagritensis.
De M. scripsit biographiam eius successor Denha (+ 660)
ed. a F. Nau PO 3,61-96 cum vers. gall.
Natus in persico loco Surzaq non longe a Balad, iuvenis M.
studuit in monasterio Samuelis et in aliis scholis Persiae quae
tamen monophysismo adhaerebant. Venit deinde in Imperium
byzantinum et decern annos commoratus est in conventu Mar
Zakhe prope Callinicum et tres in Beth Regum. Cum autem an.
164
III PARS - CAPUT II: SCRIPT. MONOPHYS. PRIMA MEDIET. SAEC. VII
605 in Persiam rediret venit in monasterium Mar Mattai ubi
theologiam docuit. Sed an. 628-9 Patriarcha antiochenus Athana-
sius I constituit M. « maphrianum » in sede Tagrit cui suberant
12 suffraganei episcopi. M. T. mortuus est 2-V-649.
M. scripsit ad Patriarcham Ioannem I relationem de nesto-
rianizatione Ecclesiae persicae a Bar Sauma operata (citatam a
Michaele I, Chron. ed. F. Nay pp. 424-9 ; vers. gall. II, 435-40).
Videtur etiam M. T. adscribendam esse homiliam in benedictio-
nem aquae in festo Epiphaniae et unum « sedra » (ined. Brit. Mus.
Add. 17128 saec. X-XI). Nulla certitudo viget de genuinitate ana-
phorae M. T. tributae.
Ed. fragmenti homiliae : G. Mosinger, Monum. syr. II, Innsbruck
1878, p. 32 ; tota exstat in Brit. Mus. Add. 17267 saec. XIII.
Vers. lat. anaphorae : E. Renaudot, 2, 260-8.
Studio. : M. Kmosko, OC 3 (1903) 386-8. - F. Nau PO 9, 52-9. -
Baumstark 245. - I. Afram I, MBS 2 (1933) 111-8.
§ 124. Severus Sebokt.
Non confundendus cum S. Nisibis, mortuus est an. 666-7
et fuit episcopus Qennesrin, id est sive Beroeae prope Aleppo
sive conventus homonymi qui ad sinistram ripam Euphratis sur-
gebat. Ibi, ut fama est, S. S. profanam scientiam graecam magna
celebritate docuit. Huius scientiae multa reliquit documenta.
Vertit e lingua persica commentarium cuiusdam Pauli in Aristo-
telis « de interpretatione » (ineditum in ms. N. D. Semences 50.
appendix l a ) necnon eiusdem compendium logicae Chosroe I
dicatum. Ipse praeterea explanavit aliquas pericopes « de inter-
pretatione » pro Aitallaha Ninivita (ined. Brit. Mus. Add. 17156,
fol. 1-12 saec. IX), aliquas normas ex Organo aristotelico in epi-
stula ad Periodeuten Jonam (ined. ibid. 3°) et tractatum de
syllogismis « Analyticorum priorum » (ined. ibid.) an. 638. Maxime
vero S. S. eminet in scientia astronomica, cuius praestantia apud sy-
ros prae ipsis graecis ipse defendit (ined. ms. Paris. 346, saec. XIV),
S. scripsit de eclypsi lunae (ined. ibid.) de figuris phasium lunae
(ined. ibid.), de astrolabio et quandam cosmographiam constan-
tem 18 capitibus quam an. 661 sub titulo « Sermonis de constella-
tionibus » composuit ; quibus deinde adiecit nova capita presby-
tero Cypri Basilio respondens. Probabilissime S. auctor fuit ver-
126. SIMEON E QENNESRIN
16 5
sionis anonymae operis Ptolemaei « Syntaxis mathematica quat-
tuor libris » (ined. eodem. ms.).
Ed. compendium logicae : J. P. N. Land, Anecdota syr. 4, 1-32.
Ed. de astrolabio : F. Nau, Le traite de S.S. sur l'astrolabe plan,
Paris 1899.
Ed. de constellationibus : F. Nau, ROC 27 (1929-30) 327-410 ; 28
(1931-32) 85-100 [cum vers. gall.}.
Studia: F. Nau ROC 15 (1910) 248-52, 233-9. - Baumstark 246-7
§ 125. Severus ep. Nisibis.
Non confundendus cum S. Sebokt floruit probabilius saec. VII
aut initio VIII et scripsit commentarium sermonum Gregorii
Nazianzeni (ined. Brit. Mus. Add. 14547 append. 1^ saec. IX)
quod ad abbatem presbyterum Sergium e Singar misit.
Studia : Baumstark 247.
§ 126. Simeon e Qennesrin.
Presbyter, qui a Michaele I dicitur scripsisse « contra Ma-
ximum » Confessorem, S. valde probabiliter est auctor illarum
« Quaestionum contra Maximianistas » a monotheleta exaratarum
quae ineditae iacent (in ms. Brit. Mus. 7192 Rich., saec. X) et quae
saec. VII compositae videntur.
Studia : Baumstark 247.
164
III PARS - CAPUT II: SCRIPT. MONOPHYS. PRIMA MEDIET. SAEC. VII
605 in Persiam rediret venit in monasterium Mar Mattai ubi
theologiam docuit. Sed an. 628-9 Patriarcha antiochenus Athana-
sius I constituit M. « maphrianum » in sede Tagrit cui suberant
12 suffraganei episcopi. M. T. mortuus est 2-V-649.
M. scripsit ad Patriarcham loannem I relationem de nesto-
rianizatione Ecclesiae persicae a Bar Sauma operata (citatam a
Michaele I, Chron. ed. F. Nay pp. 424-9 ; vers. gall. II, 435-40).
Videtur etiam M. T. adscribendam esse homiliam in benedictio-
nem aquae in festo Epiphaniae et unum « sedra » (ined. Brit. Mus.
Add. 17128 saec. X-XI). Nulla certitudo viget de genuinitate ana-
phorae M. T. tributae.
Ed. fragmenti homiliae : G. Mosinger, Monum. syr. II, Innsbruck
1878, p. 32 ; tota exstat in Brit. Mus. Add. 17267 saec. XIII.
Vers. lat. anaphorae : E. Renaudot, 2, 260-8.
Studia : M. Kmosko, OC 3 (1903) 386-8. - F. Nau PO 9, 52-9. -
Baumstark 245. - I. Afram I, MBS 2 (1933) 111-8.
§ 124. Severus Sebokt.
Non confundendus cum S. Nisibis, mortuus est an. 666-7
et fuit episcopus Qennesrin, id est sive Beroeae prope Aleppo
sive conventus homonymi qui ad sinistram ripam Euphratis sur-
gebat. Ibi, ut fama est, S. S. profanam scientiam graecam magna
celebritate docuit. Huius scientiae multa reliquit documenta.
Vertit e lingua persica commentarium cuiusdam Pauli in Aristo-
telis « de interpretatione » (ineditum in ms. N. D. Sentences 50.
appendix l a ) necnon eiusdem compendium logicae Chosroe I
dicatum. Ipse praeterea explanavit aliquas pericopes « de inter-
pretatione » pro Aitallaha Ninivita (ined. Brit. Mus. Add. 17156,
fol. 1-12 saec. IX), aliquas normas ex Organo aristotelico in epi-
stula ad Periodeuten Jonam (ined. ibid. 3°) et tractatum de
syllogismis « Analyticorum priorum » (ined. ibid.) an. 638. Maxime
vero S. S. eminet in scientia astronomica, cuius praestantia apud sy-
ros prae ipsis graecis ipse defendit (ined. ms. Paris. 346 ; saec. XIV),
S. scripsit de eclypsi lunae (ined. ibid.) de figuris phasium lunae
(ined. ibid.), de astrolabio et quandam cosmographiam constan-
tem 18 capitibus quam an. 661 sub titulo « Sermonis de constella-
tionibus » composuit ; quibus deinde adiecit nova capita presby-
tero Cypri Basilio respondens. Probabilissime S. auctor fuit ver-
§ 126. SIMEON E QENNESRIN
165
sionis anonymae operis Ptolemaei « Syntaxis mathematica quat-
tuor libris » (ined. eodem. ms.).
Ed. compendium logicae : J. P. N. Land, Anecdota syr. 4, 1-32.
Ed. de astrolabio : F. Nau, Le traite de S.S. sur Fastrolabe plan,
Paris 1899.
Ed. de constellationibus : F. Nau, ROC 27 (1929-30) 327-410 ; 28
(1931-32) 85-100 [cum vers. gall.}.
Studia: F. Nau ROC 15 (1910) 248-52, 233-9. - Baumstark 246-7
§ 125. Severus ep. Nisibis.
Non confundendus cum S. Sebokt floruit probabilius saec. VII
aut initio VIII et scripsit commentarium sermonum Gregorii
Nazianzeni (ined. Brit. Mus. Add. 14547 append. l a saec. IX)
quod ad abbatem presbyterum Sergium e Singar misit.
Studia : Baumstark 247.
§ 126. Simeon e Qennesrin.
Presbyter, qui a Michaele I dicitur scripsisse « contra Ma-
ximum* Confessorem, S. valde probabiliter est auctor illarum
« Quaestionum contra Maximianistas » a monotheleta exaratarum
quae ineditae iacent (in ms. Brit. Mus. 7192 Rich., saec. X) et quae
saec. VII compositae videntur.
Studia : Baumstark 247.
Caput III
THEOLOGI MONOPHYSITAE A MEDIO SAEC. VII AD
MEDIUM VIII
Aperitur haec periodus praeclara figura Jacobi Edessae, quo
mediante theologia monophysitica ad culmen evehitur. Turn Ja-
cobus turn Georgius episcopus Arabum studia philosophica dili-
genter coluerunt. Arabes invasores his scriptis adhibitis, philoso-
phiam graecam didicerunt eamque deinde in Occidente docuerunt.
§ 127. Jacobus Edessae.
Eminet inter syros jacobitas sua ampla eruditione sacra et
profana, cognitione linguarum graecae et hebraicae, ingenio ver-
satili et animo ad studia applicato. Propter sua studia in revisione
Bibliae comparatus est Hieronymo cui etiam animo vehementi
similis est. J. suis investigationibus et versionibus litteras syriacas
culturae graecae patefecit.
Natus in 'Endeba in regione Gumah non longe ab Antiochia
circa an. 633, studuit primo in loco patrio apud periodeuten Cy-
riacum et deinde in monasterio a loanne Bar Aphtonaj in Qennes-
rin fundato ubi graeca lingua et studiis biblicis, forsan sub Severo
Sebokt vacavit. Venit Alexandriam in cuius schola aristotelismus
a loanne Philopono diffusus florebat. Edessam regressus, J. an. 684
electus est eius episcopus a Patriarcha Athanasio I. Disciplinae
austerus zelator difficultates e clero expertus est. Indignatus com-
bussit codicem canonum coram domu patriarchali Antiochiae .
asserens superfluos et mortuos esse canones qui in praxin non
reducebantur. Post 4 annos abdicavit regimen et confugit ad
monasterium Mar Jacobi in Kaisum inter Germaniciam et Samo-
satam discipulis Daniele et Constantino sibi adscitis. Paulo post
§ 127. JACOBUS EDESSAE
167
venit apud monachos in Eusebona prope Antiochiam, ubi per 11
annos Scripturam iuxta graecitatem explanavit. Sed propter
animadversionem monachorum perrexit in monasterium TeFeda
sub Djebel-Berakat in quo per 9 annos recognovit V. T. secundum
graecum. Requisitus ab edessenis rediit in sedem quam per 4 men-
ses rexit. Regressus est Tel 'eda ubi 3-VI-708 obiit.
Studia generalia : Baumstark 248-56 - F. Nau DB III, 1099-1102. -
E. Tisserant DThC VIII, 286-91.
SCRIPTA
A) Epistulae
Epistularium J. E. sagax eius ingenium et vastam eruditionem
monstrat : maximam partem iacet ineditum.
Ms. Brit. Mus. Add. 12172 saec. IX continet seriem 17 epi-
stularum ad presbyterum Ioannem Estonaja missarum in quibus
de re biblica, de festo Crucis 17 septembris et de ceteris sermo fit.
Ed. 2 epist. quod duo hymni abiudicandi sint Ephraemo et Jacobo
Sarugensi : R. Schroter, ZDMG 24 (1870) 261-300 [cum vers. germ.]. - 2
epist. de hymnis Ephraemi contra Haereses et de rebus biblicis: W. Wright,
Journ. Sacr. Lit. 4, 10 pp. 430-61 [vers. gall. F. Nau, ROC 10 (1905)
197-208, 258-82. - epist. de progenie Matris Dei : F. Nau, ROC 5 (1900)
583-96 ; 6 (1901) 512-31 [cum vers. gall.]. Excerpta e pluribus epist. in
vers. gall. : F. Nau, ROC 6 (1901) 115-31.
Idem ms. continet aliam seriem ad Eustathium Darae non-
dum editam.
De orthographia tractat epist. ad Georgium ep. Sarugensem
(ed. : G. Phillips, A letter of Mar J. Bish. of E. on syr. Orthogr.
London 1869, [cum vers, angl] - P. Martin, J. E. epist. ad Geor-
gium Sarug... Paris 1869).
Indolis iuridicae sunt epist. ad presbyterum Addai (ed. P.
de Lagarde, Rel. iuris ecclesiast. ant. syr. Lipsiae 1856, 117-34 -
Th. Lamy, Dissert, de syrorum fide et disciplina in re euchari-
stica, Lovanii 1859, pp. 98-171 [cum vers, lat.]) epist. ad I. Esto-
naja inedita (ms. Brit. Mus. Add. 14493 saec. X) et alia scripta seu
canones (ed. W. Wright, Notulae syr. II, London 1887, 11-2 -
C. Kayser, Die Canones J. v. E. iibers. und erlautert... Leipzig
1886 [vers, germ., dam vers. gall, data est a F. Nau, Ancienne litte-
rature canon, syr. II, Paris 1906, 38-75]).
168 III PARS - CAP. Ill : THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
Indolis dogmaticae sunt epist. ad Constantinum de quae-
stione utrum corpus Christi sit creatum et utrum quid creatum
adoretur in Trinitate (ms. Ox. 142 [Marsh 101] 5°) epist. ad dia-
conum Barhadbesabba contra fautores concilii Chalcedonis (ms.
Brit. Mus. Add. 14631, fol. 14v-16 saec. X) epist. ad sculptorem
Thomam contra obiectiones nestorianorum {Brit. Mus. Add. 12172
saec. IX) epist. ad anonymum cum florilegio « de oeconomia Dei
Verbi » (ms. Ox. 142, 1°) epist. contra chalcedonianos in Elarran
(in ms. forsan deperdito Seert. 69).
Indolis liturgicae sunt epist. ad presbyterum Thomam de
liturgia eucharistica {ed. I. Rahmani, I fasti della Chiesa patr.
antiochena, Roma 1920, pp. xxi-xxv [cum vers. ital.]. Explanatur
etiam apud Bar Salibi, ed. : Assemani, BO, 1, 479-86) epist. ad
Addai et I. Estonaja de benedictione aquae in festo Epiphaniae
(ms. Brit. Mus. Add. 14715 fol. 153-216, XIII saec). E contra
scriptum ad Georgium Stylitam (ineditum ms. Berl. 188) non pro-
venit immediate a J. E. Epist. ad presbyterum Abraham (ms.
Brit. Mus. Add. 12172) agit de vino et de vite, dum epist. ad
Simeonem Stylitam {Brit. Mus. Add. 17168, fol. 154-84 saec. IX)
tractat quaestiones asceticas.
B) Studia de S. Scriptura
J. E. plura « scholia » in V. T. composuit, quae numero 2860
in catena monachi Severi saec. IX conservata sunt (ms. Vat. 103).
Aliqua edita sunt sub nomine Ephraemi, Op. syr. 1,116-93, 273-4.
Maxima pars ed. est a G. Phillips, Scholia on passages of the
Old Test, by Mar J. bishof of E London 1864 [cum vers.
angl.]). Aliqua ex his scholiis constant etiam per directam traditio-
nem manuscriptam (cfr. Brit. Mus. Add. 144483 saec. IX etc.).
Collatis pesitta, graeco hexaplari et targum samaritano, J.
recognovit et purgavit V. T., quod opus sub fine vitae per 9 annos
perfecit. Hie textus J. E. habetur in mss. Brit. Mus. Add. 14429
an. 719, Paris, syr. 26 an. 704-5 et 27 an. 919-20, et Vat. syr. 5 :
Paris 26 continet Pent. ; Brit. Mus. Sam. - initia 1 Reg. ; Paris 27,
Daniel ; Vat. 5 Ezech. Probabilius hi codices sunt partes unius
primitivi voluminis.
Ed. fragm. Danielis : F. Bugati, Mediolani 1788. - ms. Brit. Mus. :
A. Ceriani, Monum. sacr. et prof. 5, 1, Mediolani 1868 ; Idem, ibid. 2,
1, Mediolani 1863.
§ 127. JACOBUS EDESSAE
169
J. E. composuit « Hexaemeron » seu explanationem creationis
in qua suam scientiam de rebus naturalibus copiose et erudite
adhibet.
Ed. : I. B. Chabot - A. Vaschalde, CSCHO, Lovanii 1928. - vers,
lat. ibid. 1932.
C) Studia de liturgia
Maxima cura J. E. recognovit collectionem canticorum quam
Paulus Edessae compilaverat et quae uti fundamentum textum
graecum severianum habebant.
Ed. : E. W. Brooks, PO VI, 1-179 ; 7, 593-802 [cum vers. angl.].
Praeterea tribuuntur J. E. nova recensio « anaphorae Jacobi »
et ritus benedictionis aquae in festo Epiphaniae, quod ut proba-
tum recipi potest (in mss. Brit. Mus. Add. 14493 saec. X et Add.
14496 saec. X). Cum vero posteriores codices liturgici ei adiudi-
cant. formulas ritus baptismi et matrimonii, immo et Breviarium
feriale, non merentur omnimodam fidem. Idem dicendum de
Anaphora J. E. ut auctori adscripta {vers. lat. : E. Renaudot, 2,
371-9.
D) Chronica (vid. § 146, VII)
E) Studia de re sacra et prof ana
J. scripsit contra despectores canonum (citatum partim in
ms. Brit. Mus. Add. 12154 saec. VIII-IX) : tribus tractatibus
dubiae genuinitatis reprehenduntur armeni de azymis et de sacri-
ficiis animalium (ms. Med. Or. 62, X°). Vix credibilis authentia
symboli fidei in ms. saec. VII {Brit. Mus. Or. 2307).
Conservantur fragmenta grammaticae J. sub titulo « Correctio
linguae » ubi de vocalizatione per characteres graecos sermo est,
dum in alio tractatu agit de vocalizatione per puncta diacritica.
Ed. prioris : W. Wright, Catalogue of the syr mss. in the Brit. Mus...
London 1870-72, 1169-73 - posterioris : G. Phillips, A letter of Mar J.
bish. of E. on syr. Orthography, London, pp. 14-24. - vers. angl. 13-33.
« Enchiridion » a J. E. compositum agit de notionibus essen-
tiae, hypostasis, naturae, speciei et personae.
Ed: G. Furlani, Rend. Ace. Naz. Line. s. 6, vol. 4 (1928) 222-49. -
vers. ital. : Idem, Studi e Materiali di Stor. delle Rel. I (1925) 262-82.
^r
170 III PARS - CAP. Ill: THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
Tandem scimus J. E. disseruisse de re liturgica in tractatu,
qui forsan « Liber thesaurorum » appellatus est, et in alio scripto
egisse de creatione omnium a Deo. Sed haec sine ullo certo vesti-
gio evanuerunt.
F) Carmina
Ms. Brit. Mus. Add. 12172 saec. IX continet duas epistulas
versibus hendecasyllabis et pentasyllabis quarum prima scripta
est ad Qurisona. Ms. Vat. Syr. 95 saec. XIII includit diversas
poeses quae adscribuntur J. « magistro », sine dubio Edesseno.
Agunt de terminologia philosophica, de scientia profana et semel
etiam contra Nestorianos.
Ed. : M. Ugolini, J. E. de fide adv. Nestorium carmen... Al S. Pont.
Leone XIII, Omaggio Giubilare della Bibl. Vat., Roma 1888 ([cum
vers. lat.~\. Cetera carmina sunt inedita.
G) Ver stones
Certum est J. E. an. 700-1 traduxisse in syriacum « homilias
cathedrales Severi Antiocheni ».
Ed. : M. Bhiere, PO 12, 70-76. - M. A. Kugener - E. Triffaux, PO
16, 77- . - I. Guidi, PO 22, 99-103. - M. Briere, PO 22, 78-83 ; 23, 84-
90 ; 25, 91-98, 104, 112 ; 26, 113-19 [cum vers.].
Non adeo certum videtur J. auctorem fuisse versionum
« Categoriarum » Aristotelis et visionis anachoretae Zosimi, nee
constat eum sermones Nazianzeni vertisse. Viceversa traduxit e
graeco collectionem canonum concilii Carthaginensis an. 256
de rebaptizandis haereticis et apocryphon « Testamentum Dom.
N. lesu Christi ».
Ed. cone. : P. de Lagarde, Rel. iuris ecclesiast. antiquiss. syr. pp. 62-
98.Cfr.H.vonSoDEN, Nachr. d. Ges. Wiss. Gottingen. 1909,247-307.-
Testa-menti I. E. Rahmani, Moguntiae 1899 [cum vers. lat.]. - vers, angl.:
J. Cooper - A. Maclean, The Test, of our Lord... London 1902.
Omnia suadent J. E. vertisse etiam « Paradosin » Hippolyti,
Constitutiones Apostolorum et Canones Apostolorum.
Ed. : E. Schwartz, Ubers. der pseudoapostol. Kirchenordnung,
Strassburg 1910. - fragm. Canonum : P. de Lagarde, op. cit. 2-12, 44-61.
- A. Baumstark, Mitteil. des 2. intern. Congr. f. Christi. Archaol. in Rom,
Romae 1900, pp. 15-31. - Vers. gall, completa : F. Nau : Ancienne litt.
canonique syriaque, fasc. 4, Paris 1913.
§ 128. athanasius ii e balad, patriarcha 171
DOCTRINA
Pauca sunt opera dogmatica J. E. et maximam partem inedita.
Constat tamen vel ipsis titulis eum contra Chalcedonense concilium
et contra nestorianos decertasse. Quod aperte manifestat eius
monophysiticam confessionem. Neque obstant difficultates quas
cum patriarcha antiocheno Juliano habuit, quae potius e ratio-
nibus disciplinaribus originem repetebant. Attamen verum est
fere omnia opera J. E., sive liturgica, sive biblica, sive profana in
commune bonum etiam orthodoxorum inservisse. Haec est forsan
ratio cur J. E. etiam a melkitis, a maronitis et a nestorianis ut
proprius doctor saepe adhibitus sit. Cum E. Renaudot II, 380
J. E. inter monophysitas poneret, J. S. Assemani in sua BO 1, 470-
75 conquestus est et solum II, 356 recognovit J. E. mortuum esse
in confessione monophysitica.
Studia specialia : S. Schuler, Die Ubersetzung der Categorien des
Aristoteles von J. v. E... Berlin 1897. - A. Baumstark, Uberlieferung und
Bezeugung der diatheke tou Kyriou hemon Jesou Christou, Rom.fQuartal-
schr. 14 (1900) 1-45. - F. X. Funk, D. Testament uns. Herrn und die
verwandten Schriften, Mainz 1901. - E. Amann, DThC 15, 194-200. -
A. Baumstark, Festbrevier und Kirchenjahr der syr. Jakobiten, 45-7. -
J. Marquess of Bute, The Blessing of the Waters on the Eve of the
Epiphany, London 1901, pp. 79-100. - P. Peeters AB 27 (1908) 129-200. -
A. Baumstark, Theol. Rev. 14 (1915) 356-7. - A. Merx, Historia artis
grammaticae apud syros 74-84. - A. Hjelt, Etudes sur PHexaemeron de J.
d'E... Helsingfors 1892. - Idem, Pflanzennamen aus d. Hexaem. J. v. E.,
Orient. Studien Th. Noldeke gewidmet 571-9. - G. Furlani, Di alcuni
passi della metafisica di Aristotele presso Giac. di Ed., Rend. Ace.
Naz. Line. s. V. vol. 30 (1921) 268-73. - W. D. McHardy, The Text of
Acts in J. of E.'s Citations and in the Cambridge Add. Ms. 1700, JTS 50
(1949) 186-7.
§ 128. Athanasius II e Balad, Patriarcha.
Studuit sub Severo Sebokt in monasterio Qennesrin. Ordi-
natus patriarcha antiochenus per electionem synodi Res'ainae
an. 683-4, mortuus est ll-IX-686. Vertit « Introductionem » Por-
phyrii (ined. Vat. Syr. 158 saec. IX-X) et exaravit prologum in
logicam aristotelicam. Recognovit praeterea versionem homilia-
rum Nazianzeni a Paulo Edessae factam (forsan exinde explicantur
postillae ms. Brit. Mus. Add. 12153), decretum dedit contra com-
172 III PARS - CAP. Ill: THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
§ 132. JANUARIUS CANDIDATOS
173
municationem in sacris cum saracenis et nobis conservatum « se-
dra » composuit (ined. Brit, Mus. Add. 14494 saec. IX-X).
Ed. decreti : F. Nau ROC 14 (1909) 128-30 [cum vers, gall] - Intro-
ductionis ad logicam : G. Furlani, Una introduzione alia logica aristo-
telica di A. di B., Rend. Ace. Naz. dei Line. s. V, vol. 25 (1916) 717-78.
Studia : Baumstark 256-7. - G. Furlani, Sull'introduzione di A. di
B. alia logica e sillogistica aristotelica, Atti 1st. Ven. Sc. 81 (1922) 635-43.
§ 129. Georgius ep. Arabum.
Dictus etiam « G. gentium » electus est ep. arabum in limite
inter Syriam et Mesopotamiam an. 686 et mortuus est an. 724.
Optime versatus in studiis philosophicis, G. non solum perfecit
ultimum sermonem Jacobi Edesseni de Hexaemeron sed etiam
« Organon », « de Interpretatione », « Categoriae » et « Analytica »
Aristotelis iterum vertit et explanavit.
Ed. sermonis J. Ed. cfr. § 118. - vers. germ. : V. Ryssel, G. des Ara-
berbischofs Gedichte und Briefe iibs. Leipzig 1891, pp. XV-XLV. - Ca-
tegoriarum et de interpr. : G. Furlani, Le categorie e gli ermeneutici di
Aristotele nella vers, siriaca di G. delle Nazioni, Mem. Ace. Naz. Line,
Class. Sc. Mor., sez. 6, vol. 5 (1933) pp. 1-68. - Organi : G. Furlani, La
vers, e il commento di G. vescovo delle Nazioni all'Org. Aristotelico, Stud.
Ital-Filol. Classica 3 (1925) pp. 305-333. - Analytica: G. Furlani, II
proemio di G. delle Naz. al primo libro dei « Primi Analitici » di Aristotele,
RSO 18 (1939) 116-30 ; Idem, il primo libro dei « Primi Analitici » di Arist.
nella vers, di G. delle Naz., Mem. Ace. Naz. Line, Class. Sc. Mor. sez. ,
vol. 5 (1935) 143-230 ; Idem, II secondo libro... ibid. sez. 6, vol. 6 (1937)
233-87.
Aliquas epistulas G. conservamus inter quas mentione di-
gniores ad Jacobum (ms. Brit. Mus. Add. 14725, fol. 100-115)
de sermonibus Nanzianzeni et epist. ad reclusum Iso' pagi Anab.
Ed. : P. de Lagarde, Anecd. syr. 108-34. - vers. angl. non completa :
B. H. Cowper, Syr. Miscellanies 61-63. - vers. germ, non completa : V.
Ryssel, Ein Brief G. B. s der Araber an den Pr. Jesus... Gotha 1883.
Vers. germ, omnium epistul. : V. Ryssel, G. des Araberbischofs Ge-
dichte und Briefe iibs., Leipzig 1891, pp. 44-129.
Carmen de consecratione chrismatis, etiam Jacobo Sarugensi
adscriptum, probabilius G. habet auctorem ; exstat vero duplex
forma.
Ed. V. Ryssel, Rend. Ace. Line. 4,9, 1893, pp. 1-33 - vers. germ.
Idem, G. Araberbischofs etc. pp. 9-10, 14-36.
i
Dubiae genuinitatis est carmen de vita eremitica (ed. V.
Ryssel, Rend. Ace. Line. 4,9 (1893) 34-36 - vers. germ. : Idem,
G. s. d. Araberb. Gedichte u. Briefe pp. 34-46) et vix credibilis
authentiae carmen de calendario (ineditum mss. saec. XVI), trac-
tatus de umbra solari et tabula de augmento quotidiano phasium
lunarium. Videtur e contra G. auctorem fuisse « Explicationis
mysteriorum Ecclesiae », libri qui de liturgia Missae et baptismi
ante saec. VIII apud jacobitas agit.
Ed. : R. H. Connolly - H. G. Codrington, Two Commentaries of
the Jacobite Liturgie by G. bishop of the A. and Moses bar Kepha, London
1911, pp. 3-15 [vers. angl. pp. 11-23]. - vers. germ. : V. Ryssel, G. d.
Araberb, Gedichte etc. pp. 36-43.
Studia : J. G. Hoffmann, De Hermeneuticis apud syros Aristotelis,
148-51. - Baumstark 257-8. - G. Furlani, Sul commento di G. delle
Nazioni al secondo libro degli « Analitici anteriori » di Aristotele, RSO
20 (1942) 47-64, 229-38.
§ 130. loannes e Litarba.
Fuit amicus Jacobi Edessae et Georgii Arabis et ut stylita
vixit apud Aleppo in Litarba. Conservatur unica eius epist. (ined.
Brit. Mus. Add. 12154 saec. VIII-IX) ad presbyterum Danielem
in qua Gn. 49,10 explanat. Scimus eum scripsisse etiam Chronicam
usque ad an. 726-7, nobis amissam, et probabiliorem auctorem
fuisse grammaticae aliis etiam scriptoribus (loanni bar Masojah
+ 857 et auctori antecedenti ipsum I.) adiudicatae.
Studia : R. Schroter, ZDMG 24 (1 870) 262-6. - A. Moberg, Die syr.
Grammatik des I. Estonaja, Le Monde Oriental 3 (1909) 24-33. - Baum-
stark 258-9.
§ 131. Jonas ep. Teliae.
Ad eum, adhuc periodeuten, scripsit epistulam Severus Sebokt.
J. iam episcopus scripsit ad periodeuten Theodorum de mono-
gamia (ined. Cambridge Add. 2023 saec. XIII).
Studia : Baumstark 259
§ 132. Januarius Candidates.
Hie, qui erat ex Amida et coaevus Severi Sebokt, novam
fecit versionem poematum Nazianzeni in 17 capitibus divisorum,
172 III PARS - CAP. Ill : THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
municationem in sacris cum saracenis et nobis conservatum « se-
dra » composuit (ined. Brit. Mus. Add. 14494 saec. IX-X).
Ed. decreti : F. Nau ROC 14 (1909) 128-30 [cum vers, gall.] - Intro-
ductionis ad logicam : G. Furlani, Una introduzione alia logica aristo-
telica di A. di B., Rend. Ace. Naz. dei Line. s. V, vol. 25 (1916) 717-78.
Studia : Baumstakk 256-7. - G. Furlani, Sull'introduzione di A. di
B. alia logica e sillogistica aristotelica, Atti 1st. Ven. Sc. 81 (1922) 635-43.
§ 129. Georgius ep. Arabum.
Dictus etiam « G. gentium » electus est ep. arabum in limite
inter Syriam et Mesopotamiam an. 686 et mortuus est an. 724.
Optime versatus in studiis pbilosophicis, G. non solum perfecit
ultimum sermonem Jacobi Edesseni de Hexaemeron sed etiam
« Organon », « de Interpretatione », « Categoriae » et « Analytica »
Aristotelis iterum vertit et explanavit.
Ed. sermonis J. Ed. cfr. § 118. - vers. germ. : V. Ryssel, G. des Ara-
berbischofs Gedichte und Briefe ubs. Leipzig 1891, pp. XV-XLV. - Ca-
tegoriarum et de interpr. : G. Furlani, Le categorie e gli ermeneutici di
Aristotele nella vers, siriaca di G. delle Nazioni, Mem. Ace. Naz. Line,
Class. Sc. Mor., sez. 6, vol. 5 (1933) pp. 1-68. - Organi : G. Furlani, La
vers, e il commento di G. vescovo delle Nazioni alPOrg. Aristotelico, Stud.
Ital-Filol. Classica 3 (1925) pp. 305-333. - Analytica: G. Furlani, II
proemio di G. delle Naz. al primo libro dei « Primi Analitici » di Aristotele,
RSO 18 (1939) 116-30 ; Idem, il primo libro dei « Primi Analitici » di Arist.
nella vers, di G. delle Naz., Mem. Ace. Naz. Line, Class. Sc. Mor. sez. ,
vol. 5 (1935) 143-230 ; Idem, II secondo libro... ibid. sez. 6, vol. 6 (1937)
233-87.
Aliquas epistulas G. conservamus inter quas mentione di-
gniores ad Jacobum (ms. Brit. Mus. Add. 14725, fol. 100-115)
de sermonibus Nanzianzeni et epist. ad reclusum Iso' pagi Anab.
Ed. : P. de Lagarde, Anecd. syr. 108-34. - vers. angl. non completa :
B. H. Cowper, Syr. Miscellanies 61-63. - vers. germ, non completa : V.
Ryssel, Ein Brief G. B. s der Araber an den Pr. Jesus... Gotha 1883.
Vers. germ, omnium epistul. : V. Ryssel, G. des Araberbischofs Ge-
dichte und Briefe ubs., Leipzig 1891, pp. 44-129.
Carmen de consecratione chrismatis, etiam Jacobo Sarugensi
adscriptum, probabilius G. habet auctorem ; exstat vero duplex
forma.
Ed. V. Ryssel, Rend. Ace. Line. 4,9, 1893, pp. 1-33 - vers. germ.
Idem, G. Araberbischofs etc. pp. 9-10, 14-36.
§ 132. JANUARIUS CANDIDATOS
173
Dubiae genuinitatis est carmen de vita eremitica (ed. V.
Ryssel, Rend. Ace. Line. 4,9 (1893) 34-36 - vers. germ. : Idem,
G. s. d. Araberb. Gedichte u. Briefe pp. 34-46) et vix credibilis
authentiae carmen de calendario (ineditum mss. saec. XVI), trac-
tatus de umbra solari et tabula de augmento quotidiano phasium
lunarium. Videtur e contra G. auctorem fuisse « Explicationis
mysteriorum Ecclesiae », libri qui de liturgia Missae et baptismi
ante saec. VIII apud jacobitas agit.
Ed. : R. H. Connolly - H. G. Codrington, Two Commentaries of
the jacobite Liturgie by G. bishop of the A. and Moses bar Kepha, London
1911, pp. 3-15 [vers. angl. pp. 11-23], - vers. germ. : V. Ryssel, G. d.
Araberb, Gedichte etc. pp. 36-43.
Studia : J. G. Hoffmann, De Hermeneuticis apud syros Aristotelis,
148-51. - Baumstark 257-8. - G. Furlani, Sul commento di G. delle
Nazioni al secondo libro degli « Analitici anteriori » di Aristotele, RSO
20 (1942) 47-64, 229-38.
§ 130. loannes e Litarba.
Fuit amicus Jacobi Edessae et Georgii Arabis et ut stylita
vixit apud Aleppo in Litarba. Conservatur unica eius epist. (ined.
Brit. Mus. Add. 12154 saec. VIII-IX) ad presbyterum Danielem
in qua Gn. 49,10 explanat. Scimus eum scripsisse etiam Chronicam
usque ad an. 726-7, nobis amissam, et probabiliorem auctorem
fuisse grammaticae aliis etiam scriptoribus (loanni bar Masojah
+ 857 et auctori antecedenti ipsum I.) adiudicatae.
Studia : R. Schroter, ZDMG 24 (1 870) 262-6. - A. Moberg, Die syr.
Grammatik des I. Estonaja, Le Monde Oriental 3 (1909) 24-33. - Baum-
stark 258-9.
§ 131. Jonas ep. Teliae.
Ad eum, adhuc periodeuten, scripsit epistulam Severus Sebokt.
J. iam episcopus scripsit ad periodeuten Theodorum de mono-
gamia (ined. Cambridge Add. 2023 saec. XIII).
Studia : Baumstark 259
§ 132. Januarius Candidates.
Hie, qui erat ex Amida et coaevus Severi Sebokt, novam
fecit versionem poematum Nazianzeni in 17 capitibus divisorum,
174 III PARS - CAP. Ill : THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
cuius versionis servantur versus 1-82 poematum « de se ipso ».
Ed. : I. Guidi, Actes X Congr. Orient. Section II, part. 3, pp. 73-82.
Studia : Baumstark, 259.
§ 123. Athanasius Nisibenus.
Presbyter non confundendus cum homonymo patriarcha,
vertit duos sermones Severi antiocheni de Incarnatione ad Nepha-
lium, cuius versionis restat finis primi et integer secundus sermo
(in ms. Dijarb 30 saec. XI-XII), et an. 668-9 sextum librum episto-
larii eiusdem Severi.
Ed. W. E. Brooks, The sixth Book of the select Letters of Severus...
in the Version of A. of N., London 1902-4.
Studia : Baumstark 259.
§ 134. Vocalizatio Jacobitica.
Fama est v. j. elaboratam esse praesertim in monasterio Qarqap.
Inde erat monachus Tubana Santa circa finem saec. VII qui cum
diacono *Saba e Res'aina maxime innovatores fuisse videntur.
Huius Sabae exstant mss. tria ann. 723-4 et 726 Brit. Mus. Add.
14428, 14430, 19135.
Studia : N. Wiseman, Horae syriacae, Romae 1828. - P. Martin,
Introduction a la critique textuelle du Nouv. Test. Partie theorique 291. -
L. Weingarten, Die syr. Massora nach Bar Hebraeus, Halle 1888. - Baum-
stark 259-60.
§ 135. Elias episcopus.
Nescitur quam sedem habuerit, neque identificandus videtur,
cum destinatario operis S. loanni Damasceni PG 94, 1435-1502
complete apud F. Diekamp, Th. 2. 83 (1901) 555-95. Cum E. ex or-
thodoxia in jacobitismum decideret, amicus Leo syncellus ep. Harran
ab E. rationem talis apostasiae petivit. Ad quern E. respondit per
scriptum apologeticum (ined. conservatur partim in Vat. Syr. 145,
1° partim in Brit. Mus. Add. 17197, fol. 26-46 saec. X-XI) quod
non ante an. 743 et probabilissime ipso saec. VIII compositum
est. Cum vero in eo E. notitiam operis Ioannis Damasceni « fontis
scientiae » prodat, patet E. non posse identificare cum Elia I pa-
§ 138. EVANGELIUM DUODECIM SANCTORUM APOSTOLORUM
175
triarcha jacobita qui an. 723, iam 82 annos natus, est mortuus,
cuius restat solum decretum ad fideles in Ruhin datum (ined.
Brit. Mus. Add. 14615 saec. X-XI).
Studia : Baumstark 269. - A. van Roey, La lettre apologetique d'E.
a Leon, syncelle de Teveque chalcedonien de IJarran, Mus. 57 (1944)
1-52.
§ 136. loarmes (Iwannis) II, patriarcha.
Fuit metropolita in IJarran et an. 727-8 ordinatus est patriar-
cha jacobita. Mortuus est an. 754. Conservatur apud Michaelem I
in Chron. (ed. F. Chabot pp. 468-71 vers. lot. II, 511-16) scrip-
tum eius ad episcopos in synodo Teliae.
Studia : Baumstark 269.
§ 137. Georgius (Giwargis) a Be'eltan, patriarcha,
Natus in B. prope Emesam fuit syncellus ep. Theodori Sa-
mosateni et an. 758 adhuc diaconus ad sedem patriarchalem
evectus. Mortuus est an. 789-90. Sive ab schismatico patriarcha
loanne Callinici sive a kalipha Al-Mansur persecutionem passus
G. debuit per plures annos sedem relinquere et in vinculis aut in
interdictione ministerii pastoralis vitam ducere donee ei licuit
iterum sedem ac regimen recuperare. Educatus scientia hellenica
in monasterio Qennesrin G. plura scripsit e quibus restat commen-
tarium in Matth. (ined. in Vat. syr. 154 saec. VIII-IX, descriptum
ab A. Baumstark, OC 2 [1902] 360-9) valde eruditum, decretum
synodale an. 784-5 latum (ined. ms. Seert 69) et epist. ad diaconum
Gurja de formula : « Caelestem panem frangimus » (excerpta apud
Michaelem I, Chron. ed. F. Chabot, pp. 4&Q-2-vers. lot. Ill, 5-8).
Studia : Baumstark 269-70.
§ 138. Evangelium Duodeeim Sanctorum Apostolorum.
Hoc apocryphon, non confundendum cum homonymo scripto
ab ebionitis et ab Origene et Hieronymo commemorato, exstat in
ms. Harris 85 saec. VII-VIII et continet praeter notitias valde
fragmentarias de vita lesu praedictiones apocalypticas Petri,
T
176 III PARS - CAP. Ill : THEOL. MONOPHYS. A MED. SAEC. VII AD MED. VIII
Ioannis et Iacobi filiorum Zebedaei. Ex allusionibus eruitur Ev.
hoc scriptum esse post tempus Constantini et probabilius post
inceptam invasionem musulmanorum : ex omnibus indiciis dedu-
citur compositum esse syriace et probabilius Edessae.
Ed. : J. R. Harris, The Gospel of the Twelve Apostles, Cambridge
1900 [cum vers. angl.].
Studia : Baumstark 70.
PARS QUARTA
OPERA HISTORICA ANONYMA
lam de operibus historicis sermo fuit et erit cum eorum auctor
notus erat ac proin in libro alibi commemoratur. Hie vero agimus
de scriptis indolis historicae quae velignotivel dubiivel parumnoti
auctoris sunt, quae ergo maiore celebritate gaudent quam ipsi
auctores. Ad tempus quod attinet, haec scripta turn ad periodum
orthodoxiae communis turn ad nestorianos et jacobitas epochae
patristicae turn etiam ad ulteriorem epocham pertinent; quae tamen
omnia in unica Parte comprehendere utile visum est. Ceterum
ipsa documenta epochae postpatristicae ideo adducuntur quia
optimi fontes sunt ad patrologiam syriacam cognoscendam.
Caput I.
ACTA MARTYRUM
Distinguenda sunt A. M. quae Edessae regionem respiciunt
ab iis quae frequentissimorum Persiae martyrum passionem
narrant. Ilia sunt pauca nee tantae auctoritatis historicae ; haec
vero multa sunt et saepissime optimos historiae fontes consti-
tuunt.
Editiones generates : S. E. Assemani, Acta sanctorummartyrum orien-
talium et occidentalium, 2 voll., Romae 1748 [= ASM]. - P. Bedjan,
Acta martyrum et sanctorum, 7 voll., Parisiis 1890-97 [= AMS]
Versiones : Latina : Assemani, op. cit. - Germanica [incompleta] :
G. Hoffmann, Ausziige aus syrischen Akten persischer Martyrer, Leipzig
1880. - O. Bbaun, Ausgewahlte Akten persischer Martyrer, BKV 2, 22,
Kempten-Munchen 1915.
Studia : Bollandiani, Biblioteca Hagiographica Orientalis, Bruxelles
1910 [= BHO]. - P .Peeters, Traductions et traducteurs dans l'hagiogra-
phie orientale a 1'epoque byzantine, AB 40 (1922) 241-365. - A. Baumstark,
28-29, 55-57, 136-37. - P. Peeters, Le trefonds oriental de l'hagiographie
byzantine, Bruxelles 1950. - A. Voobus, Die Evangelienzitate in der
Einleitung der persischen Martyrerakten, Bi 33 (1952) 222-34.
§ 139. Mar tyres Edessae.
SS. Sarbil et Barsamjd, martyres, ut videtur, sub Decio me-
dio saec. III. A. scripta sub fine saec. IV conservantur in ms.
Brit. Mus. Add. 14644 saec. V-VI. Valor historicus est mediocris.
Editiones : W. Cureton, Ancient Syr. Documents, London 1864, pp.
41-72. - AMS I, 95-130. - G. Mosinger, Actass. Martyrum Edessenorum...
Innsbrcuk 1874.
Versio anglica : W. Cureton, op. cit. pp. 41-72.
Studia : R. Duval, Les actes de Scharbil et les actes de Barsamya,
JA 8, 14 (1889) 40-58.
SS. Gurjd, Semona et Habbib, martyres sub Diocletiano.
Duorum priorum restant A. in ms. Jems. Monast. s. Marti, saec. XV
§ 140. MARTYRES PERSIAE
181
tertii vero in Brit. Mus. 952.20. Haec A. tribuuntur cuidam Theo-
philo. Cum vero fingantur testes oculares et acta archivorum,
licet dubitare de veridicitate A.
Editiones : I. E. Rahmani, Acta sanct. confessorum Guriae et Shamo-
nae exarata syr. lingua a Theophilo Edesseno a. Chr. 297, Romae 1899. -
F. C. Burkitt, Euphemia and the Goth with the Acts of martyrdom of
the Confessors of Edessa ed. and examined, London 1919 [duo priores
martyres]. - W. Cureton, op. cit. 73-86. - AMS I, 144-60 [s. Habblb]
Versiones : Graeca et latina antiqua : O. von Gebhardt, Die Akten der
edessenischen Bekenner Gurjas, Samonas u. Abibos, TuU, 37, 2, Leipzig
1911, pp. 2-228. - Armenica antiqua : Ter G. Mkertschian, Ararat 1896.
- P. A. Vardanian, in Handes Amsorya 36 (1922) 471-84. - Anglica : W.
Cureton, op. cit. 72-106. - Russica : E. I. Fesenko, Odessa 1910. - Latina
recentior : Rahmani, op. cit.
Studia : O. von Gebhardt op. cit. - Baumstark, 28-9.
§ 140. Martyres Persiae.
SS. Berikiso'et Jaunan et socii, aa. 327-8 occisi. A. quae cui-
dam equiti nomine Isaia Bar Haddabo tribuuntur, neque antiqui-
tate, pertinent enim ad saec. VII, neque sinceritate commendan-
tur.
Editio: ASM I, 211-24. - AMS II, 39-51. Aliud documentum ed
in ASM I, 225-30 et AMS II, 51-56, germanice apud O. Braun op. cit.
1-4, asserit aliquos martyres persas necatos a. 339/40 apud fideles Edessae
fuisse honoratos ; quod qualem fidem mereatur non facile iudicatur.
Sub Sapore II (307-78)
Eminent duae collectiones quarum prima describit martyres
in urbe Seleucia-Ktesiphonte occisos, sive primis annis persecu-
tionis (340-6) sive in secunda epodia (376-7). Narrationes hae
quae sive a testibus sive saltern a coaevis proveniunt magnam
partem collectae sunt a Marutha Maipherkatensi. Distinguere
licet duplicem recensionem quarum prima sub fine saec. IV exarata
est, altera vero progrediente saec. V et paulisper retractata. In hac
collectione narrantur sequentia martyria :
1) S. Simeon Bar Sabba'e, episc. Seleuciae-Ktesiphontis, qui
a. 344 ideo potissimum occisus est, quia iuxta A., respuebat dupli-
cia tributa a christianis exigere, quod Sapor II ad bella contra
romanos continuanda requirebat. Optimus ms. Vat. syr. 160
an. 474 (Cfr. § 14).
182
VI PARS - CAPUT I : ACTA MARTYRUM
Editiones : O. Kmosko, PS II, 715-77.
Versiones : Antiquae graecae : H. Delehaye, PO 2. - Latina : Kmosko
op. cit. - Germanica : O. Braun, op. cit. 5-58.
Studia : P. A. Vardanian, Zur armenischen Ubersetzung der « per-
sischen Martyrer », Handes Amsorya 36 (1922) 269-300. - P. Peeters,
La date du martyre de S. Symeon archeveque de Seleucie-Ctesiphon, AB
56 (1938) 118-214. - M. J. Higgins, Date of Martyrdom of Simeon Bar
Sabbae, Traditio 11 (1955) 1-36.
2) Eccidium in Bet Huzdje et SS. Tarbo, Sahdost, 111 homines
et 9 mulieres, Barba'smin, 40 martyr es, Badema, 'Aqebsemdetsocii.
Editiones : ASM I, 1-59 ; 83-91 ; 104-20 ; 141-207 ; AMS II, 248-60 •
276-81 ; 291-306 ; 325-96.
Versiones : Germanica : O. Braun, op. cit. 83-138.
Altera collectio quae est « Passionarium Adiabenes » continet
martyres illius provinciae cuius caput erat Arbela. Praecipui inter
eos numerantur :
3) SS. Ioannes et Jacobus, episcopi ; S. Abraham ep. Arbe-
lae ; Ranania Jacobus et Maria ; Thecla, Maria et sociae virgines;
Jacobus et Azad.
Editiones : AMS II, 307-16 ; IV, 128-41 ; ASM I, 121-31.
Versiones : Germanica [incompleta] : O. Braun, op. cit. 105-09.
Studia: P. Peeters, Le « Passionaire dAdiabene », AB 43 (1925)
261-326.
4) SS. Miles, Barsabja, Daniel et Warda.
Editiones : ASM I, 60-80 ; 92=95 ; AMS II, 260-75 ; 281-84.
5) SS. Narsai, ep. Saharqadt, Joseph, Sapor, Isaac et sociorum
qui martyrium passi sunt in Beth Garmaj. A. quae e ms. saec. IX
proveniunt plura habent quae historia ut falsa aut suspecta reicit.
Editio : Acta Sanctorum, Acta Novembris IV, Bruxelles 1925 do
424-32. ' PP *
Studium : ibid. pp. 412 ss.
6) SS. captivi trucidati an. 362,
a. 373.
quorum A. scripta sunt
Editiones: ASM I, 131-39.
Versio : Germanica : O. Braun, loc. cit. 110-5.
§ 140. MARTYRES PERSIAE 183
7) SS. martyres de Karkd de Beth Selok.
Editio : AMS II, 284-86.
Studium : Acta Sanctorum, Novembr. IV, pp. 415-25.
8) SS. milites persae occisi an. 350 in Qildn.
Editio : AMS II, 166-70.
9) S. Baddaj de Argul.
Editio : AMS II, 63-65.
Sub Iezdegerd I (378-420)
10) SS. 'Abda et socii, qui sub fine imperii Iezdegerd necati
sunt.
Editio : AMS IV, 250-53 e ms. incompleto.
Versio germanica : O. Braun, op. cit. 139-41.
11) S. Narsaj de Bet Raziqdje
Editio : AMS IV, 170-80.
Versio germanica : O. Braun, op. cit. 142-9.
12) S. Tataq.
Editio : AMS IV, 181-84.
13) SS. 10 martyres de Beth Garma).
Editio : AMS IV, 184-8.
14) S. 'Abd al-Masih de Singar. A. propter posteriorem ae-
tatem non tantae auctoritatis esse videntur.
Editio : AB 5 (1887) 5-52.
Versiones armenica et arabica antiquae : AB 44 (1926) 270-341.
Sub Bahram V (420-38)
15) S. Miharsabor
Editio : ASM I, 234-36 ; AMS 2, 535-9.
184 VI PARS - CAPUT I: ACTA MARTYEUM
16) 5. Peroz.
Editio: AMS IV, 253-62.
Versio germanica : O. Braun, op. cit. 163-9.
17) S. Jdqob, notarius.
Editio : AMS IV, 189-200.
Versio germanica : Braun, op. cit. 170-8.
18) S. Iacobus Inter cisus. A. sunt clare spuria, licet satis
antiqua.
Editio : AMS II, 539-58.
Versio germanica : Braun, 50-62.
19) SS. 447 martyres apud Petjon necati.
Editio : J. Corluy, AB 7 (1889) 8-44.
Versio latina: ibid.
Sub lezdegerd II (439-457)
20) SS. Martyres in Karka de Beth Selok an. 446. Narratio
continetur in « Historia Karkae de Beth Selok » scripta saec. VI.
Ed.: G. Mosinger, Monum. Syr. 2, 63-75 - AMS 2, 507-35 -
vers. germ. : G. Hoffmann Auszuge aus syr. Akten pers. Martyrer, pp.
43-60.
Sub Chosroe I (531-76)
21) SS. Gregorius et Jazdpanah, + an. 542. A. licet a coaevis
non scripta, veridicitatem historicam prae se ferunt.
Editio: P. Bedjan, Histoire de Mar Jabalaha... Paris 1895, pp. 347-415.
22) S. Sinn + an. 558-9. A. scripta sunt syriace a coaevo ;
restat vero sola versio graeca in Cod. Laurent. IX 14.
Editio versionis graecae : P. Devos, AB 64 (1946) 87-132.
Studia : P. Peeters, Sainte Golindouch, martyre perse (+ 13 millet
591), AB 62 (1944) 74-126.
§ 142. ACTA SANCTI 'AZAZAIL
185
Examen circa doctrinam dogmaticam et historiam rerum
ecclesiasticarum quae in his Actis continentur nondum peractum
est ; esset porro valde utile.
§ 141. Acta Legendaria.
Saec. VI videntur composita haec A. M. sub persecutione
Saporis II quae plus minusve legendariis elementis constant :
SS. Mar 'Abdiso' et Qardag.
Ed. : J. B. Abbeloos, AB 9 (1890) cum vers. lot.. - AMS 2, 442-507. -
H. Feige, Die Geschichte des M. 'Abdiso' und seines Jungers M. Qardagh,
Kiel 1890.
Studia : Th. Noldeke, ZDMG 44 (1890) 529-35. - Baumstark 137.
SS. Gubarlaho princeps et eius soror Qazo.
Ed. : J. B. Abbeloos, AB 9 (1891) 11-103 [cum vers, lat.1 : AMS
II, 442-507.
S. Dadu.
Ed. : AMS 4, 210-21.
Studia : G. Hoffmann, Auszuge aus syr. Akten persischer Martyrer,
pp. 33-34.
SS. Mar Mu'ain et Mar Sdba-Pirgusnasp.
Ed. : AMS 4, 222-49.
Studia : G. Hoffmann, op. cit. 22-33.
S. Saba-Gusnjazdad, + 487-88 postquam paganos evange-
lizavit. Acta exarata sunt post an. 628.
Ed. : AMS 2, 635-80.
Studia : G. Hoffmann, op. cit. 68-78.
§ 142. Acta Sancti 'Azazail.
Continetur in mss. recentioribus historia A. filii praefecti Samo-
satae, qui a Maximiano imperatore Romam deportari iussus mar-
186
VI PARS - CAPUT I : ACTA MARTYEUM
tyrium passus est an 304. Haec Acta quae probabilius confun-
duntur cum Actis s. Pancratii, vix momentum historicum prae se
ferunt.
Ed. : F. Macler, Histoire de S. A., Paris 1902 [cum vers. gall.].
Studia : Baumstaek 96-97.
Caput II
SCRIPTA HAGIOGRAPHICA
Fere semper biographiae narrant virtutes monachorum. lam
vero post primos ascetas seu « benai qejama» saec. IV, eo ipso
saeculo floruerunt anachoretae. Coenobitae vero vix ante saec. VI.
Studia generalia (de monachismo) : M. Maude, Who were the B'nai
Qyama? JTS 36 (1935) - K. Heussi, Der Ursprung des Monchtums,
Tubingen 1936. - P. Kruger, Das syrisch-monophysitische Monchtum
im Tur-Ab(h)din von seinen Anfangen bis zur Mitte des 12. Jahr.,
Munster 1937. - St. Schiwietz, Das morgenlandische Monchtum. Ill :
Das Monchtum in Syrien und Mesopotamien, und das Aszetentum in
Persien, Modling b. Wien, 1938. - J. van der Ploeg, Oud-Syrisch mon-
niksleven, Leiden 1942. - S. Jargy, Les « fils et filles du pacte » dans la
htterature monastique syriaque, OCP 17 (1951) 304-20. - Idem, Les ori-
gines du monachisme en Syrie et en Mesopotamie, Proche-Or. Chr. 2 (1952)
110-124. -E. Honigmann, Patristic Studies, Citta del Vaticano 1953. -
S. Jargy, Les premiers instituts monastiques et les principaux repre-
sentants du monachisme syrien au VI e siecle, Proche-Or. Chr. 4 (1954)
109-17. - E. Honigmann, Le couvent de Barsaume et le Patriarcat Jaco-
bite d' Antioche et de Syrie, CSCHO, Subsidia 8, Louvain 1954. - K.
Czegledy, Monographs on syriac and muhammadan Sources in the lite-
rary Remains of M. Kmosko, Acta Or. 4 (1955) 19-90.
§ 143. Biographiae monachorum maioris auctoritatis.
1) De archimandrita Bar Sauma qui in Latrocinio Ephesi
pro Eutyche certavit et a concilio Chalcedonensi acriter correptus
est, narrant duae b. quarum prima in tardioribus mss. syriacis sed
et in aethiopica versione iacet a quodam Samuele composita,
altera vero Abrahami « alti montis » Bar §aumae suppositi magi-
stri gesta narrat. Utraque tamen gravibus dubiis est subiecta.
Vers. aeth. primae : S. Grebaut, ROC 13 (1908) 337-45 ; 14 (1909)
135-42, 264-75, 409-13. - Excerpta e syriaco ed. : F. Nau, ibid. 18 (1913)
272-76, 379-89 ; 19 (1914) 113-14, 278-89 [aim vers. gall.].
188 VI PARS - CAPUT II : SCRIPTA HAGIOGRAPHICA
Ed. excerpta secundae : F. Nau, PO 5, 767-73 [cum vers. gall.].
2) De biographo Ioannis Tellensis cfr. § 98.
3) Biographia archimandritae Ioannis, filii Aphthonii (+ 537)
qui plura monasteria fundavit narratur a quodam discipulo.
Agitur de scripto dubiae fidei et conservato in tardiore ms.
Ed. : F. Nau, ROC 6 (1901) 97-135 [cum vers. gall.].
4) Biographiam Jacobi Baradaei cfr. § 99.
5) Biographiam Ahudemmeh cfr. § 104.
§ 144. Hagiographiae satis legendariae.
Ante medium saec. VII composita sunt apud jacobitas hae
hagiographiae et haec martyrologia quae legendariis elementis
abundant :
1) Historia S. Marinae (ed. P. Bedjan AMS 1, 366-71 - F.
Nau, ROC 6 (1901) 276-90, 354-78 [cum vers, gall]
2) Historia de Maria Aegyptiaca {ed. P. Bedjan AMS, 5
342-85.
3) Historia Martiniani (inedita in ms. Brit. Mies. Add. 14647
saec. VII)
4) Historia Marci (ed. V. Scheil, Zeitschr. f. Assyr. 12 (1897)
162-70.)
5) Historia Hilariae, filiae imperatoris Zenonis, quae ut
monachus loannes in monasterio latuit (ed. : A. J. Wensinck,
Legends of Eastern Saints cniefiy from syriac sources. 2, Leyden
1913 [cum vers, angl.])
6) Historia Onesimae, filiae regis, quae coenobium monacho-
rum rexit (ed. : P. Bedjan AMS 4, 405-21)
7) Historia Archelidis, romani, qui maluit mori quam vultum
femininum matris respicere (ed. : A. J. Wensinck op. cit. 1, Ley-
den 1911. Cfr. W. Weyh, ZDMG 66 (1912) 758-67)
8) Behnam et Sara, filii regis assyrii Sanhirib tempore Ju-
liani Apostatae (ed. P. Bedjan AMS 2, 397-441)
9) Vita Mar Mattai, qui supponitur mortuus 18-LX-311,
cuius nomen habuit monasterium erectum in monte Epheph
prope Mossul (inedita)
10) Vita Aaronis Sarugensis, qui supponitur mortuus 28-V-
337, qui dicitur fundasse monasterium in monte prope Melitenem
§ 145. LEGENDAE HAGIOGRAPHICAE
189
(ed. F. Nau, PO 5, 701-49, cum vers. gall. Cfr. Idem, Sur Aaron
de Saroug et ses deux monasteres, ROC 27 (1929-30) 205-11).
11) S. Dometios martyr, non confundendus, ut videtur, cum
homonymo « medico ». (ed. : P. Bedjan, AMS 6, 536-56. Cfr.
P. Peeters, AB 57 [1939] 72-105).
12) Jacob « aegyptius » qui supponitur transtulisse eremitis-
mum in Mesopotamiam et mortuum an. 421 (ineditum).
13) Historia Simeonis e Kephar 'Abdin (inedita)
14) Historia Ahae, qui dicitur coaevus Marciani (inedita)
15) Martyrium Pinhas (ed. Bedjan AMS 4, 208-18)
16) Historia imperatoris Mauricii legendaria (ed. F. Nau PO
5, 773-8)
17) « Homo Dei de Urbe Romae ». Sub hoc titulo conservata
est in ms. Brit. Mus. Add. 14644 saec. V-VI et in aliis pervetustis
narratio cuiusdam sancti qui in nocte matrimonii Roma fugiens
venit Edessam ubi per plures annos tanquam mendicus vixit et
tempore episcopatus Rabbulae mortuus est (415-35). Nostra
narratio, testimonio fere coaevo innixa, circa 450-75 scripta est
et ideo summatim fide digna esse videtur. Ex ea tamen posterius
legenda fabricavit biographiam graecam, recentiorem syriacam
saec. IX et etiam plures occidentales in quibus vir Dei Alexius
nomine Romam revertitur ibique moritur.
Ed. : A. Amiaud, La legende syriaque de s. Alexis, l'homme de Dieu,
Paris 1889 [cum copiosa introductione et vers, gallica].
Studio. : BHO 36-42. - Baumstark 96, 191-93.
§ 145. Legendae Hagiographicae.
A) Legenda de septem Sanctis dormientibus
Septem christianos tempore Decii (249-51) muris in caverna
conclusos per plures annos dormivisse narratur in legenda syriaca
cuius exstant diversae recensiones sive monophysiticae sive nesto-
rianae quaeque a primitiva aliqua recensione saec. V aut VI de-
fluunt. Exstat hymnus de Dormientibus qui Jacobo Sarugensi
(+ 521) tribuitur. Antiquissima recensio invenitur in ms. Brit.
Mus. Add. 14650 saec. VI- VII. Haec legenda potissimum momen-
tum habuit apud musulmanos.
Ed. : J. P. N. Land, Anecdota syriaca 3, 87-99. - I. Guidi, Rendiconti
Ace. Lincei 3, 12, (1884). - P. Bedjan AMS 1, 301-25, 528-35. - Vers.
190
VI PASS - CAPUT II : SCRIPTA BACIOGRAPHICA
Gmra A ibid LGEIER ' ° C 2 ' S6r ' 6 ' (1916) 1_43 ; 7 (1918) 33 " 87 - " ital L
qtnff f "/\ : . V " R ysse L) Syrische Quellen abendlandischer Erzahlungs-
89% t r ? C ? 9isn S ol d ^o.t r neuere » Sprachen und Literaturen 93
0895) 1-22, 241-80; 94 (1896) 369-88. - L. Massignon, « Les Septs
?4°^n p T C alypSe T de 1>Islam ' AB (Melanges P. Peeters II) 68 (1950)
S^S^" ° riemal ^ ^graphic Byzantine!
B) Legendae de Constantino et Helena
Baptismus Constantini
Constantinum lepra laborantem baptizatum esse a Papa Sil-
vestro et statim sanatum narratur in legenda syriaca ms. saec. XII
sed quae nota videtur lacobo Sarugensi in quodam hvmno et
Zachanae Rhetori. Narratio haec ex scriptis graeco-latinis procedit.
Ed. [textus Zach. 1, 7] : J. P. Land, Anecdota syriaca 3, 46-76 -
Vers, germ V Ryssel, Archiv. fur d. Stadium d. neueren Sprachen u.
0^™^ l 5 } 1 897 > 21 ; 54 ' - Textus syr- narrationis est ineditus Brit. Mus.
A-ni-'a , , ymm Sarugensis: A. L. Frothingam, L'omelie
167 242 S batte ™ dl Costantino, Rend. Ace. d. Line. 3, 8 (1882)
101 / f "w : t F - J - D6lger > Konstantin der Grosse und seine Zeit, Freiburg
ll ■ n ^V E Two' Konstantinische Schenkung und Silvesterlegende,
Miscell. Ehrle II (Studi e Tesi 38) Roma 1924, 159-247.
Inventio Cruets.
« Doctrina Addai » initio saec. V narrat inventionem Cruris
per^ Protonicen, uxorem imperatoris Claudii. Sed cum narratio
occidental de inventione facta per Helenam apud syros propa-
garetur, nata est secunda recensio syriaca cuius antiquitas constat
ex eo quod sive iacobitis sive nestorianis familiaris sit. Duplex
tempore inventio proponitur, quarum prima fit tempore Judae
Cynaci ep. Hierosolymitani. Composita sunt pariter Acta legenda-
ni martyrii huius episcopi. Cf. etiam D).
Ed. secundae recensionis, e iacobitico m s. : D. Loftus, Invention of
the Cross whereon Our Saviour was crucified, Dublin 1686. - e ms nesto-
1^0° R B ?^ A ? AMS 3 ' 175 " 87 - " E ' Nestle > De sanct a cruce, Berlin
i»»y, pp. 113-26. - Vers. germ. V. Ryssel ZKg 15 (1895) 226-33 - Idem
bynsche Quellen abendlandischer Erzahlungsstoffe, Archiv f. d. Stud'
der neueren Sprachen und Literaturen 93 (1895) 8-22 - TActa Tudae
mart.] :I. Guidi, ROC 9 (1904) 87-95.
§ 145. LEGENDAE HAGIOGEAPHICAE
191
Studia : L. de Combes, De l'invention a l'exaltation de la S. Croix,
Paris 1903. - J. Straubinger, Die Kreuzauffindungslegende, Paderborn
1912. - Baumstark 98.
C) Legenda de prodigio SS. Semona, Gurja et llabbib in favor em
Euphemiae
In mss. non adeo antiquis conservatur narratio quae nucleum
historicum habere potest. Cum Hunni an. 396 Edessam devastas-
sent et milites romani contra eos decertarent venit quidam miles
gothus Edessam qui quandam Euphemiam decepit affirmans se
esse caelibem et earn ad nuptias ducens quae ante sepulchrum
martyrum Edessae celebratae sunt. In Occidentem veniens Euphe-
mia cognovit veram uxorem militis fuitque uti serva tractata.
Ex ea natus filius ab uxore militis veneno occisus est ; sed et Eu-
phemia veneno uxorem occidit et fugit Edessam. Hue vero cum
miles iterum venisset cumque eius anterior fraus delata esset
tandem morte mulctatus est. Haec narratio in graecum versa est.
Ed. : F. Nau, ROC 15 (1910) 53-72, 182-91 [cum vers. gall.].
_ Vers, graeca vetus : O. Gebhardt TuU LI, 148-99, ubi erronee sup-
ponitur graecam fuisse linguam primitivam.
Studia: F. C. Burkitt, Euphemia and the Goth..., London 1913 -
Baumstark 96.
D) Legenda Juliani
Ita vocatur fabulosum opus tribus partibus constans, in
ms. Brit. Mus. saec. VI iacens, quod ab aliquo edesseno monacho
inter ann. 502-32 exaratum est quodque posteriorem recensionem
durante ipso saec. VI expertum est. Ex L. J. hauriunt at-Tabari
et al-Ja'qubi. Opus narrat historiam Constantini et trium filiorum,
martyrium cuiusdam Eusebii episcopi sub Juliano Apostata et
historiam loviani sub Juliano et post eius mortem.
Ed. : J. G. E. Hoffmann, Julianos d. Abtriinnige. Syr. Erzahlungen
Leiden 1880.
Studia : A. Asmus, Julians autobiograph. Mythus als Quelle des
Julianusromans, ZDMG 68 (1914) 701-4. - Baumstark 183.
Caput III
CHRONICAE ET VARIA
Studio, generalia : F. Haase, Altchristliche Kirchengeschichte nach
orientalischen Quellen, Leipzig 1925
§ 146. Chronica Minora.
Sub hoc utili et communi titulo simul editae sunt diversae et
antiquae Chronicae iuxta hunc ordinem :
I. Chronicon Edessenum.
Ab anonymo auctore, obvie edesseno declinante saec. VI e
tabulariis loci et ex aliis fontibus compilatum, initium sumit ab
inundatione an. 201 quam per notariorum descriptionem narrat,
quaeque primum documentum est syriacum certo anno exaratum !
Totum Chronicon pretiosas habet notitias de episcopis et de aedi-
bus sacris Edessae. Editio facta est iuxta unicum ms. Vat. syr.
163 saec. VII.
Editiones: J. S. Assemani, BO, 1, 388-417 - L. Hallier, Unter-
suchungen iiber die Edessenische Chronik, Text. u. Unters., Leipzig
1892 - I. Guidi, Ch. M., Lovanii 1903, pp. 1-13.
Versiones : Latina : Assemani, ibid. - I. Guidi, op. cit. 1-11. - Anglica :
Journal of Sacred Literature 5 (1864) 28 ss. - Germanica : L. Hallier,
op. cit.
Studia : J. Tixeront, Les origines de l'Eglise d'Edesse et la legende
d'Abgar, Paris 1888. - R. Duval, Histoire politique, religieuse et litteraire
d'Edesse jusqu'a la premiere croisade. Paris 1892. - A. Avak - Vartan -
Angiarakian, Notizie storiche sulla citta e sede episcopate di Edessa,
Roma [s. d.]. - Baumstark, 99-100. - I. Ortiz de Urbina, Le origini del
cristianesimo in Edessa, Greg. 15 (1934) 82-91.
II. Chronicon anonymum (nestorianum).
A quodam monacho nestoriano in meridionali Mesopotamia
annis circa 670-80 compositum, narrat facta a morte Hormizdae IV
§ 146. CHRONICA MINORA .
193
(590) usque ad occasum Sassanidarum in Persia. Hoc documentum
turn ad historiam ecclesiasticam turn ad profanam imperatorum
persarum non parvi faciendum est.
Editio : I. Guidi, Ch. M. CSCHO ibid., pp. 15-39.
Versiones : Latina : I. Guidi, ibid. pp. 13-32. - Germanica : Th. Nolde-
ke, Die von Guidi herausgegebene syrische Chronik iibersetzt und com-
mentiert, Sitzb. d. Wien. Ak. Phil. Hist. CL, B. 128, Wien 1893.
Studia : Baumstark, 207.
III. Chronicon Maroniticum.
_ Asservatum in ms. Brit. Mus. Add. 17216 saec. VIII-IX
scriptum est ab anonymo auctore paulo post an. 664. Plures adsunt
lacunae in textu. Iidem fontes adhibentur ac apud Michaelem
Syrum, nempe Chronicon Eusebii, Theodoreti H. E. et Haeret.
Fabul. Compendium. Historia incipit ab imperatore Alexandro
Magno.
Legitur : Eodem mense, venerunt episcopi Iacobitarum,
Theodoras et Sebokt, Damascum, et disputationem coram Mo-
'awia habuerunt cum viris gregis Mar Maronis, circa fidem. Cum
autem victi essent lacobitae... » quod fragmentum ad historiam
Maronitarum maximi est ponderis.
Editio : E. W. Brooks, Ch. M. CSCHO ibid., pp. 43-74.
Versiones : Latina : I. B. Chabot, op. cit. pp. 37-57. - Germanica :
Th. Noldeke, Zur Geschichte der Araberim 1. Jahrh. der Hig. aus syris-
chen Quellen, ZDMG 29 (1875) 82 ss.
Studia : F. Nau, Opuscules Maronites, Paris 1899-1900.
IV. Chronicon Miscellaneum, ad a. 724.
_ Dictum etiam minus apte « Liber Kalipharum » ob catalogum
Ealipharum in eo contentum, servatum est in ms. Brit. Mus.
Add. 14643 saec. VIII. Prout iacet, hoc Ch. M. compilatum est
ab auctore catalogi Kalipharum intra annos 724-43, qui multa
praecedentia opera collegit.
In eo includuntur 3 chronicae quae absolvuntur annis 629,
636 et 641 et quae de chronologia et factis ecclesiasticis Antio-
chiae ab anterioribus fontibus hauriunt : praeterea quidam conspe-
ctus geographicus gentium qui latine prostabat et affinitatem cum
alio ^ graeco Chronici Paschalis manifestat : tandem genealogia
Patriarcharum A. T. sumpta ex Aphrahate et elenchus Kali-
pharum.
194
VI PARS - CAPUT III : CHRONICAE ET VARIA
Editio : E. W. Brooks, Ch. M. CSCHO ibid., pp. 77-156.
Versio latina : I. B. Chabot, ibid. pp. 61-119.
Studia : Baumstark, 274.
V. Chronicon ad a. 846.
Servatur in ms. Brit. Mus. Add. 14642 — palinpseston re-
scriptum priore parte saec. X — estque, prout iacet, Ch. mundi
compositum annis 784-5 postea vero a quodam monacho iacobita
monasterii Qartaminensis protractum usque ad an. 848-9, et
perfectiore chronologia ditatum. Opus notitias sumit a praece-
dentibus Libro I Machabaeorum Josepho, Eusebio, Doctrina
Addai, Pseudo-Epiphanio, Socrate, Chronico Edesseno, Ioanne
Ephesino, Pseudo-Zacharia et aliis.
Prima recensio, quae ad an. 819 extenditur, edita est e ms.
saec. IX Bethsebirinensi ab A. Barsaum, CSCHO, ser. 3, torn. 14,
pp. 1-22 cum versione latina a I. B. Chabot, ibid. 1-16.
Editio : E. W. Brooks, Ch. M. CSCHO ibid., pp. 157-238.
Versio latina : I. B. Chabot, ibid. 121-80.
Studia : Baumstark, 273.
VI. Chronicon ad a. 813.
Solum fragmentarie conservatur, in ms. Brit. Mus. Add.
14642 saec. X-XI, et recenset facta inde a morte Ioannis patriar-
chae jacobitarum (+ 754) ad caedem Al-Amin Kaliphae (an. 813).
Videtur Chronicam exaratam esse a Theodosio Edesseno ante
medium saec. IX.
Editio : E. W. Brooks. - I. Guidi - I. B. Chabot, Chr. M. CSCHO
ibid., pp. 243-60.
Versio latina : iidem, ibidem pp. 183-96. - Anglica [postremae partis] :
E. W. Brooks, A Syriac Fragment, ZDMG 54 (1900) 195 ss.
Studia : Baumstark, 276.
VII. Chronicon Jacobi Edesseni (+ 708)
In ms. Mus. Brit. Add. 14685 saec. X-XI asservatum ibi
mutilum est ; plura tamen compleri possunt ex scriptis Michaelis
historiographi qui ample hoc Chr. transcripsit. Post introductio-
nem sequebatur versio libera Chr. Eusebii usque ad 20 annum
imperii Constantini. Subsequebatur originalis pars quae se usque
ad an. 691-2 extendebat, quam posterius discipulus forsan usque
ad an. 709-10 post mortem Jacobi continuavit. Conservantur,
§ 147. DOCUMENTA ORIGINES MONOPHYSITARUM ILLUSTRANTIA
195
non semper integre, introductio et pars originalis, quae chronolo-
gia insignis est.
Editio : E. W. Brooks - I. Guidi - I. B. Chabot, Chr. M. CSCHO
Lovanii 1903, pp. 261-327.
Versio latina : E. W. Brooks, ibid. pp. 197-255. - Anglica : idem,
The Chronological Canon of James of Edessa, ZDMG 53 (1899) 261 ss.
Studia : F. Nau, Notice sur un nouveau ms. de l'Octoechus de Severe
d'Antioche et sur 1'auteur Jacques Philoponus, JA ser. 9. torn. XII pp.
346 ss. - Baumstark, 254.
VIII. Chronicon ad an. 115.
Breve hoc Chr. continetur in ms. Brit. Mus. Add. 14683
saec. X. Usque ad ann. 724 fere solos catalogos regentium habet
sed inde ad an. 725 leguntur breves notitiae historicae a coaevo
auctore compositae. Fontes adhibet chronographum qui an. 505
in imperio Persarum scripsit et « Librum Generationis » fere ad
verbum transcribit.
Editio : E. W. Brooks - I. Guidi - I. B. Chabot, Ch. M. CSCHO
ibid., pp. 337-49.
Versio latina : E. W. Brooks, ibid. 265-80.
§ 147. Documenta origines monopfaysitarum illustrantia.
Agitur de collectione quae continet plures epistulas etiam
synodicas et alia documenta summatim 44 quae ad primum tem-
pus monophysitarum spectant. Incipit ab epist. synodica Theo-
dosii alexandrini ad Severum antiochenum et clauditur cum
epist. Pauli antiocheni ad Theodorum alexandrinum. Maxima
pars documentorum versa est e graeco. Collectio iacet in ms. saec.
VI-VII, Brit. Mus. Add. 14602.
Ed.: J. B. Chabot, CSCHO, Lovanii 1908. - vers. lat. on. cit., Lovanii
1933.
Studia : Baumstark 175.
II
Alia minor collectio, quae inedita fere iacet in ms. Brit. Mus.
Add. 12155 an. 746-7, comprehendit documenta inde ab an. 535
usque ad medium idem saeculum. Non desunt ibi fontes maioris
momenti, ut est responsio de re liturgica ad syros orientales mono-
physitas a consociis Byzantii degentibus data.
196
VI PARS - CAPUT III: CHRONICAE ET VARIA
§ 149. CHRONICON PSEUDO-DIONYSIANUM AN. 774/5
197
Ed. epist. Anthimi ad Jacobum Baradaeum : I. E. Rahmani, Stud.
Syr. 3, 23-5, vers. lat. 66-72. - vers. gall, totius collectionis : F. Nau, ROC
14 (1909) 39-49.
Studia : Baumstaek 176.
(1925) 497-510. - H. Dieckmann, De idea successions in Ch. Ecclesiae
Arbelensis, Greg. 8 (1927) 100-105. - G. Messina, La Cr. di A., Civ. Cat*.
1932, vol. III. pp. 362-76. - I. Ortiz de Urbina, Intorno al valore storico
della Cr. di A., OCP 2 (1936) 5-33. - G. Messina, La celebrazione della
festa (sahar-ab-agam-wad) in Adiabene, Orientalia 6 (1937) 234-44.
§ 148. Chronica Arbelae.
Auctor, nomine Mesiha-Zkha [= « Christus vicit »], scripsit
annis 550-69 historian! Arbelae, metropolis Adiabenes in Persia,
cuius primus episcopus recensetur Mar Peqidas, consecratus a
Mar Addai, apostolo Domini. Auctor pro antiquiore epocha
adducit testimonium « magistri » et « scriptoris » Abelis, citat
etiam H. E. Eusebii. Plura narrat de prioribus saeculis quam de
periodo recentiore. Sine dubio plura facta ab eo recensita con-
firmantur ab aliis fontibus historicis. Continet tamen notitias
aperte fabulosas pro primis saeculis, discordat in aliis cum secu-
rioribus fontibus, praetermittit facta certa et gravia ; quare Ch. A.
habenda est ut documentum historicum sed mediocris auctoritatis
cum prudentia utendum. Addendum est unicum ms. ad editio-
nem inservisse quod dicitur esse saec. X, et Ch. A. a posterioribus
non esse citatam aut commemoratam.
Nota in Ch. A. doceri episcopum consecrari per impositionem
manuum alterius episcopi, licet a fidelibus et clero eligatur. Per
eundem ritum consecrantur presbyteri et diaconi. Pro primo
saeculo sermo est solum de episcopis et diaconis, quibus deinde
adiunguntur presbyteri. Notum est basptisma cum formula tri-
nitaria.
Editio : A. Mingana, Sources syriaques, vol. I. Msiha-Zkha, Leipzig
[1907].
Versiones : Gallica : A. Mingana, ib. - germanica : E. Sachau, Die
Chronik von Arbela, ein Beitrag zur Kenntnis des altesteri Christentums
im Orient, Abh. d. Kgl. Preuss. Ak. d. Wiss. Jahrg. 1915. Phil.-Hist. Kl.
Nr. 6 - latina : F. Zorell, Or. Christ. VIII, Roma 1927, pp. 144-204.
Studia : E. Sachau, op. cit. introductio. - A. Allgeier, Neue Auf-
schliisse iiber die Anfange des Christentums in Orient, Der Katholik 4.
Reihe, XVII, 393-401 ; Idem, Untersuchungen zur altesten Kirchen-
geschichte von Persien, ib. XXII, 224-241. - E. Sachau, Vom Christen-
tum in derPersis, Sitzungsb. d. Kgl. Preuss. Ak. d. Wiss. 1916 pp. 958-82;
idem, Zur Ausbreitung des Christentums in Asien, Abh. d. Preuss. Ak.
d.Wiss. Phil.- Hist. Kl. 1919, pp. 1-80. -Baumstark, 134-35. A. Harnack,
Die Mission und Ausbreitung des Christentums, 4. Aufl., Leipzig 1924,
vol. II, pp. 683-91. - P. Peeters, Le « Passionaire d' Adiabene », AB 43
(1925) 263 ss. - J. B. Umberg, Die Sakramente in der Ch. von A., ZKT 41
§ 149. Chronicon Pseudo-Dionysianum an. 774/5.
Maxima pars ms. quod. Ch. continet, est in Vat. Syr. 162,
dum septem eius fragmenta migrarunt in Brit. Mus. Add. 14665
(fol. 1-7). Codex scriptus est initio saec. IX. Opus autem, quod
est compilatio historica, non est tribuendum Dionysio Patriar-
chae lacobitae Tellmaharensi (+ 845) neque probabilius Iso' seu
losue Stylitae, in monasterio Zuqninensi commoranti.
Opus absolutum est an. 774-5, uti constat ex ipso codice.
Incipit narratio adhibito Chronico Eusebii et eius H. E., cui
adiunguntur notitiae e chronographis e « Spelunca Thesaurorum »,
ex apocryphis narrationibus de Magis, de Septem Dormientibus et
de Chronico Edesseno. Sectio altera, sequens Historiam Socratis
aliosque fontes, inter quos Ioannes Ephesi et loannes Ruphus, des-
cribit facta usque ad tempora Zehonis. Sequitur « Historia calamita-
tum quae Edessae, Amidae, et in tota Mesopotamia acciderunt »,
quae ab Assemani aliisque Iso' Stylitae immerito ut videtur, tributa
est et quae sine dubio Edessae scripta comprehendit historiam per
annos 495-507. Sectio tertia, quae a tempore Zenonis ad mortem
lustiniani protenditur, partem 2. H. E. loannis Ephesi fere ad
verbum usurpat. Hie habetur epist. Simeonis Betharsamensis de
Himjaritis martyribus. Reliquum tempus tractatur non semper
eadem sobrietate in sectione quarta.
Editio completa : I. B. Chabot, Chronicon anonymum Pseudo-
Dionysianum vulgo dictum, CSCHO, ser. 3, torn. 1-2, Lovanii 1927.
1933.
Versiones incompletae : Latina [prima pars] : I. B. Chabot, ibid. Lo-
vanii 1949. - gallica : P. Martin [Chr. « losue stylitae »] Abhand. fur die
Kunde des Morgenlandes, Bd. VI, n. 1, Leipzig 1876. - J. B. Chabot
[quarta sectio] Bibl. de l'Ecole des Hautes Etudes sc. philol. et hist.,
fasc. 112, Paris 1898. - anglica : W. Wright, The Chronicle of Joshua the
Stylite, composed in Syriac. A. D. 507, Cambridge 1882. - italica : I.
Guidi, Testi orientali inediti sopra I sette Dormienti di Efeso, Mem. R.
Ace. dei Lincei ; sc. morali, XII, Roma 1884.
Studia : J. S. Assemanus, BO, passim. - O. F. Tullberg, Dionysii
Telmahharensis Chronici liber primus e cod. ms. syriaco Bibl. Vat. tran-
scriptus notisque illustratus, Upsaliae 1851. - A. v. Gutschmidt, Unter-
198
VI PARS - CAPUT III : CHRONICAE ET VARIA
suchungen iiber die syrische Epitome der Eusebischen Canones, Stutt-
gart 1886. - F. Nau, Etude sur les parties inedites de la Chronique attri-
bute a Denys de Tellmahre, ROC 2 (1897) 41-68. - E. Tisserant, Codex
Zuqninensis rescriptus Veteris Testamenti, Romae 1911, pp. V-XXXII. -
Baumstark, 275. - A. Allgeier. Der Ursprung der griechischen Sieben-
schlaferlegende, Byz. Neugr. Jahrbuch 3 (1922) 311-331. - A. Moberg,
The Book of the Himyarites, Lund-Paris-Leipzig 1924. - F. Haase,
Altchristliche Kirchengeschichte nach orientalischen Quellen, Leipzig
1925, pp. 18 ss. - R. Abramowski, Dionysius v. Tellmahre, jakobitischer
Patriarch von 818-45, Leipzig 1940. - N. Pigulevskaja, Mesopotamia in
limite V et VI saec. Chron. syr. Iso Styl. ut fons historicus [russice],
Moskoviae 1940.
§ 150. Chronicon Anonymum ad a. 1234.
Scriptum est ante medium saec. XIII ab ignoto auctore, pro-
babilius monacho qui patriarchae jacobitae Gregorio vicinus erat.
Erat Hierosolymis cum earn §alaheddlnus an. 1187 expugnavit.
Exstat autem in unico ms. circa finem saec. XIV exarato, quod
Constantinopoli apud Petrum Fehim conservatur.
Historia profana, quam prima pars complectitur, protenditur
ad an. 1234 dum ecclesiastica, secundae partis, an. 1207 attingit.
Maioris momenti sunt ea quae ad medium aevum referuntur.
Editiones : [prima pars] I. E. Rahmani, Chronicon civile et ecclesias-
ticum anonymi auctoris, quod ex unico codice edesseno primo edidit...
Sarfe, 1904-11. - [completa] : I. B. Chabot, Ch. An. ad a. 1234 pertinens,
CSCHO, ser. 3, torn. 14, Lovanii 1916 [secunda pars], 1920 [prima].
Versiones : Latina [prima pars] : I. B. Chabot, ib. Lovanii 1937. -
Gallica : [prima pars, de Rahmani] F. Nau, ROC 12 (1907) 429-41 ; 13
(1908) 90-9, 436-43. - anglica [non completa] : A. S. Tritton - H. A. R.
Gibb, first and second Crusade from a anonymus syriac Chronicle, Journ.
JRAS (1933) 69-101, 273-306.
Studia : Baumstark, 302.
PARS QUINTA
SCRIPTORES SYRI EPOCHAE POSTPATRISTICAE.
VERSIONES
Caput I.
SCRIPTORES NESTORIANI
EPOCHAE POSTPATRISTICAE
Breviter in hac parte illos scriptores recensemus qui etsi
extra aevum patristicum floruerint tamen scripta composuerunt
quae momentum retrospectivum pro ipsa epocha patristica habent.
Hac de causa eos solum auctores et ea dumtaxat eorum opera lau-
dabimus quae hoc momentum retrospectivum prae se ferunt.
§ 151. Timotheus I Katholikos.
Monastica vita initiatus et deinde ep. Beth Baggas, tandem
consecratus est Katholikos an. 780 et obiit 9-1-823. Favore gaudens
kaliphamm propagavit Ecclesiam nestorianam per Indiam, Turke-
stan, Sinam et Yemen et 4 novas provincias ecclesiasticas erexit,
quarum unam in Armenia alteram in Syria. In synodis ann. 790-1
et 804 nestorianae doctrinae observantiam promovit.
Plures canones promulgati sunt sive a synodis quibus T.
praeerat sive ab ipso Katholiko. Qui etiam circa 200 epistulas
scripsit et disputationem de religione coram kalipha al-Mahdi
tenuit. De aliis etiam T. scriptis fontes referunt, quae tamen
p erierunt.
Ed. : canonum : A. Mai, Script, veter. Nova Coll. 4, 26. - O Braun
OC 2 (1902) 283-311. - J. B. Chabot, Syn. Orient. 599-608.
Ed. epist. : O. Braun, CSCHO, Lovanii 1914. - vers. lat. ib. 1915.
Ed. disputat: A. Mingana, Woodbrooke Stud. II, 3 [cum vers. angl.].
- vers. arab. : L. Cheikho, Al-Machriq 19 (1921) 359-74, 408-18.
Stadia : A. Braun, OC 1 (1901) 138-52. - H. Labourt, De T. I
Nestorianorum patriarcha, Parisiis 1903. - Baumstark 217-18. - G. Fur-
lani, Gli impedimenta matrimonii secondo il patriarca nestoriano T I
Rend. Ace. Line. 5, 19 (1920) 261-72. - R. J. Bidawid, Les lettres du pa-
tnarche nestorien T. I, Etude critique avec en appendice la Lettre de T. I
aux moines du Couvent de Mar Maron, Citta del Vaticano 1956 (Studi e
Testi 187). .
T
202 V PARS - CAPUT I : SCRIPTORES NESTORIANI EPOCHAE POSTPATRISTICAE
§ 152. Iso' (lesus) Bar Nun, Katholikos.
Per aliquod tempus docuit in schola Seleuciae et deinde
monasticam vitam in monte Izla degit. Favore aulae kaliphalis
ordinatus est an. 823 Katholikos et obiit 1-4-828.
Praeter epistulas ineditas de re liturgica conservantur ex eius
seriptis Quaestiones de textu S. Scripturae (ineditae in ms. Cam-
bridge Add 2017) et « Canones et leges » 133 articulis constantes.
Ed. : E. Sachau, Syrische Rechtsbiicher 2, 119-47.
Studia : Assemani, BO 3, 165-6. - E. Sachau, op. cit. XXI-XXIII. -
Baumstark 219-20.
§ 153. Theodoras Bar Koni (Kewani).
Non confundendus cum homonymo saec. IX exeuntis, floruit
sub fine saec. VIII ut magister, et fratri suo loanni librum Scholio-
rum dedicavit. Hoc autem opus, 1 1 sermonibus seu memre constans,
eruditione sua praeclarissimum est et continet magni pretii noti-
tias de coaevis religionibus necnon speculatiohes de rebus theolo-
gicis, grammaticis et philosophicis.
Ed.: A. Scher, CSCHO pars I, Lovanii 1910; pars' II, ibid. 1912
[sine versione, proh dolor!]. - vers. germ, fragm. e 1-3 serm. : M. Levin,
Die Scholien des Th. b. K. zur Patriarchen-Geschichte, Berlin 1905. -
vers. gall, fere integri serm. 9 : H. Pognon, Inscriptions mandaites des
coupes de Khouabir, Paris 1899, pp. 105-38.
Studia : Th. Noldeke, B. Chone iiber Homer, Hesiod und Orpheus,
ZDMG 53 (1899) 501-7. - Ch. Clermont Ganneau, Empedocle, les Mani-
cheens et les Cathares, JA 9, 15 (1900) 179-86. - V. M. Kugener apud F.
Cumont, La cosmogonie manicheenne d'apres Th. b. K. ,Bruxelles 1908. -
A. Baumstark, Griechische Philosophen und ihre Lehren in syr. ITberlie-
ferung, OC 5 (1905) 1-25. - G. Furlani, La filosofia nel Libro degli Scoli
di T. b. Kewanay, Giorn. Soc. Asiat. Ital. 1 (1926) 250-96. - Idem, T.
b. K. sull'adorazione greca e romana dell'aquila, Stud, e Materiali Stor.
Rel. 7 (1931) 21-23. - E. Benveniste, Le temoignage de Th. b. K. sur le
zoroastrisme, Le Monde Orient. 21 (1932) 170-215.
§ 154. Thomas Metropolita Margae.
Fuit frater Katholici Theodosii et secretarius Abrahami II.
Prius monasticam vitam egerat in conventu Beth 'Abe. Ante me-
dium saec. IX electus est ad metropolim M. in Beth Garmai.
§ 156. iso'dad e merw
203
Paulo antea composuit sub titulo « Liber Superiorum » historiam
monachorum conventus Beth 'Abe ita ut 6 priores sermones de
origine monasterii Izlae mediante Abrahamo Kaskarensi tractent,
dum ultimus sermo refert etiam de monasterio Birta in Beth Gar-
mai posito. Patet momentum huius operis pro historia monachismi
apud nestorianos.
Ed. : P. Bedjan, Liber Superiorum seu historia monasteriorum aucto-
re Th. ep. Margensi, Paris 1901. - E. A. Wallis Budge, The Book of Go-
vernors, 2 voll., London 1893 [cum vers. angl.].
Studia : Baumstark 233-4.
§ 155. Iso' Denah e Basra.
Composuit post an. 849-50 sub titulo « Liber Castitatis » histo-
riam monachismi apud syros orientales in qua praecipuos funda-
tores monasteriorum, scriptores asceticos et celebriores eremitas
recenset. Inde eius momentum ad patrologiam. Periit Historia
Ecclesiastica ab. I. composita.
Ed. : J. B. Chabot, Melanges d'archeologie et d'histoire 16 (1896)
225-91 [cum vers. gall.]. - P. Bedjan, Liber Superiorum 437-517.
Studia : Baumstark 234.
§ 156. Iso'dad e Merw.
Fuit episcopus sedis Hedatta in Mesopotamia et floruit
saec. IX. Composuit commentarios in Vetus et N. Testamentum
qui in exegesi Henanae inspirati videntur. Hoc opus praestat turn
ad textum Scripturae melius illustrandum turn ad exegesim ne-
storianam epochae patristicae quasi in synthesi cognoscendam.
Editiones : introductionis in V. Test. : J. M. Voste, Bi 26 (1945)
182-202 [cum vers, latina]. - partialis V. T. : G. Diettrich, I. Stellung in
der Auslegungsgeschichte des A. Testaments und seinen Commentaren
zu Hosea, Joel, Jona, Sacharja 9-14 und einigen angehangten Psalmen
veranschaulicht, Giessen 1902 [cum vers. germ.]. Genesis : C. van den
Eynde, CSCHO Lovanii 1950 [vers. gall. Lovanii 1955]. - Exod. Deu-
ter. : Idem, CSCHO Lovanii 1958 [cum vers, gall.] - Job : J. Schlie-
bitz, Giessen 1907 [cum vers. germ.]. - De Cantico Cantic. : S. Euringer,
OC 3, 7 (1932) 49-74 [cum vers. germ.]. - N. Testamentum : M. D. Gibson,
The Commentaries of I. of M... Cambridge 1911-13, Horae Semiticae
5-7, 10.
Studia : A. Baumstark, Griechische und hebr. Bibelzitate in der
Pentateucherkliirung I. v. M., OC 1 (1901) 1-19. - J. M. Voste, Mar
204 V PARS - CAPUT I: SCRIPTORES NESTORIANI EPOCHAE POSTPATRISTICAE
§ 159. 'ABDISO' BAR BERIKA SEU EBEDJESU SOBENSIS
205
I de M. sur les psaumes, Bi 25 (1944) 261-96. - Idem, La table ethnogra-
phique de Gen. X d'apres Mar I. de M., Mus. 59 (1946) 319-32. - Idem,
La benediction de Jacob d'apres Mar I. d. M., Bi. 29 (1948) 1-30. - Idem,
Les oracles de Balaam d'apres Mar I. d. M., Bi. 29 (1948) 169-94. - Idem,
Le Proto-evangile selon l'exegese de Mar. I. d. M. Bi. 29 (1948) 313-20. -
Idem, Le Prophete promis par Mo'ise d'apres Mar I. d. M., Bi. 30 (1949)
1-9.
§ 157. Elias Bar Sinaja.
Auctor nestorianus, natus an. 975, monachus, ep. Beth Nu-
hadra et ab an. 1002 Nisibi obiit post an. 1049.
Ex eius patrimonio litterario solummodo haec recensemus
quae pro epocha patristica utilia sunt. « Chronographia » quae ad
an. 1018 pervenit duplicem habet partem : in prima ad modum
chronicae facta praecipua, adductis etiam fontibus praecedentibus,
referuntur. Altera pars abundat tabulis chronologicis. Opus
scriptum est Unguis syriaca et arabica.
Ed. : E. W. Brooks, CSCHO, Lovanii 1909-10. - vers. lat. ib. 1910.
Ed. grammat. : R. J. Gottheil, A Treatise on syriac Grammar by
Mar (j) E. of Sobha, 1887. - lexici : Thomas a Novaria, Thesaurus ara-
bico-syro-latinus, Romae 1636.
Studio, : P. de Lagarde, Praetermissorum libri duo, Gottingen 1879,
pp. 1-89. - A. Merx, Historia artis gramm. apud syros pp. 112-24. - Baum-
stark 287-8. - E. Karim Deixy, La theologie d'E. b. S. Etude et traduc-
tion de ses Entretiens, Rome 1957.
§ 158. Lexica ab Iso' Bar 'Ali
et ab Abu-1-IJasan Bar Bahlul composita.
Inter nestorianos hi duo medici fere eodem tempore florue-
runt. Bar 'Ali enim, ophtalmologus, obiit 28-111-1001. Bar Bahlul
vero Awanae in dioecesi Tirhan natus vixit secunda medietate
saec. X.
Lexicon a Bar 'Ali compositum et diacono Abrahamo dica-
tum ab hoc posterius adiunctis completum est.
Ed. : prima pars : G. Hoffmann, Syrisch-arabische Glossen, Kiel
1874. - secunda pars : R. Gottheil, The syr. arab. Glosses of J. b. 'A.
Part II ed. from the mss in Oxford, London, Pans, Leyden and Rome,
Rome 1901.
Lexicon cuius auctor Bar Bahlul, praestat interpretatione
vocabulorum graecorum maxime e technicis scientiis desumptorum
et citatione fontium. Hoc praesertim lexicon in usu fuit omnium
syrorum etiam occidentalium necnon maronitarum. Facta est
etiam conflatio duorum lexicorum.
Ed. : R. Duval, Lexicon syriacum auctore Hassan Bar Bahlul, Parisiis
1886-1903.
Studia : W. Gesenius, De Bar Alio et Bar Bahlulo commentatio,
Leipzig 1834. - A. Rahlfs, Gottinger Gel. Anzeigen 1893, pp. 960-1010.
- Baumstark 241-2.
§ 159. 'Abdiso' Bar Berika seu Ebedjesu Sobensis.
Celeber scriptor nestorianus. Inde ab an. 1290 ep. §obae
(='Nisibis) obiit an. 1318. Ipse est auctor Nomocanonis, compila-
tionis nempe in duobus tomis canonum synodalium, et Catalogi
scriptorum nestorianorum versibus dodecasyllabis compositi qui
ad patrologiam nestorianam eximium pretium habet et « Libri de
Margarita circa veritatem fidei », in quo nestoriana theologia in
forma symboli compendiatur.
Ed. nomocanonis : A. Mai, Scriptorum veter. nova collectio 10, 317-
66. - vers. lat. : J. M. Voste, Ordo Iudiciorum Ecclesiasticorum compositus
a Mar A. metr. Nisibis ; latine interpretatus est, notis illustravit. I, 5,
Codificazione can. or. Fonti Ser. 2, fasc. 15. - Caldei. Diritto antico II,
Citta del Vatioano 1940. - Catalogi : Abraham Echellensis, Romae
1658. - Assemani BO, 3, 325-61 [cum vers. lat.}. - vers. angl. : G. P. Bad-
ger, The Nestorians and their Rituals 2, 361-79. - Libri de margar.: A.
Mai, Script. Vet. Nova Coll. 10, 2, pp. 317-66 [cum vers, lat] - vers,
angl.: Badger, ibid. 2, 380-422.
Studia : Baumstark, 323-25.
Caput II.
SCRIPTORES JACOBITAE EPOCHAE POSTPATRISTICAE
§ 160. Dionysius e Telimahre Patriarchs iacobita.
Ordinatus est an. 818 et obiit 22-VIII-845. Prius monachus
fuerat in Qennesrin. Partem habuit in litibus internis cum schisma-
ticis jacobitis dum fere per totam vitam favore kalipharum gavi-
sus est.
D. composuit egregiam Historiam quae duabus partibus et
16 libris constabat et facta inter annos 582 et 842 narrabat. Solum
exigua fragmenta per directum tramitem nota sunt, edita in As-
semani, BO 2, 72-7. Sed magna pars operis transcripta est ab
anonymo chronico an. 1234 (vid. § 150). Aliae citationes inve-
niuntur in Historia Ecclesiastica Michaelis I (vid. § 162).
Studio, : Baumstark 275-6. - R. Abkamowski, D. von T., jakobitischer
Patriarch von 818-45, Leipzig 1940.
§ 161. Dionysius Bar Salibi.
Fuit episcopus Amidae et obiit an. 1171. Hie celeber auctor
jacobita plura opera composuit. Thema patristicum agitur in Com-
mentario in Centurias Evagrii (ined. ms. Berlin 186 ; solum exigua
pars editur in Catal. Sachau pp. 605-6) et in scripto « e canonibus
Apostolorum et sanctorum Patrum » in quo poenitentiales normae
dantur (ined. ms. Paris 224; Anc. Fonds 141).
Studio : Baumstark 295-98. - A. Vaschalde, ed. Commentarii in
Evangelium, CSCHO, Lovanii 1931, 1940 [vers. lat. 1933, 1939]. - I.
Ephraem I, vers. arab. Commentarii in Isaiam, MBS IV, 257-64 (1937) ;
V 61-71. - A. Mingana, The Work of D. B. against the Armenians, Bull.
John Ryland's Libr. 15 (1931) 489-599 = Woodbrooke Studies IV (cum
vers. angl.]. - P. P. Essabalian [vers. arm. eiusdem operis], Handes Am-
sorya 52 (1938) 89-101, 185-97. - A. Mingana, Barsalibis Treatise against
the" Melchites, Woodbrooke Studies I, 17-95 [cum vers. angl.].
§ 163. GREGORIUS ABTJ-L-FARAG, BARHEBRAEUS
207
162. Michael I (+ 1199) Patriarcha jacobita.
Auctor Historiae Ecclesiasticae quae constat 21 libris et res
gestas usque ad an. 1194-5 narrat. Ms. syriaco Edessae usus est
J. B. Chabot ad suam editionem. Exstabat apud nos prius versio
retractata armenica. Nota est etiam vetus versio arabica.
Michael in suo eruditissimo opere sequitur methodum Eu-
sebii et multa antiqua documenta et chronica usurpat et saepe ad
verbum fere transcribit; quare ad totam historiam syrorum maxime
occidentalium valde singularis est momenti.
Editio : J. B. Chabot, Chr. de Michel le Syrien Patr. Jacobite d'An-
tioche, editee pour la premiere fois et traduite en francais, 3 volumina,
Paris 1900-10.
Versiones : antiqua armenica : Jerusalem, 1870-71, versa a V. Lan-
Glois, Chronique de Michel le Grand... [Venetiis 1868]. - Antiqua ara-
bica : Ms. Brit. Mus. Or. 4402. - gallica : J. B. Chabot, op. cit.
Studia : F. Haase, Die armenische Rezension der syr. Chr. Michaels
des Grossen, OC 2, 5 (1915) 60-82 ; 271-84. - Baumstark, 300. - A. Klit-
SCHIAN, Armenicus codex Chronicae Michaelis Syri ex an. 1248 [armenice],
Handes Amsorya 40 (1926) 356-69. - J. B. Chabot, Note sur un passage
de la « Chronique de Michel le Syrien » relatif aux Maronites, Comptes
Rendus de l'Acad. d. Inscr. et de Belles L. 1940, pp. 68-72.
163. Gregorius Abu-1-Fara§, Barhebraeus.
Natus in Melitene an. 1225-6, nominatus Maphrianus an.
1264, obiit an. 1286. Valde eruditus et omni scientia praeditus, in
se indigenam traditionem syriacam jacobiticam cum cultura isla-
mica et cum scholastica occidentali coniunxit.
Ex copiosissimis eius scriptis haec pro patrologia recensere
iuvat. « Liber Candelabri Sanctuarii » continet quasi in synthesi
theologiam jacobiticam non sine immixtione philosophiae et pro-
fanae scientiae.
Ed. partialis : F. Nau, PO 13, 252-
Graffin, PO 27 [cum vers. gall.].
J. Bakos, PO 22 et 24. - F.
Nomocanon seu « Liber Legum » est codex qui in 40 capitibus
compilat omnes canones vigentes in iure ecclesiastico et civili et
poenali.
Ed. : P. Bedjan, Barhebraei Nomocanon, Paris 1898. - vers. lat. : J. A.
Assemani apud A. Mai, Script. Veter. Nova Collect. 10, 3-268.
208
V PARS - CAPUT II : SCRIPTOEES JACOBITAE EPOCHAE POSTPATRISTICAE
« Liber Ethicon » et in forma breviore pro ascetis « Liber co-
lumbae », qui continet etiam sententias veterum Patrum.
Ed. : P. Bedjan, Liber Ethicon seu moralia, Paris 1898. - G Car-
dahi, Abulfaragi... Liber columbae, Romae 1898. - vers. angl. : A. J Wen-
sinck, B. H. 's Book of the Dove together with some chapters from his
Ethikon, Leyden 1919.
163. GREGORIUS ABU-L-FARAG, BARHEBRAEUS
209
nographie des B. H., Or. Lit. Zeit. 37 (1934) 273-83. - J. Bakos, Psycholo-
gie de G. A. dit B. H. d'apres la huitieme base de l'ouvrage Le Candelabre
des Sanctuaires, Leiden 1948 [text, syr. et vers. gall.]. - A. Torbey,
Les preuves de l'existence des anges d'apres le traite de G. B. H. sur les
anges, OC 39 (1955) 119-34. - J. Hobeica, Liber Columbae B. H. [ara-
bice], AMVIachriq 50 (1956) 17-69.
« Chronographia » ad ultimum vitae annum perducta est,
praeclarum opus quod comprehendit et Historiam mundi et Hi-
storiam Ecclesiasticam. Recenset vero turn facta praecipua Veteris
Testamenti turn eventus Ecclesiae primitivae, Ecclesiae jacobiticae
et nestorianae. Bar Hebraeus perficit Historiam Ecclesiasticam
Michaelis I quam tamen valde copiose usurpat.
Ed. P. J. Bruns-G. G. Kirsch, Bar Hebraei Chronicon syriacum
e codd. Bodleianis... 2 voll. Leipzig, 1789 - P. Bedjan B. H Chro-
nicon syriacum... Paris 1890 - J. B. Abbeloos-TIi. Lamy, Chronicon
ecclesiasticum... 2 voll, Lovanii 1872, 1877 [.cum vers, lat.] - vers
arab. P. I. Armale, Al-Machriq 43 (1949); 4§ (1952); 47 (1953)- 48
(1954); 50 (1950) - vers, angl.: E. A. Wallis, The Chronography of
B. H. being the first part of his political History of the World 2 voll
Oxford 1932.
Studio : Baumstark 313-20 [cum copiosa bibl.]. - [bibl. posterior] :
L. Cheikho, Une version arabe des Recits Plaisants de B. H. ,A1-Machriq
20 (1922) 709 ss. 767 ss. - W. F. Carr, G.A.F. commonly called B. H. :
Commentary on the Gospels from the Horreum Mysteriorum, London
1925. - F. S. Marsh, The Book which is called The Book of the Holy
Hierotheos with Extracts from the Prolegomena and Commentary of
Theodosios of Antioch and from the « Book of Excerpts » and other Works
of Gregory B. H. , London-Oxford 1927. - G. Furlani, Die Physiognomik
des B. H. in syrischer Sprache, Zeitsch. f. Semitistik 7 (1929) 1-16. - Idem,
La psicologia di Barhebreo secondo il libro « La crema della sapienza »'
RSO 13 (1931) 24-52. - M. Sprengling - W. C. Graham, B. H. Scholia
on the Old Testament (Genesis- II Samuel), Chicago 1931. - G. Fur-
lani, B. H. sull'anima razionale, Orientalia 1 (1932) 1-23, 97-115. - H. F
Janssens, B. H. Book of the pupils of the eye, Oxford 1932. - H. Koffler,'
Die Lehre des B. H. von der Auferstehung der Leiber, Rom 1932, Or!
Christ. 81. - G. Furlani, Avicenna, B.- H., Cartesio, RSO 14 (1933)
21-30. - Idem, Di tre scritti in lingua siriaca di B. H. sull'anima, RSO 14
(1933) 284-308. - Idem, La demonologia di B. H., RSO 16 (1935) 375-87.
- H. F. Janssens, L'Entretien de la Sagesse (Introduction aux oeuvres
philosophiques de B. H.), Bibl. de la Fac. de Philos. et Lettres de l'Univ.
de Liege, torn 75 (1937) .- J. Bakos, Die Einleitung zur Psychologie des
B. H. lm achten Fundamente seines Buches, der « Leuchte des Heilig-
tums », Archiv Orientalni 10 (1938) 121-27. - I. E. Barsaum, (Vers. arab.
de « L'Entretien de la Sagesse »] Horns 1940. - E. Honigmann, Zur Chro-
^^^^mmmMmwim*
■■■
208
V PARS - CAPUT II : SCRIPTORES JACOBITAE EPOCHAE POSTPATRISTICAE
« Liber Ethicon » et in forma breviore pro ascetis « Liber co-
iumbae », qui continet etiam sententias veterum Patrum.
Ed: P. Bedjan, Liber Ethicon seu moralia, Paris 1898 - G Car
dahi, Abulfaragi... Liber columbae, Romae 1898. - vers ansl '• A T Wro
« Chronographs » ad ultimum vitae annum perducta est
praeclarum opus quod comprehendit et Historiam mundi et Hi-
storiam Ecclesiasticam. Recenset vero turn facta praecipua Veteris
iestamenti turn eventus Ecclesiae primitivae, Ecclesiae jacobiticae
et : nestonanae. Bar Hebraeus perficit Historiam Ecclesiasticam
Micnaehs I quam tamen valde copiose usurpat.
ff'^-i-- BRUNS " G - °- KlRSCH ' Bar Hebraei Chronicon syriacum
e codd. Bodleiams... 2 voll. Leipzig, 1789 - P. Bedjan B H CW
mccm syriacum.. Paris 1890 - J. B. Abbeloos-Tt, Lamy, Chronicon
ecclesiasticum... 2 voll, Lovanii 1872, 1877 [cum vers, lat.} - ^
H9541 7n ^ LE ' A1 " Mach ^ 43 (^49); 4 (1952); 47 (1953); 48
(1954) 50 (1950) - vers, angl.: E. A. Wallis, The Chronograph^ of
Oxford I""! *"* ° f ^ P ° lltical HistMy ° f the ™ d > 2 ™ 1L
L rf!fl : T B T AUMSTARK 313 ; 20 [ cum «>Piosa bibl.]. - [bibl. posterior] :
20 S™ vT " «abe des Recits Plaisants de B. H. ,A1-Machriq
20 (1922) 709 ss. 767 ss. - W. F. Carr, GA.F. commonly called B H
Commentary on the Gospels from the Horreum Mysteriorum, London
1925 - F. S. Marsh, The Book which is called The Book of the Holy
Hierotheos with Extracts from the Prolegomena and Commentary of
Theodosios of Antioch and from the « Book of Excerpts » and other Works
des B re H ry n ', L ° n cf ° n f Xf0 . rd 192? - " G " FUELANI ' Die Physiognomik
des B. H in synscher Sprache, Zeitsch. f. Semitistik 7 (1929) 1-16 - Idem
RSoTs 1mn dl w B ? eb r « econdo U libro * La crema della sa P ienza »'
on?he Old T ♦ " ^ SprENGLING " W - C. Graham, B. H. Scholia
iLrR i T f,f ament (Genesis -II Samuel), Chicago 1931. - G. Fur-
lani, B. H. sull anima razionale, Orientalia 1 (1932) 1-23 97-115 HF
Janssens, B H. Book of the pupils of the eye, Oxford 1932. - H Koffler'
Die Lehre des B. H. von der Auferstehung der Leiber, Rom 1932, Or'
01 ?n rJ ' G ". FuRLANI ' Avicenna, B. H., Cartesio, RSO 14 (1933)
S -Jr^i \T SC T itti J n KngUa Siriaca di B - H - sull'anima, RSO 14
tj rT t " ' La dem °nologia di B. H., RSO 16 (1935) 375-87
nkn F \ jANSSE f ' ■ L'Entretien de la Sagesse (Introduction aux oeuvres
phi osophiques de B H ), Bibl. de la Fac. de Philos. et Lettres de 1'Univ.
de Liege, torn 75 (1937) .- J. Bakos, Die Einleitung zur Psychologie des
7,'rrT\ T I ^ Fun damente seines Buches, der « Leuchte des Heilig-
tums » Archiv Orientals 10 (1938) 121-27. - I. E. Barsaum, [vers, arab
de « L Entretien de la Sagesse »] Horns 1940. - E. Honigmann, Zur Chro-
§ 163. GREGORIUS ABD-L-FARAG, BARHEBRAEUS
209
nographie des B. H., Or. Lit. Zeit. 37 (1934) 273-83. - J. Bakos, Psycholo-
gie de G. A. dit B. H. d'apres la huitieme base de 1'ouvrage Le Candelabre
des Sanctuaires, Leiden 1948 [text, syr. et vers. gall.]. - A. Torbey,
Les preuves de l'existence des anges d'apres le traite de G. B. H. sur les
anges, OC 39 (1955) 119-34. - J. Hobeica, Liber Columbae B. H. [ara-
bice], AWYIachriq 50 (1956) 17-69.
Caput III
VERSIONES SACRAE SCRIPTURAE
§ 164. Vetus Testamentum.
Pesitta
Appellate p. seu « simplex » — in antithesi ad « hexaplarem »
saec. VII — versio Veteris Testamenti directe ex hebraico con-
fecta quae initio comprehendebat libros Canonis massoretici
(exceptis Chr., Esdr., Neh. et Esth.) et quae in communi usu fuit
apud syros christianos quoadusque inde a saec. VII, paulatim
etiam « hexaplaris » usurpata est. Non una est opinio circa originem
p.utrum a iudaeis an a christianis facta sit. Probabilior videtur
origo iudaica et quidem circa initia aerae christianae. Agnoscitur
influxus Targumi Onkelos in p. Non omnes libri una manu versi
sunt. Antiquissimus videtur Pentateuchus, forsan in Adiabene
translatus. Saec. Ill antiquissima p. completa est sub aliquo in-
fluxu LXX versionis, ut videtur. Libri absentes translati sunt,
alii vero, Esd. 1 (3) Mac. 3 et 4 e graeco versi.
Mss. antiquissima continent versionem p. inter quae eminent
Ambrosianum B 21 saec. VI quod continet fere totum V. T. et
aliqua apocrypha [deest solum Tobias] et Brit. Mus. Add. 14425
[Pentateuchus] an. 463-4.
Ed. Photolythograph. codicis Ambrosiani: A. M. Ceriani Mon '
sacr et profana... 5, 1, Mediolani 1868. - vers. lat. : Idem, ibidem 1, 2'
Mediolam 1866.
1 oc- 1 £ '^ Pe§itta : R G ' SlONITA in Polyglotta Parisiensi an. 1645. - Urmiae
1852. -PP. Domimcani, Mossoul 1887-91 (reimpressa Beryti 1951).
_ _ Studta : A. M. Ceriani, Le edizioni e i manoscritti delle versioni
sinache del Vecchio Testamento, Milano 1869. - Baumstark 18-19 23-25
- Idem, Der armenische Paralleltext, Sein Verhaltnis zum syrischen der
i J . und seme Bedeutung fur die LXX-Forschung, OC 12-14 (1925) 180-
n 3 i, 3 ^^ (19 -l 7) 1S8 " 69 ' 319 " 33 > 3 ' 2 ( 1927 > 146 - S 9- - L. Haeffeli,
Uie F. des Alten Testaments mit Riicksicht auf ihre textkritische Bearbei-
^ " n u d 1T Heraus S abe > Munster 1927 [cum copiosa bibl.]. - A. Allgeier,
Cod. Philhpps 1388 in Berlin und seine Bedeutung fur die Geschichte
§ 165. NOVUM TESTAMENTUM
211
der P., OC 3, 7 (1932) 1-15. - A. Baumstark, Das Problem der Bibelzitate
in der syr. Ubersetzungsliteratur, OC 3, 8 (1933) 208-25. - C. Moss, The
P. version of Ezra, Mus. 46 (1933) 55-110. - C. Peeters, Targum und
Praevulgata des Pentateuchs, OC 3, 9 (1934) 49-54. - N. Pigulevskaja,
Fragments syro-palestiniens despsaumes CXXIII-IV, Rev. Bibl. 43 (1934)
519-27. - M. Rajji, Le psautier syr. de la P. Edition de Qozhayya et 1' edi-
tion de Cambridge, Al-Machriq 32 (1934) 337-62 [arabice]. - C. Peters,
P. und Targumim des Pentateuchs. Mus. 48 (1935) 1-54. - Idem, P. -Psalter
und Psalmen-targum, Mus. 52 (1939) 275-96. - F. Zimmermann, The
Text of Psalms in the P., JTS 41 (1940) 44-46. - C. Peters, Zur Herkunft
der P. des ersten Samuel-Buches, Bi. 22 (1941) 25-34. - E. R. Rowlands, In-
ner- Syriac Corruptions in the Book of Psalms, JTS 42 (1941) 65-7. -
J. M. Voste, Sur les titres des psaumes dans la P. surtout d'apres la re-
cension orientale, Bi 25 (1944) 210-25. - W. D. McHardy, Ben-Zeeb's
Edition of the P. Text of Ecclesiasticus, ZATW 61 (1945 - 48) 193-4. -
J. M. Voste, La P. de Mossoul et la revision catholique des anciennes
versions orientales de la Bible, Misc. Giov. Mercati I, Vaticano 1946, 59-
94. - R. M. Tonneau, Texte syriaque de la Genese, l'Hexaemeron, Mus.
59 (1946) 333-44. - J. M. Voste, Projet d'une edition critico-ecclesiastique
de la P. sous Leon XIII, Bi. 28 (1947) 281-86. - W. D. Mchardy, The
P. Text of Daniel XL 4, JTS 49 (1948) 56-7. - D. M. Enclert, The P.
of Second Samuel, Philadelphia 1949. - H. Schneider, Wenig beachtete
Rezensionen der P., ZATW 62 (1949-50) 168-99. - A. Vogel, Studien
zum P.-Psalter, Bi. 32 (1951) 32-56, 198-231, 336-63, 481-502. - M. H.
Gottstein, Die Jesaias-Rolle im Lichte von P. und Targum, Bi. 35 (1954)
51-71. - R. Voobus, Der Einfluss der altpalastinischen Targums in der
Textgeschichte der P. des A. Testaments, Mus. 63 (1955) 215-19. - L.
Delekat, Die P. zu Jesaja zwischen Targum und Septuaginta, Bi. 38 (1957)
185-99, 321-35.
De versione "hexaplari" Veteris Testamenti egi in §§ 117,
118.
165. Novum Testamentum.
A) Evangelia.
lam diximus de « Diatessaron » seu Harmonia Evangeliorum
a Tatiano ultimis decenniis saec. II composita (cfr. § 7).
Vetus syra. Hoc opportuno titulo appellatur recentissime ilia
versio quae etiam « pesitta » — minus apte, ni fallor — vocatur,
quae videlicet transferebat singula Evangelia, ideo vocata etiam
« Evangelium damepharrese » seu separatorum. Nova studia
demonstrarunt non esse verum axioma a Burkitt prolatum, nemp e
ante Rabbulam Edessae non nisi Diatessaron post eum vero non
nisi Evangelia separata usurpata esse. Hodie constat antiquis
212
V PARS - CAPUT III : VERSIONES SACRAE SCRIPTURAE
temporibus, probabilRoma 1950
[cum vers. ital.]. - Irenaei : B. Reynders, Lexique compare du texte grec
§ 170. patres saeculi iv
219
et des versions latine, armenienne et syriaque de l'« Advers. Haer. » de
s. Irenee, CSCHO Subsidia 5-6, Louvain 1954.
Gregorii Thaumaturgi syriace conservantur « Ad Tatianum de
anima », opus dubium, « Ad Theopompum de passibilitate et im-
passibilitate Dei », graece amissum, « Ad Evagrium de divinitate »
quod forsan iniuste ponitur sub nomine Nysseni et titulo « De
consubstantialitate ».
Citationes conservantur syriace processus contra Paulum
Samosatenum et Hyppoliti romani. In recentissimo codice iacet
epist. Julii Africani ad Aristidem (ms. Urm. 12).
Editiones: de anima: G. Furlani, Journ. Amer. Or. Soc. 35 (1915)
297-317. - de passibilitate et de divinitate : P. de Lagarde, Anal. syr. 43-
64. - Pauli Sam. : H. de Riedmatten, Les actes du proces de P. d. S.,
Fribourg 1952. - Hypp. rom. : J. Gwynn, Hermathena 6, 397-418 ; 7,
137-50. - P. de Lagarde, An. syr. 79-83, 87-91.
§ 170. Patres saeculi IV
Eustathii Antiocheni non nisi exiguae citationes versae sunt.
Gregorii Nazianzeni perstant versiones epistularum, 17 sermo-
num et poematum aliquorum, quae adhuc ineditae latent.
Basilii Magni antiquae versiones servantur (ineditae !) trac-
tatus « de Spiritu Sancto », Regularum, homiliarum in Hexaemeron,
fragmentorum operis « adversus Eunomium », aliquarum epistu-
larum, homiliarum de re morali, sermonis de legendis libris ethnico-
rum. Spuria oratio « de virginitate » videtur syriacam habuisse
originem.
Editio : Eustathii : M. Spanneut, Recherches sur les ecrits d'E,
d'A., avec une edition des fragments dogmatiques et exegetiques Lille
1948. - Pro ms. quae inedita continent cfr. Baumstark 77-78.
Studia: A. Voobus, Syrische Herkunft der Pseudo-Basilianischen
Homilie uber die Jungfraulichkeit, OC 40 (1956) 69-78.
Gregorii Nysseni fere omnia antiquitus versa sunt ; quorum
conservantur (inedita !) commentarium in Cant. Cantic, in Bea-
titu dines, in Orationem Dominicam, tractatus « de opificio hominis »,
fragmenta « apologetici in Hexaemeron » et dialogi « de anima et
resurrectione », homilia funebris in Meletium, in Gregorium
Thaumaturgum, « oratio magna catechetica », ad Eustathium et
220 V PARS - CAP. IV: VERSIONES PATRUM GRAECOSUM EPOCHA ORTHODOXA
ad Ablabium tractatus theologici, antirrheticus adv. Apoliinarem,
fragmenta operis « de virginitate» et quaedam vestigia librorum
adv. Eunomium.
Editio: horn. 1, de or. dom. : P. Zingerle, Monum. syr. 1, 111-16.
- pro ineditis cfr. mss. apud Baumstark 79.
Amphilochii Iconiensis perstat homilia apocrypha in elogium
s. Basilii et genuina in loan. 14,28. Restant pariter fragmenta ho-
miliarum mystagogicarum 5. Cyrilli Hierosolymitani, quae ibi
etiam ep. loanni tribuuntur. Yersio habetur operis S. Epiphanii
« De ponderibus et mensuris », necnon homilia Theophili Alexan-
dria de monte Coscam. A monophysitis compilatum est florile-
gium dogmaticum ex operibus Diodori Tarsi, quod, ut dicitur,
interpretatus est Ma na.
Editiones : Amphil. in Bas. : P. Bedjan, AMS 6, 297-335. - vers,
germ. : K. v. Zettersteen, OC 3, 9 (1934) 67-98. - Amph. in loan, 14, 28 :
C. Moss, Mus. 43 (1930) 317-65. - Cyrilli Hier. : W. J. Swaans, A propos
des « Catecheses Mystagogiques » attribuees a C. d. J., Mus. 55 (1942)
1-43. - Epiphan : J. E. Dean, Chicago 1934. - Theoph. : M. Guidi, Rend.
Ace. Line. 26 (1917) 381-469 ; 30 (1921) 217-37, 274-309. - Diodori :
M. Briere, ROC 30 (1946) 231-84 [cum vers. gall.]. - R. Abramowski,
Der theologische Nachlass des D.v.T., ZNTW 42 (1949) 19-69.
Studia : M. Richard, Les ecrits de Theophile d'Alexandrie, Mus. 52
(1939) 33-50. - R. Abramowski, Das Symbol des Amphilochius, ZNTW
29 (1930) 129-35. - Idem, Untersuchungen zu Diodor v. Tarsus, ZNTW
30 (1931) 234-62.
In epocha orthodoxa versiones factae sunt Athanasii, cuius
restant « Vita S. Antonii », epistulae ad Epictetum, ad Adelphium
(inedita), « De Incarnatione Verbi » (ineditum) apocryphi « 1
liber contra Apollinarium » et « epistulae paschales » quae graece
incompletae sunt. Nota est etiam epist. Athanasii secus amissa.
Editiones: Vitae s. Ant. : P. Bedjan, 5, 1-120. - ep. ad Epict. : P.
Bedjan, Le livre d'Heraclide de Damas, Paris-Leipzig 1910, appendix
- pseudo-athan, ad Apoll. : C. Moss, OCP 4 (1938) 65-84. - epist. pasch.
W. Cureton, The festival letters of A., London 1848. - A. Mai, Nova
Patr. Bibl. 6, 1, Romae 1803 [cum vers. lat.]. - epist. Ath. tributa : J. Le-
bon, Mu. 40 (1927) 205-48; 41 (1928) 169-216. - In ed. « Athanasius-
Werke » torn. Ill, pars 1 eduntur ab H. Opitz versiones syr. : fragm. epist.
encyclicae Alexandri alexandrini (pp. 28-29), supposita « epist. synodalis
antiochena an. 325 » (36-41), Constantini edictum convocans Nicaenum
synodum (41-42) eiusdemque contra Arium (67-68). - Pro ineditis Atha-
nasii vid. Baumstark, 81-82.
§ 170. patres saeculi iv
221
Studia ■ H. Opitz, Das syrische Corpus Athanasianum, ZNTW 33
(1934) 18-30 - R. P. Casey, A syriac Corpus of Athanasian writings, JTS
35 (1934) 66-68. - J. Lebon, Alteration doctrinale de la lettre a Epict. de
s. Athanase, RHE 31 (1935) 713-62.
Chrysostomi copiosae versiones antiquitus factae sunt quarum
maxima "pars inedita iacet. Numerantur homiliae in Matth. Io. et
epist. Pauli, libri « de sacerdotio », 12 homiliae « contra anomaeos »,
una homilia catechetica, 8 horn. « contra iudaeos », libri « ad Sta-
gyrium », scriptum ab exilio, libri « de compunctione », exhortatio-
nes «ad lapsum Theodorum », probabiliter epist. ad Innocentmm 1,
aliquae homiliae festivae, inter quas non omnes graece conservan-
tur, aliquae vero sunt apocryphae.
Editiones : horn. 41 in 1 ad Cor. : P. Bedjan, S. Martyrii qui et Sah-
dona quae supersunt omnia, Paris 1902 pp. 870-1 - horn de eleemo-
syna: P. Zingerle, Monum. syr. 1, 117-23. - de humamtate Chnsti.
F Nad PO 13 114-75. - horn, in Parasceve : M. Kmosko, OC 3 (1903)
90-125.'- pseudo-chrys. de baptismo et eucharistia : IE Rahmani, 1
fasti della chiesa patr. antiochena, Roma 1920, pp. X-XII .. - «»• «£
horn, in consecr. ecclesiae : I. Aphrem I, Mag. Batr. Sir. 3 (1936) 257-66.
- Pro ineditis : Baumstark 80-81 .
Ascetarum et monachorum plura scripta translata sunt. An-
tonii conservator una epistula. Ammonii seu Ammonae 19 epistulae.
Cuidam Ammonae tribuitur Martyrium monachorum m Sinai
an 377. Sub nomine « Macarii » plura adsunt in versione syriaca
quae graece incognita sunt. Quaedam opinio ut probabile sustmet
plura ex his non a M. sed a quodam Symeone Mesopotamiae
provenire qui in his messalianismum immiscuit; quae theona non
ab omnibus admittitur. Haec scripta Macarii aegyptii genuina vel
apocrypha inedita iacent et comprehendunt 3 sermones « ad eos
qui ad doctrinam accedunt », exhortationem ad poemtentiam, 8
epistulas quarum una etiam latine prostat, 3 sermones, 6 alias epi-
stulas, quaestiones et responsa de oratione et msidus diaboh,
scriptum ad virginem consecratam. Tandem est versio dialogi
cum angelis de anima separata, graece etiam cogniti. Serapums
Thmuitensis syriace et armenice exstat epist. ad discipulos Antonii.
Editiones: epist. Antonii: F. Nau, ROC 14 (1909) ,282-97 - epist.
Ammonae : M. Kmosko, PO 10, 555-639. - F. Nau, PO 11, 391-502. -
epist. Serap. : R. Draguet, Mus. 64 (1951) 1-25. - pro ineditis cfr Baum-
stark 84-86. - B. Steidle, Antonius Magnus Eremita, Romae 1956 : ibi,
G. Garitte, Le texte grec et les versions anciennes de la vie de samt-
Antoine.
22 2 v PARS . CAP . IV . VERSI0NES pATRUM GRAEC0RUM EpoCHA 0RTH0D0XA
Evagrii Pontici copiosae sunt versiones. Hae vero syriace
adsunt quae graece desiderantur : « Antirrheticus », 2* P J S
<<Monach 1C os gnoses*, « Problems gnostica » et 67 epistulae.
Aha panter synace habentur quae saepe graece non ignorantur
t^irt her v d coenobitas>> etad vi ^ inem coS^Z
tractatus < de oratione » pnus Nilo tributus, tractatus de daemo-
mbus phrlistaeis et de Seraphim et Cherubim, « Capita gnosis!
tractatus << de perfection » et plures exhortationes P et opuSa
quae nondum sufficient! examine critico defmita sunt.
Edition* : Antirrhet., Monach. gnost., Problem gnost eoist • W
Frankenberg, Euagrius Pont., Abh. d. Ges! Wiss. cTgs t 3 ImilT'
a93 V 3?- C ° nS - : b ld 562-5.- de oratione: I. Hausherr, Or Chr t 30 ' 3 "
(1933) - vers. gall. : Idem, RAM (1934) 34-93 in 7 n r' „ '
ttva: J. Muyldermans Mus. 47 (1934) 73 106 Pro t HV ^T
Baum-stark 86-88. ' Pro lnedltls cfr.
P Or^cV- !" p^T*'^ 68 Versions s y ria ^ et armenienne d'E le
P. Or. Chnst., Roma 1931, appendix. - Idem, Le « De Oratione » d'E
le P. en synaque et en arabe OCP 5 d Q<?Q1 7 71 t ™ duone * d ii -
les Seraphins et sur les Che f rubms d'F I PA ~, h MuYLDESMA , NS ' Sur
armenienne, Mus. 59 (1946) 367-79 ^ lM """^ SynaqUe et
■ Pseudo-Ioannes Lycopolis. Sub nomine huius « anachoretae »
seu «contemplativ 1 », qui coaevus fuit Theodosio Magno, copiosa
opera de re ascetica in mss. syriacis posita sunt, quae tamen apo-
crypha _ sunt ; partim loannis Apameae. Probabiliter diversis
<<sohtarus»_nomme « loannis » opera tribuenda sunt. En scripta
1. L. adscripta et quae fere omnino inedita sunt.: epistulae ad
Hesychmm, Eubuium, Theodulum, Eutropium, Eusebium, Mar-
cianum, Leontium, ad monachum, ad monasterium reclusorum
ad fratrem « de novo mundo et de futuris promissionibus », ad Tho-
masium «de mystenis oeconomiae Christi», 2 libri de fine mundi
de compunctioneet de contemptu mundi, dialogus « de anima et
de passiombus »>, loanni Apameae adscribendus, 6 libri de spe
futurorum, de baptismo, dialog! inter fratrem et eremitam, inter
nostrum et discipulum, 22 capita, 16 quaestiones et responsa
diversae collecttones sententiarum, aliae epistulae, sermones in
Horn. 8,18 -et m aliquos locos Veteris et N. Testamenti, Tractatus
de l imitate, de homoousia, collectio definitionum in re morali et
Hturgica, pieces et beatitudines etc. Cuiusdam Mordant monachi
restant synace et inediti aliqui tractatus ascetici et contia apolli-
nansmum. r
§ 170. PATRES SAECULI IV
223
Editiones : dial, de anima : S. Dedering, Leipzig 1936. - vers. gall.
I. Hausherr, Rome 1939, Or. Chr. Analecta - epistulae : L. Grignell,
Lund 1941. -
Studia : Baumstark 89-91. - A. J. Wensinck, New Data concerning
Syr. Mystic Literatur, Med. d. K. Ak. v. W. Amsterdam 1923. - I. Haus-
herr, Aux origines de la mystique syrienne : Gregoire de Chypre ou Jean
de L., OCP 4 (1938) 497-520. - Idem, Un grand auteur spirituel retrouve :
Jean d'Apamee, OCP 15 (1948) 3-42.
Nili Ancyrani aliqua restant syriace in mss. inde a saec. IX quae
cum neque edita neque explorata sint non semper patet utrum cum
titulis graecis concordent. Sunt vero scripta « de virtuosa vita » epist.
ad Philotheum et ad monachos ignoti monaster!!, necnon 2 ad
ignotos, tractatus de virtute et de fuga mundi, de septem passioni-
bus, exhortatio, homilia ad candidatos monachatus, collectio
Apophthegmatum sub titulo « Margaritarum ».
Apophthegmata Patrum Aegypti iacent etiam in antiqua ver-
sione. Historiae Lausiacae restant capita recensionis longioris
(inedita) et etiam recensio brevior ab ' Enaniso ' transcripta.. Ex-
stant etiam 4 versiones Historiae monachorum sub nomine Hierony-
mi, Biographia Serapionis. Palladio tributa, Pachomii sic dictum
« asceticon », Hieronymi biographiae Malchi et Pauli.
Editiones : Apophthegmata : E. A. W. Budge, The Book of Paradise
301-43. - Idem, The wit and Wisdom of the Christian Fathers of Egypt.
The syrian version of the Ap. Patrum., London 1934. - F. Nau PO 4,
409-511. - E. A. W. Budge, The Paradise or garden of the holy Fathers 1,
283-316 [vers. angl.J. - Hist. Laus. recens. brevior : J. W. Mobach etc.,
Libri qui inscribitur Paradisus Patrum partes selectae, Uppsala 1851. -
E. A. W. Budge, The Book of Governors 2, London 1893, et The laugha-
ble stories, London 1896. - Hist. Monach. fragm. : F. Nau PO 11, 426-32.
- biogr. Serap. : P. Bedjan, AMS 5, 263-341. - biogr. Malchi et Pauli :
Ibid. 7, 236-51. - Budge, The Book of Paradise, 2, 279-90. - P. Bedjan,
AMS 5, 561-75. - vers. angl. : Budge, The Paradise or garden 1, 226-34,
278-81.
Studia : Baumstark 92-3.
Mard Eremitae restant inediti 8 tractatus ascetici qui et
graece noti sunt. Ignotus vero videtur tractatus de gradibus vitae
spiritualis qui syriace constat, qui tamen interdum etiam loanni
Lycopolis adscribitur,
Studia : Baumstark 91-2. - I. A. Khalife, Les traductions arabes
de M. l'E., Mel. Univ. Jos. 28 (1949-50) 115-25.
224 V PARS - CAP. IV: VERSIONES PATRUM GRAECORUM EPOCHA ORTHODOXA
171. HAGIOGRAPHICA ET IURIDICA
225
y :
mm
■III
§ 171. Hagiographica et iuridica.
Martyrologia graeca
Syriacae conservantur versiones sequentium Actorum Mar-
tyrum : Quadraginta martyrum Sebastes, SS. Cosmae et Damiani,
SS. Cypriani et Justae, S. Pantaleonis et sociorum, et, diversis
recensionibus, S. Sophiae cum filiabus Fideet Charitate, S. Babylae
antiocheni, SS. septem martyrum e Samosata, S. Agnetis romanae,
SS. Eleutherii, Anthiae et Correboris, SS. Theodori et Didymi
de Alexandria, (inedita), SS. Philemonis, Choraulae, Apollonii lec-
toris, cuiusdam praefecti et quattuor protectorum (inedita), S. Pa-
phnutii aegyptii, SS. Apollonii, Philemonis, Ariani et quattuor
protectorum (inedita), SS. Leucii, Thyrsi et Callinici, SS. Theo-
duli et Agathopi e Thessalonica, S. Theodotae prius meretricis
Philipporum, S. Theodotae et filiiorum eius e Nicaea (inedita),
S. Mammantis cappadocis, S. Phocae e Sinope (inedita), SS. Lucia-
ni et Marciani, SS. Victorini, Victoris et Nicephori, S. Mariae,
S. Crescentis (inedita), S. Dioscuri (inedita), SS. Sergii et Bacchi,
S. Petri alexandrini, S. Andromedae virginis hierosol., biographia
S. Gregorii Thaumaturgi cuius textus graecus amissus est. His
accedit Passio S. Dioscuri.
Editiones : Pro ineditis cfr. Baumstark 93-95. Cetera omnia edita
sunt a P. Bedjan, AMS, praeter sequentia. - s. Mammantis : Van den
Gheyn, Acta S. M. aramaice... Bruxelles 1890. - s. Mariae : A. Smith
Lewis, Stud. Sin. 9, 111-22. - s. Andromedae : Assemani, ASM 68-121.
- s. Dioscuri : E. Tisserant, AB 39 (1921) 333-44.
Collationes canonicae
Prima in synodo Seleuciae-Ktesiphontis an. 419-20 memorata
collectio canonica (cf. § 49) comprehendebat, praeter quosdam sup-
positos canones apostolorum, canones concilii Nicaeni et synodorum
Ancyrae, Neocaesaraeae, Gangrae, Antiochiae et Laodicaeae. Pro-
babilius haec collectio identificatur cum prima parte antiquissi-
mae collectionis apud monophysitas (ms. saec. VII) quae initio
comprehendit Canones Apostolorum, « Canones Apostolorum per
Hippolytum » [= capp. 28, 30-34, 42-46, 32 art/ 1-7 libri VIII
Constitutionum Apostolicarum], canones concilii nicaeni, constan-
tinopolitani I et localium synodorum quas prius diximus. Huic
nucleo primitivo monophysitae addunt canones ephesinos et
disciplinares canones Chalcedonis. In traditione nestoriana duae
collectiones ortae sunt, altera initio saec. VI quae solum synodales
canones complectebatur, altera saec. IX commemorata compre-
hendebat sub apocrypho titulo « Synodorum apostolorum » scrip-
turn « Doctrina apostolorum » appellatum, Canones Apostolorum
et novam recensionem canonum sub nomine Hippolyti.
Editiones : collectionis monoph. partis pseudoapostolicae: P. de La-
garde, Reliquiae iuris ecclesiastici antiquissimae syriace, Leipzig 1856. -
canonum synodalium : F. Schulthess, Die syr. Kanones der Synoden von
Nicaa bis Chalcedon, Abh. d. Ges. d. Wiss. Gott., 10, 11. - collect, nest,
[pars synod] : F. Schulthess, ibid. - pars pseudoapost. : A. Mai, Script.
Veter. nov. collect. 10, 169-90. - W. Cureton, Ancient syriac documents
24-35 [vers. angl. 166-73]. - P. de Lagarde, op. cit. 33-44. - I. E. Rahmani,
St. Syr. 6. - vers. gall. : F. Nau, Ancienne litterature canonique syriaque...
fasc. 1, Paris 1912, pp. 223-34.
Studia : Baumstark 82-83.
« Codex syriaco-romanus ». Sic vocatur collectio decretorum
ab imperatoribus Constantino, Theodosio I et Leone datorum
quae non ante an. 457 et probabilius post 470 compilata est quae-
que graece non perstat. Ante finem saec. V versa est in syriacum
et inde in armenicum, in georgianum et, nonnullis additamentis
et variationibus, in arabicum. A monophysitis tradita recensio
videtur antiquissima. E contra tres recensiones a nestorianis tra-
ditae primitivam mutant : prima enim compendiat illam, secunda
earn auget et retractat, tertia vero quae « confessori Ambrosio »
tribuitur, compendium est secundae.
Editiones : recensiones monophys. et primae nest. : H. Bruns - E.
Sachau, Syr.-romisches Rechtsbuch, Leipzig. - recens. nest, omnium :
E. Sachau, Syr. Rechtsbticher 1, 4-83 [cum vers. germ.]. - vers. lat. :
G. Furlani, Libri syr. rom. interpretationem a C. Ferrini confectam
castigavit... Fontes Iuris Romani Antejustiniani, ed. 2, pars 2, Florentiae
1940.
Studia : Baumstark 83, cum copiosa bibl. - posterior bibl. : C. A.
Nallino, Apokeryxeis e diseredazione nel « Libro Siro Romano di Di-
ritto», Rend. Ace. Line. ser. 6, vol. I, Roma 1925, pp. 709-48. -Idem,
D'alcuni passi del L. Sir. Rom. di Dir. concernenti le successioni, ibid.
774-846. - Idem, Sul libro siro-romano e sul presunto diritto siriaco, Studi
in onore di P. Bonfante, Pavia 1929, I, 203-61. - G. Galbiati, Delia for-
tuna letteraria e di una gloria orientale di S. Ambrogio, Ambrosiana, Mi-
lano 1942, pp. 45-93. - E. Volterra, Un'ipotesi intorno aU'originale greco
del libro Sir. Rom. di Dir., Rend. Ace. Naz. Line. vol. 8, Roma 1953, pp.
21-38.
Caput V.
VERSIONES POST EPOCHAM ORTHODOXAM.
§ 172. Versiones a Nestorianis factae.
lam inde ab ipso saec. V per magistros Scholae Edessae et
deinde per Nisibenos translata sunt in syriacum praecipua opera
Theodori Mopsuesteni, Nestorii et Theodoreti Cyrrhi.
Theodorus Mopsuestenus. Valuit apud nestorianos tanquam
« beatus Interpres » eiusque opera uti textus in Schola Nisibis
adhibita sunt. Porro multae restant versiones eius etiam operum
quae secus graece fere penitus perierunt. Sic habentur partim
15 libri « de Inhumanatione » a quodam Kumi versi, homiliae cate-
cheticae, Commentarius in evangelium loannis, controversia con-
tra macedonianos, fragmenta commentarii in Psalmos, in Gen., in
Paulum, quibus addenda est traductio commentarii in prophetas
minores etiam graece cogniti. -
Editiones : de inhumanat. : E. Sachau, Th. Mops, fragm. syr., Leip-
zig 1869, pp. 45-93 [vers. lat. 28-57]. - horn, catech, : A. Mingana, Wood-
brooke Studies, V-VI [cum vers. angl.]. - R. Tonneau, Studi e Testi 145,
[cum vers. gall.]. - coram, in loan. : J. M. Voste, CSCHO, Parisiis 1940
vers, lat., Lovanii 1940. - contr. c. macedon. : F. Nau, PO 9, 637-67 [cum
vers. gall.]. - in psalmos : R. Devreesse, Studi e Testi, 93. -in Gen. : R.
Tonneau, Mus. 66 (1953) 45-64. - in Paulum : K. Staab, Pauluskommen-
tare aus der griech. Kirche, Minister 1933, pp. 113-212. - in proph. mi-
nores : E. Sachau, op. cit. 35-44 [vers. lat. 22-27]. - L. Abramowski, Em
unbekanntes Zitat aus contra Eunomium des Th. v. M., Mus 71 (1958)
97-104.
Studio. : de vers. syr. - Baumstark 102-04. - J. M. Voste, De versione
syriaca operum Th. M., OCP 8 (1942) 477-81. - Idem, Th. de M. sur les
psaumes, Angelicum 19 (1942) 179-98. - Idem, Th. M. « Liber ad bapti-
zandos » ,OCP 9 (1943) 211-28. - M. Richard, La tradition des fragments
du traite « Peri tes enanthropeseos » de Th. d. M., Mus 56 (1943) 55-75. -
A. Vaccahi, In margine al commento di T. M. ai Psalmi, Miscell. Giovanni
Mercati I, Vaticano 1946, pp. 175-98. - R. Devreesse, Essai sur Th. d.
M., Citta del Vaticano 1948. - F. Sullivan, The Christology of Th. of
M., Rome 1956.
173. VERSIONES A MONOPHYSITIS FACTAE
227
Nestorii restat in sola syr. versione « Liber Heraclidis Da-
masci » necnon epist. ad cives Constantinopolis a Philoxeno Mab-
bugensi transcripta. Conservantur insuper fragmenta et citationes
sive apud Barkadbesabba in Hist. Eccl., sive apud Severum Antio-
chiae. « Contraanathemata » vero non sunt genuina. Theodoreti
constat etiam syriace Vita Iacobi Nisibeni et Juliani Sabae.
Edtiiones : Liber Heracl. : P. Bedjan, Parisiis 1910. - vers.
F Nau Parisiis 1910. - vers. angl. : G. R. Driver - Hodson, - epist.
Nest. : E. W. Brooks - F. Nau, ROC 15 (1910) 275-81 : Hanc usurpat
et adulterat sic dicta « epist. ad Cosmam » ed. F. Nau, PO 13, 273-86 cum
vers. gall.. - fragm. : F. Loofs, Nestoriana, Halle 1905. - fragm. apud
Sev. : J. Lebon, Mus. 36 (1923) 47-65. - contraanath. : Assemani, BO 3,
2, pp. 199-202. - Theod. Hist. Jacobi : P. Bedjan, AMS 4, 262-73. - Hist.
Jul. : ibid. 6, 380-4.
Studia : F. Nau, Nest, d'apres les sources orientales, Pans 1911 -
Baumstark 106-7, 117.
In ms. nestoriano restant 10 « anathemata contra Origenem »
Instiniani, dum in mss. melkita et nestoriano ad nos pervenerunt
« Tomus » Leonis et acta synodi byzantinae an. 450.
Editiones : anathemata : I. Lannoo, Mus. 43 (1930) 7-16. - Tomus :
P. Mouterde, Mel. Univ. S. Jos. 16 (1932) 121-65. - acta: Idem, ibid.
15 (1931) 33-50.
§ 173. Versiones a Monophysitis factae.
Actorum « Latrocinii Ephesi » sessio 22 augusti graece amissa,
servatur in antiquissima versione. Concilii oecumenici Ephesi non
nisi pauca fragmenta restant.
Editio: Latr.: J. Flemming, Berlin 1917, Abh. d. Ges. d. Wiss. Gott. -
vers. gall. : P. Martin, Rev. Sc. Eccl. 29 (1888) 505-44 ; 30 (1889) 305-39,
385-410, 518-43. - pro fragm. cone. Ephesi: I. Rucker, Ephesimsche
Konzilsakten in armenisch-georgischer Uberlieferung, Sitzungsb. d.
Bayr. Ak. d. Wiss., Munchen 1930,. pp 24 ss.
Impugnatores Nestorii honores versionis facile apud monophy-
sitas obtinuerunt. Sic Attici homilia pro Theotoko graece non
nota, cui addi potest homilia Severiano Gabalae tributa de Nati-
vitate Domini. Sic « Tomus ad Armenios » Prodi et eidem adscri-
pts « Tractatus de fide ». Sic Theodoti Ancyrae 3 librorum contra
228
V PARS - CAPUT V: VERSIONES POST EPOCHAM ORTHODOXAM
Nestorium secundus incompletus et tertius integer in antiqua
versione (inediti !).
Editiones : Attici : J. Lebon, 46 (1933) 167-202. - M. Briere, ROC
29 (1933-34) 160-186, 378-424 [cum vers. gall.]. - Severiani : C. Moss,
Bull. School. Or. and Afric. Studies, London 12 (1948) 555-66. - pro mss.
Procli et Theodoti cfr. Baumstark 161.
Studia : J. Zellinger, Studien zu Severian v. Gabala, Minister 1926.
Praesertim vero Cyrilli Alexandrini scripta versa sunt. Dixi-
mus de his quae Rabbula (cfr. § 33) vertit. Saec. VI episcopus
Moyses de Aggel transtulit « Glaphyran » (ineditam). Circa idem
tempus ignotus vertit scriptum « De adoratione et cultu in spiritu
et veritate » et « Thesaurum de sancta et consubstantiali Trinitate »
(utrumque ineditum) et graece deficientem Commentarium in
Lucam, commentarium in Isaiam cuius solum vestigia manent et
tractatum contra Julianum dumtaxat partim servatum. Praeterea
inveniuntur fragmenta syriaca commentarii in Hebr., epist. ad
Euoptium, Scholia de Incarnatione Domini, fragmenta scripti
« contra Diodorum et Theodorum » et scripti « contra synusia-
.stas ». Ex epist. Cyrilli duae ad Rabbulam servantur syriace.
Editiones: De ineditis cfr. Baumstark 160-61. Pusey vero in suis
editionibus Cyrilli memoratas versiones syriacas contulit quin eas tamen
ederet. - comm. in Lc. : J. B. Chabot, CSCHO, Parisiis 1912. - vers. gall. :
R. M. Tonneau, CSCHO, Lovanii 1953. - contra Jul. : E. Nestle apud
C. J. Neumann, Juliani imperatoris librorum contra Christianos quae
supersunt, Leipzig 1880, pp. 42-63. - contra Diod. et Theod. : P. de La-
garde, Anal. Syr., Leipzig 1858, pp. 100-108. - vers. lat. : E. Sachau,
Theod. M. fragmenta syr., Leipzig 1869, pp. 63-68. - epist. ad Rabbulam :
Overbeck, S. Ephraemi S., Rabulae... Oxonii 1865, pp. 226-29. - vers,
germ. : G. Bickell BKV, Kempten 1874. - I. Guidi, Atti R. Ace. Line.
4, 2, Roma 1886, pp. 545-47 [altera epistula].
Studia : Bardenhewer IV, 28-70. - F. Pericoli - Ridolfini, La con-
troversia tra Cirillo dAlessandria e Giovanni di Antiochia nell'epistolario
di Andrea di Samosata, RSO 29 (1954) 187-217. - F. Sullivan, The
Christology of Theodore of Mopsuestia, Rome 1956.
Succensi amici Cyrilli fragmenta epistularum iacent in ver-
sione syrica. Etiam syriace perstant plura documenta ex ilia com-
pilatione Timothei Aeluri cui titulus « Liber contra impiam syno-
dum Chalcedonis ».
Editiones: Succensi: A. van Roey, Mus. 55 (1942) 87-93. - Timo-
thei : F. Nau, PO 13, 202-47 [cum vers. gall.].
§ 173. versiones a monophysitis factae
229
Studia : Baumstark 162. - A. Mober, On some syriac fragments of the
book of Tim. Ail. against the synod of Chalcedon, Lund 1928.
Severi Antiocheni plura restant syriace cum tamen textus
graecus fere omnino perierit. A Paulo e Callinico prima medietate
saec. VI traducta sunt plura scripta contra Julianum Halicarnassi,
« Philalethes » contra loannem Antiochiae, opus dictum « contra
impium Grammaticum », commercium epistolare cum Sergio
Grammatico, necnon aliquot epistulae et homilias cathedrales
quae 125 numeris constant et iterum a Paulo Edessae circa an. 700
versae sunt. Epistularum Severi, fere 4.000, excerptae sunt 700
quae in diversos tomos sunt distributae : sextus saec. VII versus
servatur et editus est. Severo antiocheno tribuitur rituale bapti-
smale a Jacobo Edessae redactum. Etiam hymni liturgici secundum
diversos tonos collecti (octoechos) a Paulo Edessae translati et
saec. VII a Jacobo Edessae recogniti sunt. De Severo restat peran-
tiqua biographia quae extenditur usque ad elevationem in sedem
antiochenam. Altera vero medio saec. VI etiam syriace constat, quae
tamen non adeo veridica est.
Editiones: Philaletes : R. Hespel, CSCHO Lovanii 1952. - contra
imp. Grammaticum : J. Lebon, Lovanii 1929, 1933, 1938. - antijulianisti-
ca: A. Sanda, Antijulianistica, Beirut 1931. - homil. cathedr. n. 52: R.
L. Bensley-W. E. Barnes, The fourth book of Maccabees, Cambridge
1895, pp. 75-88 : nn. 52-57 : R. Duval, PO 4 : nn. 58-119 : M. Briere,
PO 8 ; 12 ; 22 ; 23 ; 24 ; 25 ; 26 ; M. A. Kugener - E. Triffaux, PO 16 ;
I. Guidi, PO 22. - orationes ad Nephalium et epist. mutuae cum Sergio
Grammatico : J. Lebon, CSCHO Lovanii 1949. - epist. torn. 6 : E. W.
Brooks, The sixth book of the select letters of Severus... London 1902,
1904, voll. 2. - Idem, A collection of letters of Severus, PO 12 ; 14. - rituale
baptismale : G. Fabricius Boderianus, Antuerpiae 1572 reprod. a H.
Denzinger, Rhus Orientalium, I, Wurzburg 1863, pp. 309-16. - hymni :
E. W. Brooks, PO 6 ; 7. - biogr. antiquiss. : M. A. Kugener, PO 2. -
altera : ibid.
Studia : Baumstark 160 - Bardenhewer 4, 4-5. - R. Draguet,
Julien d'Halicarnasse et sa controverse avec Severe d'Antioche sur l'in-
corruptibilite du corps du Christ, Louvain 1924. - F. Nau, L'arameen
chretien (syriaque). Les traductions faites du Grec en Syriaque au VII e
siecle, Rev. Hist. d. Rel. 10.1 (1930) 232-87.
loannis Philoponi syriace legitur opus maximum, graece
amissum, « Arbiter ». Constant etiam 3 tractatus tritheistici et
epist. ad lustinianum.
230
V PARS - CAPUT V: VERSIONES POST EPOCHAM ORTHODOXAM
Editiones : Arbiter : A. Sanda, Opuscula monophysitica I. Ph Beirut
193a - 3 tract, trith. : G. Furlani, PO 14. - epist. : Idem, Una lettera di
G. b. all imp. Giustmiano, Atti dell' 1st. Veneto di Sc. Lett Arti 79
(1920) 1247-65. '
Studio: Baumstark 162. - G. Furlani, II contenuto dell'Arbitro
di G. F., Riv. Trim. St. Fil. Rel. 3 (1922) 385-405.
Inter apollinaristicas adulterationes versae sunt Pseudo-Gre-
gorii^ Thaumaturgi « Fides secundum partes », Pseudo-Athanasii
homilia « quod unus sit Christus » et symbolum ad Jovianum,
quinque Pseudo-julii Romani epistulae, nee repugnat apollinaristas
etiam adulterasse Anaphoras Julii Romani et Caelestini.
Quidam monachus Barlaha transtulit commentarios graecos
psalmorum saec. VI. Exinde conservantur fragmenta comm. Atha-
nasiL Simeon vero coaevus vertit commentarios diversos inter quos
identificanda videtur epistula Aihanasii ad Marcellinum. Alius
traductor reliquit Didymo tributes tractatus « contra Arianos » et
Theophilo Alexandrino adscriptam homiliam de separatione ani-
mae et corporis et epist. ad conventum Pachomii.
Editiones : Pseudo-Gregorius Athanas. et Jul. : J. Flemming - H.
Lietzmann, Apollinar. Schriften syr. mit den griech. Texten, Abh. d. Ges!
d.Wiss. Gott., Berlin 1904. -anaph. Jul. vers, lot.: Renaudot, 2, 227-32 -
anaph. Caelest. : W. Wright, Journ. Sacr. Liter. 1 (1867) 225-32 - Theoph
de anima et corpore : M. Briere, ROC 18 (1913) 78-83. Alia sunt inedita
pro quibus cfr. Baumstark 164.
Isaiae Sketes 28 scripta in syriacum versa etiam apud nestoria-
nos diffusa sunt. E graeco textu, iamdiu amisso, et syriaca et latina
versiones confectae sunt. Syriaca iacet inedita. Pariter inediti sunt
tractatus ascetici monachi Marciani, versio « Scalae » loannis Cli-
maci et aliqui numeri « asceticorum » Pseudo-Basilii.
Studia : Baumstark 165-66.
Zachariae Rhetoris Historia Ecclesiastica, graece desiderata,
includitur in anonyma chronica — libri 3-6 — et comprehendit
eventus inter ann. 450-91. Restat etiam biographia Isaiae Sketes
et fragmenta biographiae Petri Iberi ; diximus supra de bio-
graphia Severi antiocheni.
Editiones : H. E. : E. W. Brooks, CSCHO, Lovanii 1919 1921 1924
- vers. lat. partim : MG 85, 1145-78. - vers. germ. : K. Ahrens - G* Kru-
ger, Leipzig 1899. - vers. angl. : F. J. Hamilton - E. W. Brooks, London
173. VERSIONES A MONOPHYSITIS FACTAE
231
1899 - biogr. Is. et Petri : E. W. Brooks, CSCHO, Lovanii 1919 ,1921
[vers, lat, 1924]. - vers. germ. : K. Ahrens - G. Kruger, op. cit. 263-74.
Studia : Baumstark 183-84.
loannes Ruphus ep. Maiumae composuit « plerophorias >> an-
tichalcedonenses quae non graece sed syriace constant. Non longe
a loanne reperiebatur auctor Vitae s. Petri Iberi et necrologue
Theodosii hierosolymitani et Romani monachi. Seven Antiocheni
biographiam paulo post eius mortem scriptam vertit Sergius ep.
Kariae.
Editiones: F. Nau, PO 8, 404-608 [cum vers, gall a M Briere]. -
Vita s Petri : R. Raabe, Petrus der Iberer, Leipzig 1895. - Vita Tteod. et
Roman! : J. P. N. Land, Anecd. Syr. 3, 341-3. - Vita Severi : M. A. Ku-
gener, PO 2, 203-400.
Studia : Baumstark 184-5.
Recentiores versiones syriacae praebent collectionem 28
homiliarum s. Basilii, non semper genuinarum (med) ; tractatum
« de mystica Theologia » Pseudo-Dionysii (ined.) ; 1 et I epist.
dementis Romani; «de anima et corpore » Alexandri Alexandnni ;
homiliam de cruce et passione Domini Athanasio adscriptam (me-
ditam) et aliam de baptismo sub eiusdem nomine (meditam) ; Pro-
di sermones de Incarnatio ne, de Nativitate Domini et encomium
s dementis Ancyrae, fragmenta homiliarum de Theotokos, (ine-
dita) de proto-martvre Stephano sermonem (ineditum), contra
Iudam (ineditum), de Ascensione (ineditum) ; Pseudo-Amphilo-
chii encomium Basilii, homiliam in Praesentationem lesu in tem-
plo (meditam); homiliam Eusebio Alexandrino tnbutam (ined.) ;
homilias Severiani Gabalae (ined.) et Erechthei, Antipatri Bostrae
(ined ) • Anastasii Sinaitae sermonem de descensu ad inferos et
de ps 6 (ined.) ; homilias presbyteri Pantakonis (med.), Pseudo-
Gregorii Thaumaturgi de Annuntiatione, Pseudo-Epiphanu de
Theotoko (meditam). In antiqua versione et sub falso nomine
Chrysostomi diffusa est versio homiliae de virgmitate et paem-
tentia loannis IV Constantinopotttani (ined.).
Editiones: epist. Clem.: R. L. Bensly - R. H. K— t The ep^
sties of St. Clement... London 1899. - P. Martin apud J. B^Pitra An.
Sacra 4, 1-2 [vers. lat. 276]. - Alexandri : A. Mai No- Patr_ Bibl. 2 529-
39. - Procli: J. B. Chabot, Rend. Ace. Line. 5, (1896) '178-97 - [vers,
lat PG 65-841-50]. - Pseudo-Amphil. : P. Bedjan, AMS 6 297-335. -
Erechtei • F Nau, PO 13, 171-80. - Pseudo-Thaum. : P. Martin apud
232
V PARS - CAPUT V: VERSIONES POST EPOCHAM ORTHODOXAM
J. B. Pitra, Anal. Sacr., 4, 122-7. - Pro ineditis cfr. mss apud Baumstark,
261-62.
§ 174. luridica et hagiographica.
Eodem fere tempore versa sunt documenta iuridica. Sic canones
Sardicae (ined.), canones paenitentiales omnium antiquissimi
qui ab episcopis Italiae missi dicuntur ; quibus accedunt epistulae
Patrum graecorum quae in collectiones canonicas introductae
erant. Sic epist. Petri Alexandrini, Athanasii ad Amun (ined.)
Timothei I Alexandrini, Antonii Byzatitini, Basilii (ined.), Gregorii
Nysseni (ined.). His accedit vers, syriaca Didascaliae quae sola
restat integra et quae probabiliter a Jacobo Edessae est confecta
Editiones : canones paenit. : F. Nau, ROC 14 (1909) 25-34. - Petri
al. : P. de Lagarde, Reliquiae iuris eccles. antiquissimi syrorum, 99-111
- Timothei : vers. gall. : F. Nau, op. cit. 35-7. - Antonii : vers. gall. : F
Nau, ib. 119-23. - Didascalia : R. H. Connolly 1929 [cum vers. angl.\
- vers. germ. : H. Achelis - Flemming, TuU 25, 2, Leipzig 1904.
Scripta hagiographica. Diverso tempore, sed fere non ante
saec. VIII scripta sunt mss. quae hagiographias plus minusve
legendarias e graeco vertunt. Adsunt biographiae loannis Elee-
mosynarii et Simeonis Salos (ined.) a Leontio Neapolis; biogra-
phia Nazianzeni a Gregorio Caesareae (ined.) et narratio miracu-
lorum S. Basilii ab Helladio Caesareae (ined.), narratio imaginis
Christi in Tiberiade, inventio s. Stephani proto-martyris, item
capitis s. loannis Baptistae (ined.), biographiae et passiones SS. Bar-
barae et Julianae in duplici recensione, SS. Cyriaci et Julittae,
S. Georgii, S. Theodori strateletis, S. Nicolai Myrae, S. Febroniae,
SS. Gordii et Theonillas (ined.), SS. Drosis, Irene, Euphemiae et
sociarum, SS. Ammonii, Zotici et sociorum (ined.), SS. Charisii,
Acacii et Theopompi, SS. Probi, Tarachi et Andronici e Cilicia,
S. Eugeniae et familiae, SS. Leontii et Publii, SS. Seleuci et Stra-
tonices, SS. Eudoxii, Romuli, Zenonis et Macarii, S. Tryphonis
(ined.), S. Sabiniani (ined.), S. Romani (ined.), S. « Barbari »
Christophori, S. Placidae, SS. Andronici et uxoris Athanasiae,
SS. Xenophonis, uxoris Mariae et filiorum loannis et Arcadii,
S. Danielis Sketensis, S. loannis, filii Juliani, S. Euphrosynae,
S. Philippae (ined.), S. Faustae (ined.), S. Eupraxiae (ined.),
S. Pelagiae paenitentis, legenda S. Eulogii et Gerasimi, historiae
monachorum sive ex Historia Lausiaca sive aliunde.
175. DOCUMENTA LITURGICA
233
Editiones : Pro ineditis mss. cfr. Baumstark 264-66. Omnia edita
apud P. Bedjan, AMS praeter sequentia - imago Chr. in Tiberiade : E. A.
W. Budge, Hist, of the blessed Virgin. 1, 157-210. - Barbarae 1 recensio :
A. Smith Lewis, St. Sin. 9, 101-10 [vers. 10, 77-84] : 2 recensio : P. Be-
djan, AMS 3, 345-55. - Georgii : E. W. Brooks, Mus. 38 (1925) 67-116.
- Drosis etc. : A. Smith Lewis, St. Sin. 9, 93-101, 123-218 [cum vers, in
torn 10]. - « Barbari » : J. Popescu, Die Erzahlung oder das Martyrium
des Barbaren Chr... Strassburg 1903. - Xenophon [vers. germ, e vers, arab
G. Graf, Byz. Ztschr. 19 (1910) 29-42. - Daniel Sketes : F. Nau, ROC 5
(1900) 391-401. - Ioannes : M. Briere, ROC 14 (1909) 155-73 [cum vers,
gall.]. - historiae monachorum : H. Gismondi, Chrestom. 48-54 [vers,
ital. : I. Pizzi, Bessarione 1, 387-9].
§ 175. Documenta liturgica
Sub fine saec. VII ponendae sunt versiones Anaphorarum
quae veniunt sub nomine Timothei Alexandrini, Ignatii, Gregorii
Nazianzeni. Cyrilli Alexandrini, Severi Antiocheni et loannis
Bostrensis.
Editiones : Ignatii, vers. lat. : Renaudot 2, 215-26. - Nazianzeni : J.
A.Assemani, Codex Liturgicus 7, 185-99. - Cyrilli : Missale Chald., pp.
114-45. - Severi : vers. lat. Renaudot 2, 321-30. - loannis : ib. 421-34.
Probabiliter etiam e graeco versae et adaptatae sunt Anapho-
rae sub nomine Caelestini Papae, Eustathii Antiocheni, lulii
Papae, Clementis Romani, Dionysii Areopagitae et Duodecim
Apostolorum.
Editiones: Caelestini: W. Wright, Journ. Sacr. Liter 5. 1,225-32.
- Eustathii : vers. lat. Renaudot 2, 235-40. - Missale Chald. 162-71. - lulii:
Renaudot, 2, 227-33. - Clementis : ib. 186-99. - Dionysii : ib. 202-12.
- XX Apost. : Rahmani, Missale 1922, pp. 128 ss. - vers. lat. Renaudot,
2, 170-74.
Studia - H. Fuchs, Die Anaphora des monophysitischen Patr. 16-
hannan I, herausg. iibersetzt und im Zusammenhang der gesamten j ako-
bistischen Anaphorenliteratur untersucht, Minister 1926.
Conservantur in ms. Bed., Sachau 349 «enidne» quae aliqua
elementa patristica continent. Cfr. O. Heiming, Syrische Eniane
und griechische Kanones, Miinster 1932, pp. 53-78.
Benedictio aquae baptismalis quae Severo Antiochiae tribui-
tur invenitur apud monophysitas (ed. H. Denzinger, Ritus Orient.
1, Wurzburg 1863, p. 275). Amplior benedictio in usu erat, nempe
benedictio aquae die Epiphaniae etiam e graeco versa (ed. : J.
234
V PARS - CAPUT V: VEESIONES POST EPOCHAM ORTHODOXAM
Marquess of Bute, The Blessing of the Waters in the Eve of the
Epiphame, London 1901, pp. 71 ss., 91 ss. in duplici recensione).
Nestonams specialis nota erat circa saec. VII formula benedic-
tionis baptismalis aquae (ed. : G. Diettrich, Die nestorianische
Taufhturgie, Giessen 1903, pp. 39-41).
Studio. : H. Scheidt, Die Taufwasserweihegebete, Miinster 1935.
INDEX NOMINUM
(NB. Numeri indicant paginas. Numeri italici significant locum ubi
de^ quaestione fusius agitur. Quando nomina litteris scribuntur italicis,
agitur de versione in syriac'um).
Aaron 85
Aaron Sarugensis 188-9
Aba 54, 80
Abba Seliba monast. 138
Abban 36
'Abda et soc SS. 183
Abd al-Masih de Singar S. 183
'Abdiso' 22, 130
'Abdiso' Bar Berika 205
'Abdiso Hazzaja 137
Abel 56, 196
Abercius ep. 13
Abgar rex 13, 33, 40, 41-2,
Abimelech monach 128
Abraham ep. S. 182
Abraham II 202
Abraham presb. 168
Abraham disc. Ephraemi 54
Abraham diac. 204
Abraham « alti montis » 187
Abraham Bar Dasandad 142
Abraham de Beth Rabban 114,
117
Abraham de Kaskar 112, 120,
126, 127, 130, 131, 203
Abraham de Nathpar 126-7, 140
Abraham mag. Nisibis 121, 123,
134, 157
Abraham Qidunaja 63, 68
Abraham « reclusus » 89
Absamia 80
Abu-1-Hasan Bar Bahlul 204-5
Acacius (Aqaq) Katholik. Ill,
112, 114,
Acacius Beroeae 84, 89
Act. Apost. 58
Act. Apost. 213
Acta Ioannis 217
Acta Lucae 96
Acta Matthaei et Andreae 217
Acta Theclae 217
Acta Thomae 33, 35-8
Adam 77, 81, 84, 86, 87, 88, 124,
Adda monach. 128
Addai 13, 15, 33, 41-42, 196 v.
Doctrina A.
Addai presb. 167, 168
Adherbaidjan 116, 127
Adiabenes 124, 126, 135, 157,
182, 210
Adorpawa S. 137
Aegyptus 19, 49, 54, 96, 115, 126,
153, 154, 155, 159, 161, 217
Aetius 123
Afrahat v. Aphrahates
Agapetus I Papa 101
« agenneton » 72
Agnes S. 224
Agrapha 46
Aha 189
Ahai Kathol. 49
Ahikar 213-14
Ahudemmeh 157
'Ain Dulbe 107
Aithallah Edessae 78
Aithallah Ninivita 164
Aksenaia 147
Aleppo 84, 164, 173
Alexander imp. 101, 162, 193,
Alexander Alex. 231
Alexander Antiochenus 89
Alexandria 115, 159, 161, 166 ;
A. Schola 124
Alexius S. 189
Alqos monast. 21, 135
Ambrosiana Bibl. 19
236
INDEX NOMINUM
Ambrosius 36, 218, 225
Amida 93, 94, 155, 173, 197, 206
al-Amin Kalipha 194
Ammianus Marcellinus 61
Ammona 221
Ammonius 221
Ammonius, Zoticus 232
Amphilochius Iconiensis 220 v. Pseu-
do-Amph.
'Amr ibn Matta 23, 133
Anab 172
Ananiae monast. 154
Anaphora v. singulos auctores
Anastasius imp. 148
Anastasius Sinaita 231
Ancyrae synod. 224
Andrapolis 36
Andreas ap. 217
Andreas Samosatae 90, 91
Andromeda S. 224
Andronicus et Athanasia 232
Anna 86, 87
Annuntiatio 148, 153
Antichristus 70
-Antiochia 67, 82, 89, 92, 94, 95,
152, 166, 167
Antiochiae synod. 224
Antipater Bostrae 231
Antoninus Caesar 39
Antonius 221
Antonius Byzantinus 232
Antonius Rhetor 79
Apamaea 99
Aphrahates 15, 33, 43-7, 76, 193
Aphthonius 188
Apoc. 46, 62, 76, 213
Apoc. 151, 161
Apocalypsis Baruch 214
Apocalypsis Esdrae 214
Apocalypsis Moysis 88
Apocalypsis Pauli 218
Apollonius, Philemon, Arianus SS.
224
Apophthegmata Patrum 223
Aqaq v. Acacius
'Aqebsema S. 182
'Aqra 19
« arabici » canones Nicaeae 113
Arbaia 122, 123
Arbela 117, 134, 182,
Arbelae Chronica 196-97
Arcadius Cypri 124
Archelides 188
Ardasir 92
Aretha S. 151
Argul 183
Aristides 218
Aristoteles 101, 102, 170, 172
Arius 50, 123
Armenia 90, 110, 201
Arzon 121, 124
Asclepius 93
Ascolius ep. 101
Asia 130, 155
Asuana 79
Athanasius 123
Athanasius 220, 230, 231, 232,
Athanasius I Patr. Antioch. 159,
160, 161, 164, 166
Athanasius II e Balad Patr. 171-
172
Athanasius Nisibenus presb. 174
Athenae 40
Atticus 227
Audaios v. 'Uda
Avida 39
Azad S. 182
'Azazail S. 185-86
Azraq
Babaj
Babaj
Babaj
ij 112, 114, 151
tj Bar Nesibnaje 127
ij e Gebilta in Tirhan 142
' Magnus 130-32,' 158
Baboj 110, 111, 113-4
Babu Nisibenus 66
Babvla S. 224
Baddaj S. 183
Badema S. 182
Bagdad Schola 112
Bahrain V 183-4
Bahrein 122, 139
Balad 132, 163
Balaeus 36, 84-6, 109
Balai v. Balaeus
Balas imp. 110
Baradaeus v. Jacobus Burde'ana
Bar Bahlul 22, 43, 204-5
Barbara et luliana SS. 232
* Barbarus t> S. 232
INDEX NOMINUM
237
Barba'smin 182
Bardesanes 13, 33, 35, 39, 40,
59, 61
Barhadbesabba de Arbaia 22, 49,
107, 122-23.
Barhadbesabba diac. 168.
Barhadbesabba de Halwan 22,
123-4, 112
Bar Hebraeus 22, 43, 97, 110,
207-9
Bar Koni v. Theodorus B. K.
Barsabja S. 182
Bar Sahde 128
Bar Salibi v. Dionysius B. S.
Barsamja S. 180
Bar Sauma arch, monophys. 187
Bar Sauma Nisibenus 108, 110-
111, 112, 113, 114, 117, 152,
164
Bar Sauma ep. Karka de Laden
133
Baruch 214
Basra 213
Basilius Cypri 164
Basilius Magnus 54 123
Basilius Magnus 162, 219, 231,
232 v. Pseudo-B.
Basos 142
Bastuhmag 134
Batna 97, 100
Ba'ut monachus 128
Behnam et Sara SS. 188
Be'eltan 175
« benai qejama » 187
Berikiso' et Jaunan SS. 181
Berlin 19
Beroea 84, 132, 164
Berytus, syn. 92
Beth Garmai 128, 136, 138, 147,
182, 183, 202, 203
Beth 'Abe monast. 134, 136, 137,
140, 202, 203
Beth 'Adrai 110
Beth 'Ainatha 130
Beth Aramaie 114
Beth Arbaie 121, 132, 157
Beth Baggas 201
Beth Daraje 126
Beth Huzaje 182
Beth Lapat, syn 110, 111, 116
Beth Madai 133
Beth Nuhadra 128, 136, 204
Beth Qardu 110
Beth Qatraje 135
Beth Regum 163
Beth Zabdai 130, 141
Bezae Codex 34
Biographia Serapionis 223
Birmingham 20
Birta monast. 203
Bodleiana Bibl. 19
British Museum 19
Bud 121
Byzantium 115, 116, 117, 153,
195 v. Constantinopolis
Caelestini Anaphora 233 v. Pseu-
do-C.
Caesaraea Cappadociae 54
Cainus 56
Cairo 20
Calandion patr. 148
Callinicus 152, 154, 163
Calcarium 75
Cambridge 20
« Canones Apostolorum » 50
Canones Apostolorum 170, 224
« Canones Apostolorum per Hippo-
lytum »> 224
Canones Cone. Carthaginensis a. 256
170
« Capita Canonum » 50
Caracalla 39
« Carmen animae » 37
Carrhae v. Harran
Catherina S. in Sinai 212
Chalcedonis canones 225
Chalcedonis concil. 92, 93, 98,
100, 108, 110, 133, 147, 168,
171, 187
Chalcis 89
Chaldaea 88
Charfe 20, 51
Charisius, Acacius et Theopompus
232
« Charisma Magnum » 84
Chios 155
Chronica Arbelae v. Arbela
Chronica Edessae v. Edessa
Chronica Maris et 'Amr 48
238
INDEX NOMINUM
INDEX NOMINUM
239
Chronica Mari 97
Chronicon Pseudo-Dionysianum v.
Pseudo-Dionysianum
Chronica Seertensis 15, 22-3 97
107 ' '
Chosroes I, 116, 120, 157, 164
184
Chosroes II, 121, 125, 127, 130
Chr 210
Chrysostomus 49, 123
Chrysostomus 140, 162, 221
Christophorus 232
Christina S. 131
Claudius imp. 190
Cledonius 162
Clemens Rom. 231, 233 v. Pseudo-
Clementina
Cleophas 138
Codex syriaco-romanus 225
Collationes canonicae 224
Constantinopolis 91, 94, 101, 148
151, 155, 198 v. Byzantium ';
cone. I, 49 ; cone. I, 224
Constantinus 50, 54, 78, 98, 176
■ 190, 191, 194, 225
Constantinus disc. Jacobi Edes-
sae 166
Constantius 61, 80
Constitutiones Apostolorum 170
Constitutiones Apostolicae 224
ad Corinthios 3. 58
Cosmas et Damianus SS. 224
Cosmas presb. 95
Cosmas Indicopleustes 116
Crucis festum 167
Crescens S. 224
Curtam 97
Cusciani 40
Cyprianus et Iusta SS. 224
Cyprus 124, 161
Cyriacus Amidae 159
Cyriacus et Julitta SS. 232
Cyriacus periodeutes 166
Cyrillonas 80-81
Cyrillus Alexandr. 89, 90, 91 92
123, 131, 132
Cyrillus Alexandr. 90, 162, 228
Cyrillus Hierosolymitanus 220
Cyrus (Qijore) Edessenus 108,
118-9
Dadiso' abbas in monte Izla 120,
126
Dadiso' monach. 130, 131, 138
Dadiso' Kathol. 112
Dadiso' (Dadjesu) e Beth Qatraie
135
Dadiso' v. Mar Dadiso'
Dadjesu v. Dadiso'
Dadu S. 185
Daljata 143
Damascus 20, 193
Damianus patr. Alex. 153, 155
Damna 121
Daniel 103
Daniel disc. Jacobi Edessae 166
Daniel presb. 173
Daniel e Salah 155
Daniel S. 182
Daniel Sketes 232
Darad 128
Darai 122
David 75
Decius 180, 189
Demetrianus ep. 15
Denha 163
Diarbekir 20
Diatessaron 33-35, 41, 46, 57-8,
64, 75, 80, 91, 211, 212
Didascalia 232
Didymus 230
Diodorus 89, 108, 123, 126, 133
Diodorus 97, 220
Djebel-Berakat 167
Diocletianus 180
Diogenes ep. Edessae 89
Dionysii Areopagitae Anaphora 233
v. Pseudo-D.
Dionysius Bar Salibi 168, 206
Dionysius Thrax 115
Dionysius e Tellmahre 197, 206
Dioscuri Passio 224
Dioscorus S. 224
Dirin 139
« Dispersio Apostolorum » 36
Doctrina Addai 41-2, 194, 190
Doctrina Apostolorum 225
« Doctrina Simonis Cephas in Urbe
Roma* 217
Doqa 128
Dometios S. 189
Domnus 59
Dormientes Ephesi SS. 98, 189,
197
Drosis, Irene, Euphemia 232
XII Apostolorum Anaphora 233
Du Nuwas rex 152
Dura-Europos 33
Ebedjesu Sobensis v. Abdiso'
Eccl. 1,2 69
Ecclesiastes 155
Edessa 13-14, 40, 41, 54, 55, 63,
66, 78, 79, 80, 89, 9e, 91, 92,
93, 94, 96, 108, 115, 136, 153,
166, 176, 180-81, 189, 191, 197,
207, 211 ; eathedralis 102 ; Ed.
Chronicon 192, 194, 197; Ed.
Schola 82, 97, 107, 108, 110,
111-12, 124, 147
Eleutherius, Anthia et Correbor SS.
224
Elias Bar Sinaja 22, 43, 204
Elias ep. 174-5
Elias I patr. 174-5
Elias patr. Hieros. 148
Elisabeth 86, 87
Emesa 103, 175
Emmanuel de Doqa 128
'Enaniso' 135, 139-40,
'Endeba 166
« 'eniane » 233
Ephesus 155 ; E.*Concil. 89, 108
Ephesi cone. 225, 227
« Ephesi Latrocinium » 91, 110,
156, 187
« Ephesi Latrocinium » 227
Ephraem S. 33, 34, 36, 40, 52-
77, 79, 80, 81, 84, 85, 88, 93,
94, 98, 100, 109, 124, 162, 168,
213
Ephraem patr. Antioch. 101, 152,
155
Ephraim 62
Epiphania fest. 64, 68, 69, 103,
118, 163, 168, 169
Epiphanius 35, 79, 124 v. Pseu-
do-E.
Epiphanius 220
Erectheus 231
Esd. 1 (3) 210
Esdras 214
Esth. 210
« estranghelo » scriptura 17
Eudoxius 123
Eudoxius, Romulus, Zeno, Macarius
232
Eugenia 232
Eugenius S., poema 119
Eulogius et Gerasimus 232
Eunomius 50, 123
Euphemia 191
Euphrates 97
Euphrosyna 232
Eupraxia 232
Eusebius 39, 41, 193, 194, 196,
197
Eusebius 215-16
Eusebius ep. 191
Eusebius Alexandr. 231
Eusebius Chalcidis 89
Eusebius Emesae 216
Eusebius Samosatae 80
Eusebona monast. 95, 163, 167
Eustathius Antioch. 123
Eustathius Antioch. 219
Eustathii Anaphora 233
Eustathius Darae 167
Eutyches 50, 93, 187
Eva 74, 81, 86, 87, 100
Evagrius Pont. 96, 124, 131, 138,
206
Evagrius Pont. 222
Evagrius Schol. 23
Evangelia 33-35
Evangelium « damepharrese » 212
Evangelium Injantiae 217
Evangelium XII SS. Apostolorum
175-6
Evangelium Thomae 217
Ex. 56-7
Ezechiel (IJazqiel) Kath. 112, 121
Farahad 43
Febronia S. 232
Fehim Petrus 198
Flavianus Antioch. 123, 148
Flavius Josephus 103
Fausta 232
Faustinus 85
Faustus Byzantinus 44
240
INDEX NOMINTTM
Gabriel de Singar 127
Gabriel de Sustrin monach. 128
Gabriel Taureta 137
Gads 36
Galenus 102
Gallia 40
Gamala 159
Gangrae synod. 224
Gaudentius Brixiae 36
Gebilta 142
Gedala 132
Gelae 40
Gelasianum Decretum 86
« Generationis Liber » 195
Gennadius 67, 94
Georgius S. 232
Georgius ep. Arabum 41, 43, 172-
173,
Georgius Gentium v. G. ep. Ara-
bum
Georgius (Giwargis) I, Kathol.
135, 138-9
Georgius (Giwargis) aBe'eltanpatr.
175
Georgius macedo 123
Georgius monach. martyr 131
Georgius ep. Sarugensis 97, 167
Georgius S. 85
Georgius Stylita 168
Germanicia 166
Gilan 183
Giwargis v. Georgius
Gn. 56-7, 63
Golgotha 100
Gordius et Theonillas SS. 232
Graecia 115
Gregorius Abu-1-Farag Barhebraeus
207-9, v. Bar Hebraeus
Gregorius Caesar aeae 232
Gregorius (Grigor) I Kathol. 112,
125, 130
Gregorius II Kath. 112
Gregorius et Jardpanah SS. 184
Gregorius Illuminator 44
Gregorius monach. Cypri 120,
124-25
Gregorius Nazianzenus 36, 165,
172
Gregorius Nazianzenus 162, 170,
171, 173, 219, 232
Gregorius Nyssenus 53
Gregorius Nyssenus 162, 219, 232
Gregorius Thaumaturgus 123 v.,
Pseudo-Greg.
Gregorius Thaumaturgus, 219, 224
Gregorius Turonensis 36
Grigor v. Gregorius
Gubarlaho et Qazo SS. 185
Gubba Barraja monast. 154
Gumah 166
Gundaphor 36
Gurja diac. 175
Gurja, Semona et Habib 98,
180
Habib S. 98, 180
Hades 36
Halmon 136
Hanania Jacobus et Maria SS. 182
Hanna 41
Harmonius 40, 59
Harran 66, 168, 174, 175
Halwan 123
Harqel 160
Harith ibn Gabala 153
Haura 97
Hawara 97
Hazqiel v. Ezechiel
Hazzaja v. Ioseph H.
Hedatta 203
Helena 50, 190
Helladius Caesaraeae 232
Henana 120, 121, 122, 123, 124
125, 132, 137, 147, 157-8, 203
Henaniso' 113
Henaniso' monach. 128
Henaniso' I, Kathol. 140-41
«Henoticon» 148, 156
« hepakta » 109
Heraclea v. Harqel
Heraclius 132, 159
Hexaemeron 169, 172
Hiba v. Ibas
Hieronymus 36, 52, 53, 166, 175,
223
Hieronymus 140
Hierosolyma 89, 198
Hierotheus v. Liber H.
Hilaria 188
Himjaritae 128, 151, 197
INDEX NOMINUM
241
Hippolytus 58
Hippolytus 170, 219, 224, 225
Hirta 198, 128, 141, 151
Historia Lausiaca 140, 223
« Historia Mar Mari» 42
Historia Monachorum 140, 223
Historia Scholarum 114
* homousion i> 72
Hormizd v. Rabban H.
Hormizda IV 121, 192
Hormizdadh 88
Hunni 80
Hypatius 59
« hypnopsychia » 47
Ibas Edessae 89, 90, 91-93, 108,
110
Iericho 62
lesus 36, 41, 58, 69, 88, 91, 92,
124, 138, 175
Iezdegerd I, 48, 49, 183
Iezdegerd II, 184
Ignatius Antioch. 218
India 35-6, 66, 201
India Office, London 20
2 et 3 loan 151
Ioannes ap. 86, 176, 217
loannes S. 232
Ioannes et Jacobus epp. 182
Ioannes (Johannan) I Patr. 163, 164
Ioannes (Iwannis) II Patr. 175
Ioannes Antioch. 90
Ioannes Apameae 222
Ioannes Asiae v. I. Ephesi
loannes (Johannan) Azraq 141
loannes Bapt. 124
Ioannes Bapt. 232
Ioannes Bar Aphtonaj 166,^188
loannes Bar Masojah 173
Ioannes Nisibis 140
loannes Bar Penkaje 141
Ioannes Bar Susan Patr. 93
Ioannes (Johannan) Bar Kursos ep.
Teliae 152-3
loannes de Beth Rabban 115
loannes Callinici Patr. 175
loannes Climacus 230
loannes IV Constant. 231
loannes « Saba » v. I. e Daljata
loannes e Daljata 143
Ioannes Damascenus 174
Ioannes Eleemosynarius 232
loannes Ephesi 152, 153, 155-57 ',
194, 197
Ioannes Estonaja 167, 168
Ioannes Lycopolis v. Pseudo-I.
loannes Nisibenus 134
loannes Patr. Jacob. 194
loannes Philoponus 166
loannes Philoponus 229
Ioannes e Litarba 173
Ioannes Ruphus 197
Ioannes Ruphus 231
Ioannes Saba 68
lob 59, 69
Ioseph 74
Ioseph aegyptius 85, 109
Ioseph S. martyr 182
Ioseph (Jauseph) Katholik. 51,
112, 120
Ioseph Hazzaja 137-8
Ioseph Huzaya 115
losue v. Iso'
Iovinianus 54
lovianus 191
Irenaeus 58
Irenaeus 21 8
Is 26, 10, 69
Is 151
Isaac 69
Isaac S. 182
Isaac Amidae 93, 94
Isaac Antiochenus 93-5, 136, 162
Isaac I, Kathol. 49, 50, 112, 113
Isaac monach. 128
Isaac Ninivita 135-6
Isaias Sketes 135
Isaias Sketes 230
Iso' 197
Iso' monach. 172
Iso* Bar 'Ali 294-5
Iso' (lesus) Bar Nun, Kathol. 202
Iso'dad e Merw 203-4
Iso'denah e Basra 22, 203
Iso'jahb I Kathol. 112, 121-22,
124, 157
Iso' jahb II Kath. 132-33, 134
Iso' jahb III Kath. 111,134,136,
138, 139, 140, 141
Iso'saban S. 134
242
INDEX NOMINUM.
«itja» 71, 72
«itutha » 46, 124
Iudaea 40
Iudaei 44, 69
ludas Cyriacus 190
lulianus
lulianus Patr. Ant. 171
lulianus Apostata 54, 61, 80, 188
191
lulianus Halicarnassus 154
lulianus Saba 63
lulii Papae Anaphora 233 v. Pseu-
do-I.
lulius Africanus 13
lulius Africanus 219
lunilius Africanus 118
lustinianus 227
lustinus S. 33 v. Pseudo-I.
Iustinus II 100, 148, 155, 156
Iwannis v. Ioannes
Izgarad 88
Izla 120, 124, 126, 127 ; monast.
130, 131, 136, 137, 139, 153, 202
Jacob « aegyptius » monach. 189
Jacobi Anaphora 158, 169
« Jacobitae » 153
Jacobus 1 72
Jacobus ep. S. 182
Jacobus et Azad SS. 182
Jacobus in Beth 'Abe 128, 134
Jacobus Burde'ana (Baradaeus) 147
153-4, 157
Jacobus ep. Darae 122
Jacobus Edessae 93, 97, 162, 166-
71, 172, 173, 194-95, 232
Jacobus Intercisus S. 184
Jacobus Maior 176
Jacobus Nisibenus 44, 54, 66
Jacobus Sarugensis 36, 52, 53, 96,
97-101, 147, 152, 162, 172, 189
Jahballaha I 49, 112
Januarius Candidates 173-4
Ja'qob S. 184
Jaqut 88
Janunan S. 181
Jauseph v. loseph
Jerusalem, biblioth. 20, v. Hie-
rosolyma
Jonae monast. 140
Jonas 62, 67
Jonas periodeutes 164
Jonas ep. Teliae 173
Jordanus flumen 89
Jos. 59
Josephus Flavius 194
Jozadaq v. Rabban J.
Jud 151
Judic 59
Jusuf ibn 'Omar at-Taqafi
Kaphra 138
Kaisum 166
Kalila 121
« Kalipharum Liber » 193
Karka de Beth Selok 127, 128,
132, 183, 184
Karka de Laden 133
« karsuni » scriptura 17
Kaskar 116, 142
Kefar-Mari monast. 107-8
«kejana» 47, 124
Kerkuk 20
Kewani v. Theodorus Bar Koni
Kumi 226
Kuphlana 134
Laodicaeae synod. 224
Lasom 1 29
Laurentiana Bibl. 20
Lazarus higumenos 99
Leningrad 20
Leo imp. 225
Leo Papa 92
Leo Papa 227
Leo syncellus 174
Leontius Neapolis 232
Leontius et Publius SS. 232
Leucius, Thyrsus et Callinicus SS.
224
Leyden 20
« Liber Adami et Evae » 88
« Liber Apis » 88
* Liber Castitatis » 22
Liber Enoch 88
Liber Graduum 33, 82-84
« Liber Hierothei » 96
Liber Legum Regionum 15, 33,
39-41
Liber Turris 23
?mm
&XBB
INDEX NOMINUM
243
Lijuta 48
Litarba 173
« Liturgia Apostolorum » 158
Loth 62
Lucianus et Marcianus SS. 224
Lund 20
Ma'altaye 107
Ma'ana 220
Mabbug 39, 159, 160
Macarius 221
Macedonius 50
Macedonius patr. byzant. 148
Machabaei 65, 194
Machab. 3 et 4 210
« madrasa » 18
al-Mahdi kaliph. 201
Mahoze de Arewan 136
Maipherkat v. Marutha M.
Malabar 36
Malachias 47
Mal'oula 20
Mammans S. 224
Mandaei 17
al-Mansur kaliph. 175
« Maphrianus » 164
Mar Aba I Kath. 107, 112, 113,
115-17, 118, 119
Mar Aba II Kathol., 142
Mar 'Abdiso' et Qardag SS. 185
Mar Bass monast. 99, 100
Mar Bassima monast. 138
Mar Dadiso' ep. Ardasir 92
Mar Iaqira 65
Mar Ioannes Amidae monast.
Mar Ioannes Urtaya monast. 155
Mar Jacobi in Kaisum monast. 166
Mar Jacobus 43
Mar Mattai monast. 43, 164, 188
Mar Mu'ain S. 185
Mar Papa 57, 120
Maria Syrorum, monast. in . Ae-
gypto 19, 49
Mar Saba-Pirgusnasp S. 125
Mar Zakhe monast. 163
Mara Bar Serapion 42
Maras 54
Marcianus monach. 222, 230
Marcio 79
Marcus 188
Marcus Eremita 223
Marcus monach. 131, 142
Mardin 20.
Maremmeh Katholik. 136
Marga 202-3
Mari 42, 92
Mari ibn Sulaiman 23
Maria Virgo 58, 66, 68, 74, 75,
81, 86-7, 92, 98, 100, 109, 110,
125, 131, 132, 133, 148, 150
Maria Aegyptiaca 188
Maria Magdalene 58
Maria S. 182
Maria S. 224
Marina S. 188
Maron 193
Maron Stylita monast. 155
Maroniticum Chronicon 193
Martinianus 188
Martyria SS. Petri et Pauli 217
Martyrius 136-7
Martyrologia graeca 224
Martyrologium Hieronymianum
216
Martyrologium syriacum 216
Martyropolis 49
Marutha Maipherkatensis 43, 48-
51, 113, 123, 181
Marutha Tagritensis 163-4
Matthaeus 16, 18, 175, 217
Mauricius 121, 156, 160, 189
Maximus Confessor 165
Mayyafaraqin 48
Meletius antioch. 79
Melitene 188, 207
Melito v. Pseudo-Melito
« memra » 18
Merw 119
Mesene 116
Mesiha-Zkha 196
Mesopotamia 155, 156, 157, 172,
192, 197, 203
Messaliani 82, 83
Metaphrastes 53
Metrodora 85
Michael 87
Michael I 22, 159, 163, 164, 175,
193, 194, 206, 207, 208
Michael magister nisibenus 125
Miharsabor S. 183
244
INDEX NOMINUM
Mihranarse S. 137
Miles, Barsabja, Daniel et Warda
SS. 182
Mina chorepisc. 139
Mingana A. 20
Misdai 37
Mo'awia 141, 193
Mopsuestia 108
Mosul 21
Moyses 72, 124
Moyses Nisib. 157
Mu'awia v. Mo'awia
Mundir ibn Nu'man 128
Narsai ep., Ioseph, Sapor, Isaac
SS. 182
Narsai de Beth Raziqaje S. 183
Narsai Nisibenus 107-110, 111,
114, 115, 123, 124, 134
Narsetes v. Narsai
Nathanael (Natniel) ep. in Sirzor
125
Nathpar 126
• Nativitas Domini, 64, 69, 101
103, 118
Neh 210
Neocaesaraeae synod. 224
Nephalius 174
« nephes » 47, 75
Nepthar 126
« nestoriana » scriptura 1 7
Nestorius 90, 92, 93, 108, 109,
117, 120, 123, 126, 131, 132,
133
Nestorius 123, 227
Nicaeae synodus I, 46, 54, 72,
78, 113, 123
Nicaeae synod. I, 224
Nicomedia 67
Nilus Ancyranus 223
Nimrod 88
Ninive 62, 67, 134, 135, 138, 140
Nisibis 44, 54, 61, 66, 67, 110,
116, 117, 120, 130, 152, 204,
205 ; Nis. Schola 107-8, 109,
111-2, 114, 115, 118, 121, 122,
123, 124, 125, 126, 129, 132,
133, 134, 136, 137, 139, 157
Nicolas S. 232
« Noni milliarii » monast. 161
Nonnus Edessae 108
« Notitiae de Apostolis » 68
Notre Dame des Semences 21
Nov. Test. 150-51
Nu'man Hirtensis 121
Odae Salomonis 214
Onesima 188
« 'onjata » 142
Onkelos (Targum) 210
Origenes 158, 175
« Ordo et Canones impositionis ma-
nus in sancta Ecclesia » 51
Osrhoenes 13-14, 97
Paderborn 21
Palaestina 44, 115, 127, 135, 158
Palladius 140, 223
Pancratius S. 186
Pantaleo S. 224
Pantaleo presb. 231
Paphnutius S. 224
Paradisus Patrum 140
Paris Biblioth. 21
Parthia 36, 40
Pascha 78, 79, 80, 118
Passio Domini 65, 69
Passionarium Adiabenes 182
Paulinus Nolae 36
Paulus 46, 58, 72, 217
Paulus 162, 164, 213
Paulus Katholik. 116
Paulus monophys. 154
Paulus Antioch. 195
Paulus Edessenus 161-2, 169, 171
Paulus Nisibenus 115-8, 157
Paulus ep. Teliae 169-60, 161
Paulus Samosatae 50
Paulus Samosatae 219
Pelagia 232
Penek 141
Pentateuchus 59, 210
Pentecostes 118
Peqidas 196
Perat 125
Peroz imp. 110, 113
Peroz S. 184
Perozadh 88
Persia, 15-16, 40, 43, 46, 48, 51,
92, 97, 107, 110, 112, 115, 116,
INDEX NOMINUM
245
128, 130, 136, 147, 151, 152,
157, 163, 164, 180-86, 192
Persis 116
pesitta 46, 160, 210-11
Petjon 184
Petrus 57, 76, 81, 86, 87, 100,
132, 151, 175, 217,
Petrus Alexandr. 224, 232
Petrus e Callinico 154-5
Petrus Fullo 148
Pharao 213
Philadelphia U. S. A. 21
Philemon, Choraula, Apollonius SS.
224
- Philippa 232
Philippus ap. 217
Philippus disc. Bardesanis 39
Philoxenus Mabbugensis 61, 65,
79, 96, 135, 147-50
Phoca S. 224
Photinus manichaeus 118
Photius 48, 55
Pinhas 189
Placida 232
Poema in cathedralem Edessae 142
Polycarpus Mabbugensis 150-51
Porphyrius 102, 171
Probus, Tarachus et Andronicus SS.
232
Proclus byzantinus 90
Proclus byzant. 227, 231
Protonice 190
Protoevangelium Jacobi 217
Ps 110,10 69
Psalterium 150-51
Pseudo-Amphilochius 231
Pseudo-Aristoteles 101
Pseudo-Athanasius 230
Pseudo-Basilius 230
Pseudo-Caelestinus 230
Pseudo-Clementina 216
Pseudo-Dionysius 96
Pseudo-Dionysius 101, 231
Pseudo-Dionysianum Chronicon
197-98
Pseudo-Epiphanius 194
Pseudo-Epiphanius 231
Pseudo-Galenus 102
Pseudo-Gregorius Thaumaturgus
230, 231
Pseudo-Ioannes Lycopolis 222
Pseudo-Iulius Romanus 230
Pseudo-Iustinus 218
Pseudo-Melito 33, 39
Pseudo-Zacharias 194
Ptolemaeus 164-5
Publius 64
Qardag 185
Qardu monast. 135
Qarqap monast. 174
Qawad 97
Qazo S. 185
Qennesrin 164, 206 ; ad Beroeam
84, 89, 159 ; ad Euphratem mo-
nast. 161, 166, 171, 175
Qijore v. Cyrus
Qiswai medicus 118
Quadragesima 68, 69, 118
XL Martyres Sebastes 68, 224
Qurillona v. Cyrillonas
Qurisona 170
Rabban Abraham 133
Rabban Boktiso' monast. 138
Rabban Hormizd 134
Rabban Joseph 138
Rabban Jozadaq 135
Rabban Sabor monast.
Rabbula Edessae 89-91, 92, 189,
211, 212
Rabkennare monast. 135
Reg 59
Res'aina 171, 174
Resurrectio 65
« Revelatio Nimrod » 88
Rewardasir 116
« Rogationes Ninivitarum » 66
Roma 33, 93, 189, 217
Romani monast. 153
Romanus 232
« ruha » 47, 75
Ruhin 175
Saba-Gusnjazdad S. 185
Saba e Res'aina diac. 174
Sabinianus 232
Sabor v. Rabban S.
Sabriso' I Kathol. 112, 124, 129
Sabriso' Nisibenus 142
246
INDEX NOMINUM
Sahdona 136-7
Sahdost S. 182
Salaheddinus 198
Salamina 1 24
Salomon 214
Sam. 59
Samosata 42, 80, 90, 159, 166
Samuel 187
Samuelis monast. 163
« Sancti Traductores » armeni 55
Sahhirib 188
Sapor I 15
Sapor II 44, 48, 137, 181-83, 185
Sapor S. 182
Sara S. 188
Sarbel S. 98
Sarbil et Barsamja SS. 180
Sardicae synod. 232
Sargona 128
Sardes v. Pseudo-Melito
Sarug v. Batna S.
Sassanidae 43, 192
Satana 69
Sbath Paul 20
Schola v. sub singulis nominibus
Schola Persarum 54 v. Edessa
Schol.
Sebokt 193
Seert 21 v. Chronica S.
«sedro » 18, 163, 164, 172
Seleucia-Ktesiphon 42, 44, 49 10
111, 113, 114, 120, 134, 142,'
181, 202; Schola 116, 125; sy-
nodi 117, 122, 123, 125, 129,
224
Seleucus et Stratonices 232
Seliba ibn Juhanna 23
Semona, Gurja et Habbib SS. 98,
180, 191
Sennacherib 21 3
Serapion v. Mara Bar S.
Serapion Thmuitensis 221
Sergius Patr. Ant. 153
Sergius et Bacchus SS. 224
Sergius Res'ainae 101-2, 119
Sergius e Singar 165
Sergius Stylita 103
Sermo Philippi Carthagine 217
«serto » scriptura 17
Severianus Gabalae 227, 231
Severus Antiochenus 159 162
170, 174, 195, 229, 233
Severus Nisibis 164, 165
Severus Sebokt 1 64-5, 166, 171, 173
Shamona 65
Sichem 62
Sidensis synod. 49
VII Martyres e Samosata 224
Silvanus de Qardu 134
Silvester Papa 190
Simeon ep. in Beth Arsam 151-2
197
Simeon Bar Sabba'e 48- 181
Simeon Edessae 103
Simeon disc. Ephraemi 54
Simeon Gabbulae 151
Simeon e Kephar 'Abdin 189
Simeon e Mesopotamia 221
Simeon monach. 135
Simeon e Qennesrin 165
Simeon Quqaja 101
Simeon e Rewardasir 138
Simeon Salos 232
Simeon Samosatenus 53
Simeon Stylita 84, 95, 98
Simeon Stylita iun. 168
Sina 130, 201
Sinai 21, 212
Singar 152, 165
Sirin S. 184
Sirzor 125, 137
Sis 95
Skete 19, 126, 140
Soba 205
Socrates hist. 23, 48, 79 123
194
Sophenes 48
Sophia cum Fide et Charitate SS.
224
« Sortes Apostolorum » 217
Sozomenus 23, 48, 52, 53, 55
59
« Spelunca Thesaurorum » 88, 197
Stephanus Bar Sudaile 96
Stephanus protomart. 232
Subhalemaran ep. in Karka. de
Beth Selok 127
Succensus 228
Sultana Mahdokt S. 137
« sugitha » 18, 109
INDEX NOMINUM
247
Surin 133-4
Surzaq 163
Susiana 115
Sustrin 128
Syca 155
Symbolum Constantinopolitanum 50
Synodicon Orientale 22, 48 117-
13, 115
Syria 17, 82, 84, 172, 201
« syrohexaplaris » 160
Tagrit 110, 164
Tahal 147
Talmud^Babylonensis 17
Tarbo, Sahdost, Barba' smin, Ba-
dema, 'Aqebsema SS. 182
Tar'il monast. 160
Tarsus 89
Tataq S. 183
Tatianus 33-35
Taurus 95
Tel'eda 95, 167
Telnesin monast. 95
«tesbohta» 18, 114, 115, 126
127
Testamentum Patris Nostri Adami
88-9
Testamentum Dom. N. Iesu Christi
170
Telia 152, 175
Thaddaeus v. Addai
Thecla 217
Thecla, Maria SS. 182
Theodora imp. 153
Theodoretus 23, 53, 68, 79, 92
95, 123, 193
Theodoretus 227
Theodorus 193
Theodorus S. 232
Theodorus Alexandr. 195
Theodorus et Didymus Alex. 224
Theodorus Bar Koni (Kewani) 79
202
Theodorus chorepisc. 163
Theodorus ep. in Merw 119
Theodorus Mopsuestenus 89 90
97, 107, 108, 109, 112, 117, 122,'
123, 125, 126, 129, 131, 133,
158
Theodorus Mopsuestenus 226
Theodorus Samosatae 175
Theodosiopolis v. Res'aina
Theodosius I 90
Theodosius I 225
Theodosius II 92
Theodosius Alexandr. 153
Theodosius Alexandr. 195
Theodosius Edessenus 194
Theodosius Katholik. 203
Theodota S. 224
Theodotus Ancyrae 227
Theodulus, Agathopus SS. 224
Theodulus Mopsuestenus 108
Theophilus 181
Theophilus Alexandr. 217, 220, 230
«Theotokos» 158
Thomae monast. 161
Thomas ap. 13-14, 41, 66 v.
Acta Thomae
Thomas diaconus 160
Thomas Edessenus 118
Thomas e Efarqel (Heraclea) 160-
1, 151
Thomas Margae 22, 202-3
Thomas sculptor 168
Tigris 48, 107
Timotheus byzantinus 100
Timotheus I Kathol. 113, 201
Timotheus Aelurus 228, 232
Titus Bostrensis 34
Titus Bostrensis 212, 216
Tobias 210
Transfiguratio Domini 70
« Transitus Mariae » 86-8, 111
Trishagion 93, 122, 148, 153
Trium Capitulorum synod. 92
93, 122
Tryphon 232
Tubana Santa monach. 174
Tur Berain 137
Turkestan 201
Tyri synod. 92, 93
'Uda 78-89
Urmia 21
Valarsapat synod. 110
Valens 80
Vaticana Biblioth. 21-22
« Vetus syra » 211-13
246
INDEX NOMINUM
INDEX NOMINUM
247
Sahdona 136-7
Sahdost S. 182
Salaheddinus 1 98
Salamina 1 24
Salomon 214
Sam. 59
Samosata 42, 80, 90, 159, 166
Samuel 187
Samuelis monast. 163
« Sancti Traductores » armeni 55
Sanhirib 188
Sapor I 15
Sapor II 44, 48, 137, 181-83, 185
Sapor S. 182
Sara S. 188
Sarbel S. 98
Sarbil et Barsamja SS. 180
Sardicae synod. 232
Sargona 128
Sardes v. Pseudo-Melito
Sarug v. Batna S.
Sassanidae 43, 192
Satana 69
Sbath Paul 20
■ Schola v. sub singulis nominibus
Schola Persarum 54 v. Edessa
Schol.
Sebokt 193
Seert 21 v. Chronica S.
«sedro» 18, 163, 164, 172
Seleucia-Ktesiphon 42, 44, 49, 10,
111, 113, 114, 120, 134, 142,
181, 202 ; Schola 116, 125 ; sy-
nodi 117, 122, 123, 125, 129,
224
Seleucus et Stratonices 232
Seliba ibn Juhanna 23
Semona, Gurja et Habbib SS. 98,
180, 191
Sennacherib 213
Serapion v. Mara Bar S.
Serapion Thmuitensis 221
Sergius Patr. Ant. 153
Sergius et Bacchus SS. 224
Sergius Res'ainae 101-2, 119
Sergius e Singar 165
Sergius Stylita 103
Sermo Philippi Carthagine 217
« serto » scriptura 1 7
Severianus Gabalae 227, 231
Severus Antiochenus 159, 162,
170, 174, 195, 229, 233
Severus Nisibis 164, 165
Severus Sebokt 164-5, 166, 171, 173
Shamona 65
Sichem 62
Sidensis synod. 49
VII Martyres e Samosata 224
Silvanus de Qardu 134
Silvester Papa 190
Simeon ep. in Beth Arsam 151-2,
197
Simeon Bar Sabba'e 48- 181
Simeon Edessae 103
Simeon disc. Ephraemi 54
Simeon Gabbulae 151
Simeon e Kephar 'Abdin 189
Simeon e Mesopotamia 221
Simeon monach. 135
Simeon e Qennesrin 165
Simeon Quqaja 101
Simeon e Rewardasir 138
Simeon Salos 232
Simeon Samosatenus 53
Simeon Stylita 84, 95, 98
Simeon Stylita iun. 168
Sina 130, 201
Sinai 21, 212
Singar 152, 165
Sirin S. 184
Sirzor 125, 137
Sis 95
Skete 19, 126, 140
Soba 205
Socrates hist. 23, 48, 79, 123,
194
Sophenes 48
Sophia cum Fide et Charitate SS.
224
« Sortes Apostolorum » 217
Sozomenus 23, 48, 52, 53, 55,
59
« Spelunca Thesaurorum » 88, 197
Stephanus Bar Sudaile 96
Stephanus protomart. 232
Subhalemaran ep. in Karka de
Beth Selok 127
Succensus 228
Sultana Mahdokt S. 137
« sugitha » 18, 109
Surin 133-4
Surzaq 163
Susiana 115
Sustain 128
Syca 155
Symbolum Constantinopolitanum 50
Synodicon Orientale 22, 48, 112-
13, 115
Syria 17, 82, 84, 172, 201
« syrohexaplaris » 1 60
Tagrit 110, 164
Tahal 147
Talmud^Babylonensis 17
Tarbo, Sahdost, Barba' smin, Ba-
dema, 'Aqebsema SS. 182
Tar'il monast. 160
Tarsus 89
Tataq s. 183
Tatianus 33-35
Taurus 95
Tel'eda 95, 167
Telnesin monast. 95
«tesbohta» 18, 114, 115, 126
127
Testamentum Patris Nostri Adami
88-9
Testamentum Dom.. N. lesu Christi
170
Telia 152, 175
Thaddaeus v. Addai
Thecla 217
Thecla, Maria SS. 182
Theodora imp. 153
Theodoretus 23, 53, 68, 79, 92
95, 123, 193
Theodoretus 227
Theodorus 193
Theodorus S. 232
Theodorus Alexandr. 195
Theodorus et Didymus Alex. 224
Theodorus Bar Koni (Kewani) 79,
202
Theodorus chorepisc. 163
Theodorus ep. in Merw 119
Theodorus Mopsuestenus 89, 90
97, 107, 108, 109, 112, 117, 122,
123, 125, 126, 129, 131, 133,
158
Theodorus Mopsuestenus 226
Theodorus Samosatae 175
Theodosiopolis v. Res'aina
Theodosius I 90
Theodosius I 225
Theodosius II 92
Theodosius Alexandr. 153 -
Theodosius Alexandr. 195
Theodosius Edessenus 194
Theodosius Katholik. 203
Theodota S. 224
Theodotus Ancyrae 227
Theodulus, Agathopus SS. 224
Theodulus Mopsuestenus 108
Theophilus 181
Theophilus Alexandr. 217, 220, 230
« Theotokos » 158
Thomae monast. 161
Thomas ap. 13-14, 41, 66 v.
Acta Thomae
Thomas diaconus 160
Thomas Edessenus 118
Thomas e Harqel (Heraclea) 160-
1, 151
Thomas Margae 22, 202-3
Thomas sculptor 168
Tigris 48, 107
Timotheus byzantinus 100
Timotheus I Kathol. 113, 201
Timotheus Aelurus 228, 232
Titus Bostrensis 34
Titus Bostrensis 212, 216
Tobias 210
Transfiguratio Domini 70
«Transitus Mariae » 86-8, 217
Trishagion 93, 122, 148, 153
Trium Capitulorum synod. 92,
93, 122
Tryphon 232
Tubana Santa monach. 174
Tur Berain 137
Turkestan 201
Tyri synod. 92, 93
'Uda 78-89
Urmia 21
Valarsapat synod. 110
Valens 80
Vaticana Biblioth. 21-22
« Vetus syra» 211-13
248
INDEX NOMIKUM
Victorinus, Victor, Nicephorus SS.
224
Vigilius Papa 92
Vita Eusebii Samosateni 80
Vitus ep. Carrhensis 66
Vologeses ep. Nisibenus 66
Warda S. 182
Xenos 147
Xenophon S.
232
Yemen 201
Zachaeus 80
Zacharias Rhetor 23, 94, 190, 230
v. Pseudo-Zach.
Zeno imp. 113, 148, 188, 197
Zenobius 54
Zenobius e Gazir 59
Zosimus monach. 170
Zuqnin monast. 197
INDEX RERUM SYSTEMATICUS
Theologia
Bibliographia generalis 24-25. — Generalia 168, 202, 205, 207. —
Symbola fidei 122, 129, 131, 133, 152, 103, 205. — Deus Unus
et Trinus 46, 50-1, 59-60, 61, 71-72, 78, 84, 148, 149, 158. — Chri-
stologia 24 (bibl), 46, 47, 51, 60, 61, 63, 73-4, 78, 85, 87, 90-
91, 92, 99-100, 109, 117, 122, 125, 126, 128, 129, 131-2, 133,
139, 154, 158, 165, 168. — Mariologia 24-25 (bibl.) 58, 61, 68,
74-5, 81, 86-7, 92, 100, 109-10, 131-2, 133, 158. — Sacramenta
25 (bibl.) ; generalia 47, 76-77, 98, 196 ; Baptismus 76 ; Eucha-
ristia 47, 67, 76, 81, 85, 100, 131, 132, 150, 152, 168, 172, 175 ;
Confirmatio 47 ; Paenitentia 47, 61 ; Extrema Unctio 47. Eccle-
siologia 25 (bibl.) 57, 62-3, 76, 81, 86, 100, 132, 196. — Creatio ;
angeli 61, 78, 89 ; anthropologia 47, 63, 75, 157. — De peccato
et gratia 75-76. — Eschatologia 62, 70, 76, 86, 95, 98. Theologia
spiritualis ascetica et mystica 47, 62, 63, 64-5, 68, 69, 83, 124,
131, 149,168. — Monachismus 63, 70, 90-1, 125, 126, 127, 128
131, 135, 136, 137, 138, 141, 142, 143, 187-89, 203, 206, 208.
Sacra Scriptura
Generalia 118, 168-69, 141, 202 ; versiones 33-35, 46, 91, 117,
150-1, 160, 161, 168, 210-13 ; commentarii 56-9, 61, 62, 67,
68, 98, 103, 114, 125, 141, 148, 155, 162, 175, 203 ; apocrypha
96, 175, 214, 217. F ^
Liturgia
Bibliographia generalis 26-8 ; generalia 50, 52-3, 64-7, 65, 67
68, 69, 70, 80, 84, 85, 91, 98, 101, 103, 109, 111, 114, 117, 118
122, 125, 128, 131, 134, 137, 139, 140, 141, 142, 150, 152, 153,
157, 158, 159, 162, 163, 164, 167, 168, 169, 172, 173, 233 ;
Anaphorae 99, 153, 158, 163, 164, 233.
^^^m^me^^^^^^m^^m
250
INDEX RERUM SYSTEMATICUS
Iuridica
Bibliographia 28 ; canones 50, 112-13, 116, 117 120 121 1??
167, 201, 205, 207, 224-25. ' ' ' '
Historia
m^iw' 1 ^ ff siae 15 " 16; varia 22 " 23 ' 41 " 42 > 67 > 80 >
III' Id' ' 4 \ 156 ' 1?3 ' 192 " 98 ( chroni ^)> 202, 204, 206,
fj fic^T"^ gm et ha § io g ra P hi ca 65, 95, 80, 81, 89, 98,
t ' V Jo oi l n' 153 ' 156 ' 15 °' 159 ' 163 > 180 ' 86 ( Ac * a mar-
tyrum), 189-91 (Legendae).
Archaeologia
Bibliographia 28-29 ; Edessae 102.
Haereseologia (gnostica)
36-30, 49, 59-61, 82-3.
Philosophia
mfm, 2 e o2 n 2oo us m ' 2 ' m m ' 150 ' 164, 166j 169 ' 170>
Philologia
174 § To2 Sy 204 C - a 5 et ^ ^'^ 49 " 5 °' 10S ' H °' 167 ' 169 > 173 >
ERRATA
pag. 48 dicit (cfr. § 95) - lege:"(cfr. § 123).
pag. 65 dicit: Maccabaeis - legge: Machabaeis
pag. 133 dicit: § 89 - l ege : § 83
if
PRINCETON UNIVERSITY , ,„„
mm
i &.^^^^S9^4^fs^W : W^^^^^^5^^^ W^^^^ ^^^W ^^^P^* l ^^^9^^'^^!^^^^W^9 i ' i
: , „ ,_ ,-„„„„„ _ ""■* ***\n x
This hook fadueorTlfirTateSrXr^-
stamped below. Please return or 2?
^- by this date . renew
"*C.A
'"f/A
-.... ;i
H !
Wert
Bookbinding
Grantville. PA
JAN-JUNE 2001
TVNews
OpenLibrary